Skip to main content

Full text of "Ludovici Cappelli Diatriba, de veris et antiquis Ebræorum literis ... Et ad obscurum Zoharis locum illustrandum brevis exercitatio"

See other formats


Early European Books, Copyright © 201 1 ProQuest LLC. 

Images reproduced by courtesy of Koninklijke Bibliotheek, Den Haag. 

235 B 18 [1] 




Early European Books, Copyright © 201 1 ProQuest LLC. 

Images reproduced by courtesy of Koninklijke Bibliotheek, Den Haag. 

235 B 18 [1] 




Early European Books, Copyright © 201 1 ProQuesf LLC. 

Images reproduced by coortesy of Koriinkiijke Bibliotheek, Den Haag. 

235 B 18 [1] 




Early European Books, CopyrighrO 201 1 ProQuest LLC. 

Images reproduced by courtesy oF Koninklijke Bibliotheek, Den Haag. 

235 B 18 [1] 




Early European Books, Copyrighr© 201 1 ProQuest LLC. 

Images reproduced by courtesy of Koninktijke &ibliotheek, Den Hoag. 

235B18[1] 




Early European Books, Copyright © 201 1 ProQuesf LLC. 

Images reproduced by courtesy of Koninklijke Bibliotheek, Den Haog. 

235 B 18 [1] 



LuDovi c r Catp el l t 

E> I A T R I B A, 

DE VERIS ET ANTI, 
quis Ebrarorum litcris. 

OPPOSIT A 

argumemo, Dijfertationt. 
l T E M 

Jos. S c A L I G E R I , adveifus tmCdcm 
leprchenflonfs, Dcfcnfio. 

£ r 

jtrandum brevis excrcitatio. 



Amflelodami , 

Apud Ludovicum EJzevirjum, 
cr^ I3C XLV. 



Early European Books, Copyright <E> 201 1 ProQuesf LLC. 

Images reproduced by courtesy of Koninklijke Bibliotheek, Den Haag. 

235 B 18 [2] 




Early European Books, Copyright © 201 1 ProQuest LLC. 

Images reproduced by courtesy of Koninklijke Bibliotheek, Oen Hoag. 

235 B 18 [2] 



Amplijfimo, Dofi/fimo , Clarf 
fimoquc Viro, 

I> O M 1 N O 

CLAUDIO SARRAVIO,- 

Rcgis iii fiiprema Parlameiui 
ciiria Scnatorilongc 
fiigniffimo. S. 




T s I Im miHinii dijrna cf 
fefatis fciam,qt{£ tuo No- 
mini , Vir AmpHfflmc, in^ 

^cru Mur y adco funt dU 

tenwa exilia\ tamcn quando pro tm 
fmgulari humamtate , tuoque in mc, 
quo immerentcm licct , dignaris , amo- 
, ifla olim exilibus & fugicntibus li^ 
rteris defcripta yf^difqucpro ?nore mco^ 
& ingcnii tcnuitate , ubique lituris ' 
commaculatay inmcdiisfori & caufa- 
rum fublicarum ( qmbus te Dignita^ 
& Munus tuum undique diflnctwm & 
, pcrpctuo occupatum tencnt ) turbtsnon 
j es ajpcrnatus legere , putavi non abfur^ 
\deteea jam typis excufa relcgere non 
1 A z dc . 



dedtgmturmn , & yjituilla tum ut^ 
cumque probafti , quod tu literis ad me 
datU figmficdre dignatus es, non omnh 
no male auguror fore , ut ea nunc tibi 
infcrtpta jninimi dtfpltccant , aut im" 
probenturAccipe itaque Vtr Do^tffime 
hoc qualecumqiie mc£ in te non dico 
gratitudtnisyfed obfervanti^y officityho- 
noris atque obfequti teftimonitwi , & 
quidem ea fronte atque vultu^qtwtu ea 
primum tibi oblata excepiftt. Sic fiet, 
JperO) ut & aliis placeantyqud ttbiytan- 
to Vtro , qua es & Doclrind, & Erudi- 
tioncy & dignttate , non difplicucrunt. 

Vaky Vtr Docttfftme^Et quo me hac- 
tenus favore & Amore complexus es , 
profequt porro nolt dedignari , qui per^ 
petuofuttirus fum 



Tuae Dignitati, omni officiorum 
ecucre, devindiflimus 



S^lmurii, V I Id. Sept, 

M D c X L I V. 



LUD, CAPP£LLUS« 



I 5 

Ve veris Veterum ibrmtim literisy 



A, 




ID 1 A T R I B. 

Oppoftta ViridoSlifftmt , 
IDn. JOH. BUXTORFH , F. 
de eodem argume^ito , 
DlSSEllTATIONl. 

DiTA cft nonita pri- 
Jem a ClariiTimi Jon- 
geqiie DodiiTnni Viri, 

DoftiiTimoetiam&pa- 
itcrn^e glorise ac virtutis laudabili 
pmulo , Filio , Dn. Joh. Buxtor- 
Go , Dijfertatto , de Ebr^^orum literisi 
in qua quaftionem in utramque 
partem agitat. Num fciJicet qui- 
6us hodie Juda^i in defcribcndo 
'.egis fux volumine utuntur , Li- 
:vx fint vcteresEbraicT, quibus 
Deo DecaJogus ni tabulis Japi^ 
dcis fcriptus , & authcnticus to. 
i:ius Lcgis divin^e prope Arcam in 
Gkcrario repofitus Codex a Mofc 




Early European Books, Copyright© 201 1 ProQuest LLC. 

Images reproduced by courtesy of Koninklijke Bibliotheek, Den Hoog. 

235 B 18 [2] 



^ D E L I TER I S EbR. 

ilefcriptus eft, An vero qiise Sama-., 
ritansB vulgo dicuntur , qiiibufquei 
Samaritani ufque hodic utuntur;i 
iint rcvcra potius vetcrcs Hcbrai-if 
cse, Et an Charaftcrcs, quos Judaeij ^ 
hodic ufurpant,iint ab AliyHis fcui.i 
Chaldasis temporc captivitatis Ba- 
bylonicae> mutuo defumti , pro- 
priaque corum Scriptura? 

Atque hujus quceftionis par-f : 
tcm priorem affirmat ipfe ac tue-i 
tur, probabiiioremque eflejudi-| i 
cat ; Pofteriorem negiit, rejicit at- 1 f 
que impugnat. Nobis cum bonaiL 
ipfius,quem colo $c amo prout de- \ 
beo pro ipfius virtute , pietate, e- i ; 
ruditionc & dodrina , bonorum- • ri 
que omnium 3c Eruditorum <^<Aa- 
2,0-/0», pacc & vcnia, liccat , non 
contradiccndi dcfidcrio, fed veri- 
tatis indagandse & exquircndse ftu- 
dio & fmcero amore , in fenten- 
tiam cjus inquircre,& rationes ex- 
pendcre , ac quid vcro propius i ^^i 
cfle videatur, apcrtc proponere, 

quam- 




Early European Books, Copyright © 201 1 ProQuesf LLC. 

Images reproduced by courtesy of Koninklijke Bibliotheek, Den Haog. 

235 B 18 [2] 



7 



k v 



''> 



D I A T R I B A. 

qnamqiic fcmper tcnui, & olimiri 
Arcano noftro pundtationis pro- 
pofui, advcrfus cjus nrgumenta dC 
exceptiones pro virili defcndcrc. 

Nos ipfius ordinem , quantuni 
fieripotcrit, fcquuti, ficut illedif- 
fcrtationis fuje, fic & Diatrib;^ hu- 
•jus noftr.T, partes duas faciemus; 
Unam Ku^^ox^^x^kI!/) ^ qua lcntcn- 
tiam noftram pro viribus propu- 
gnabimus; Alteram Ai>cia7c^ux^Klu), 
qua rationes & argumenta ipfius 
examinabimus , quantiquc pon- 
deris 6c momcnti efife videantur, 
oftendcmus. utquifqucquodpcr- 
penfis utrimquc rationum mo- 
mcntis videbitiu: effe vero fimilius, 
fequatur. Pro utraquc igiturpu- 

gnatiPrimoTcftimoniisatquc Au- 
tlioritatc, tanquam inartificialiar- 
gumento , Deindc, rcalibus, feu a 
rcbus dudis tcftimoniis, atque ra- 
tionibus. Tcftimonia autcm adfcrt 
primo Judseorum ; dcindc Chri- 
ftianorum. Etjudasorum quidcm 

A 4 pri- 



Early European Books, Copyright© 201 1 ProQuest LLC. 

Images reproduced by courtesy of Koninklijke Bibliotheek, Den Hoag. 

235 B 18 [2] 



% De lit^risEbr. 
primo Vcterum , deinde Recen* 
tiorum. Priufquam autem ad lin- 
gula illa expendenda defcenda- 
anus ; In genere hocprimum prse- 
monitum ledorem volumus , Ar- 
gumenta artificialia, five tcftimo- 
nia , uti vocat ipfe , realia, hoc cft, 
.vationes a rebus ipfis dudtas in 
hac caufa argumentis inartificia- 
libusjfivx teftimoniis perfonalibus 
jimplicitcr fimitis , prccponi debe- 
re, graviorifque ponderis cenfcn- 
da efie. Ad Teftimonia autem 
quod attinct , Chriftianorum au- 
thoritatem, quatenus Chriftiani 
funt , parum hic attendi debere; 
quia quod Chriftiani in hac caufa 
dicunt,id a Judf is habent,qui'pro- 
pterea hJc potiiTimum fpedandi, 
quando res tcftimonio & Autho- 
ritatc fimpliciter difceptatur. Ad 
Juda-os vcro qaod attinct , rccen- 
tiorum aathoritas & tcftimonium 
nullius hac in rc ponderis atque 
ZBomcnti efle debet, quia illi in ve- 

terum 



Early European Books, Copyright © 201 1 ProQuest LLC. 

Images reproduced by courtesy of Koninklijke Bibliotheek, Den Haag. 

235 B 18 [2] 



9 



■ DlATRIB/^. 

■tcrum fuoriim Doftorum lcntcn- 
tiam pcdibus irc, & in dida ipfo- 
p rum jurarc, & vix acnevix qui- 
dem vel latum pilum ab ipfis dc- 
fleftcre folent. Notum non cfr, 
quam (int illi traditionum fuaruni 
vTWTfots^^i^TO.y , ctiam contra om- 
nem rationem tenaciiTu-ni. Siqu is 
ab iis in hac caufa diverfus abit,.tc- 
ftimonium ejus minus fulpc* 
6lum , majorifquc apud Chriftia- 
nos ponderisideo eflb dcbct,quod 
a majoribus iuis non alia dc caufi 
difcedere vidctur , nifi quia mani- 
fcfta rei veritate eo compulfuseft^ 
Quare fruftra cft Buxtorfius lon- 
go iilo fyrmate Teftimoniorum 
tum Chriftianorum , tum Juda:o- 
rumrccentiorum,qua2ipfeprofcn- 
tentise fua^ conhrmatione adducit. 
Quis non miretur Chriftianos rc- 
centiores ab Amiis plus minus 
centum adverfusuniverfalcm om- 
nium pene hodiernorum Judaro- 
rum confenfum, non pugnarc, fed 

A 5 fin^- 



Early European Books, Copyright© 201 1 ProQuest LLC. 

Images reproduced by courtesy of Koninklijke Bibliotheek, Den Hoag. 

235 B 18 [2] 



lO Oli L ITER I $ EbR, 

lincre fc miiltitudine iua quafi 
quodam torrcnte abripi in hac 
caufa , (juam non pcnitius intro- 
Ipcxerunt ? 

Aut qucm jure movcat , recen- 
tiorum Jud^orum , hac in parte, 
Authontas cum teftimonium in 
propriacauHidicantJd nempeat- 
firmant, quod putant ad gcntis 
iux glonam & honorcm maxime 
facere ; id negant , quod fibi pro- 
bro & ignominijE effe duciint. U- 
nius itaqucjudxi contra fcntientis 
tclhmonmm pluris multo jure a 
nobis ficri dcbet , quam reJiquo- 
rum omnuim ab eo diflenticn- 
tium. Qupmodo olim a nobis in 
Arcano noftro, in fimili caufa de 
vocahum figuris &acccntuum no- 
tis ( an ab ipfo Mofe aut Efdrajan 
vero a Maforethisfint) obferva- 
tum eft. Unius Elix Lcvits Cetfi 
unus foret ) teftimonium pluris 
efle anobis faciendum, quam reli- 

^uoiurn omnium Judxorum ho- 

dier- 





Early European Books, Copyright © 201 1 ProQuest LLC. 

Images reproduced by courtesy of Koninklijke Bibliotheek, Den Haag. 

235 B 18 [2] 



DlATRIP^. li 

(Jicrnorum diflcnticntium. Idcm 
cft de vetcribus ctiam JudvUis, dc 
Talmudicis Dodoribus judicium 
faciendum . Quum intcr fe diifcn- 
tiunt, quod pafTim fit: ( Eft nimi- 
rum perpctua fcrelis t< diflcnfio 
interdomum, hoccft, difcipulos 
Hillcl , & domum,hoc cft,difcipu - 
los Schammai) Si altera fententia 
magis cft ingratiam,favorem,gIo- 
riam , decus , honorcm , prseroga- 
tivam, dignitatcm autemokimcn- 
tum fuae gcntis, vel proprix fupcr- 
ftitionis atque infidclitatis dekn- 
fione,illaprocul dubio Chriftianis 
co ipfo dcbct efte magis fufpcda: 
Cum itaquc fit intcr ipfos Dodo- 
rcs TahTiudicos dc hac qua:ftione 
diflcnfio(ipfo vclinvito agnofccn- 
te Buxtorfio) ccrtc eorum fenten- 
tiaatquc teftimonium (fi authori- 
tate tantijim pugnandum eft ) de- 
bet prxvalere, qui agnofcunt mu- 
tatam elfe tcmpore Efdra: vcte- 
rem f(^ripturam Ebraicam , in e- 

A 6 jufquc 




Early European Books, Copyright© 201 1 ProQuest LLC. 

Images reproduced by courtesy of Koninklijke Bibliotheek, Den Hoog. 

235 B 18 [2] 



I 



■t>E LITERIS Ebr. 

juiquc lociim AflyHacam tllc af- 
iiimtam. 

■^-t.|ueha:c in GcncrcdeTcfti- 
niomis perfoaalibus in l,ac caufa 
«icta, atcjuc pra;monita funto. 

De illis in fpccic nobis jam vc- 
Hit diccndum . Inter Chriftianos 
pnmusoccurritEufcb. inChr.qui 
dc Efra fic fcribit: Affirmatur divinas 
Itteras memorker condidiffe, &,ut Sa- 
marttanis non mifierentur , literas !u- 
daicascommutafe. Rcfpondet Buxt. 
i- L§-«Si.] P^xponi id pofe de ea muta- 
tione, vulgares Itteras interEl/raos 
«Jitatas Samaritanis reltquit, inlu- 
d^orum afitm prmuoenias & Mofaicas 
veras T.brmas produxit & expofuit. 
Q.uanti fit ponderis illa Exceptio, 
poltca vidcbitur, nbi concilia- 
tio Dodorum Talmudicorum a 
Knxtorfio inftituta cxaminabitur. 
Rcfpondct I I. mum fic a Sama- 
rttant, ludm edoaum & perfuafum 
btc firiffiffc. At cur a Samaritanis 

potiijs 



E) I A T R \. i:^ 

•potiiis quam a veris Jiid.xis id ac- 
ccpiflct ? An ab iliisacccpic Ezram 
. div/fm literas memortter condidijje t 
An Samaritani Ezram cjufqiic fa- 
(^um putabant > An illi majore iii 
prccio & loco apud Eufcbium & 
Chriftianos crant,quam rcliquiju- 
d^i ? Cur majorcm il]is,quam iftis, 
fidcm hac in re habuiflet? Ncmpe 
Eufihm Ccefarierijis fmt Ep'tfcopH$]C£- 
farea atitem magtia erat coptaSama^ 
ritanorum WUorum , & fehola cele^ 
hris , &fiequens in Ebr^ortmi fcriptis 
mentio & urbis & fihok Cdfare<t , & 
Samaritanorum Cafarienfiwm. Efto. 
Quid hoc ad rem ? Annon ctiam 
fuerunt & aliijudai, & quidcm 
majori copia ? Cur iilos potius, 
quam iftos, confukiiffct Eufebius? 
At Samaritani lud^i de Charadere au- 
\thentico perpetuo gloriabantur. Sanc, 
2& jure quidem, Sed annon & ( cx 
iBuxtorfiimente) aliijud^ei de pri- 
liiigenia & Mofaica Scriptura glo- 
riabantur ? Cui- igitur his potius, 

A 7 quam 



14 De l iteris Efin. 

quam illis , in ifta concertatione 
crcdidiffet?Im6 vero idpotiiis Eu- 
fcbius, quia illud tum tcmporis a- 
pud Judseos fuit in confcffo. 

Eufcbium fcquitur illi aptate 
proximus , & loco etiam vicinus, 
Hieronymus , qui circa idem tcm- 
pus floruit , & Bcthlehemi ma- 
gnam vita:; partcm egit, dicmque 
luum fuprcmum claulit. In Prsefa- 
tione in Jibros Rcgum fic ait: 

Certum eft Ezjram Scribam , Legif^ 
qne Doclorem , poft captam lerofoly^ 
mam & inftaurationem Templt , fub 
Zorobubele aiias literas repertjfeyquibm 
nunc utimur, cum adiUucl ufque tem- 
pus iidem Samaritanorum & Ebr^eo- 
rum cbara^eres effent. Et in Ezcch. 
cap. 5>. Antiquis Ebr^orum literisyqui- 
bus ufque hodie utuntur Samaritant, 
extrema , Thau , litera crucis habet Ji^ 
mtlitudinem, 

Hic in omncs partes fe vertit 
Buxtorfius , ut iftud Hicronymi 
tcftimonium quoquo modo cx- 

tor- 



i 



j 



\ I 



Early European Books, Copyright © 20 1 1 ProQuesf LLC. 

Images reproduced by coortesy of Koninklijke Bibliotheek, Den Hoag. 

235 B 18 [2] 



1 



D T A T R I r. A. 15 

orqiicat. Primum ait,r§.(^i.] Po- 
uife eum td accepiffe ab Eufebio. Scd 
i ab co folo id accepiflbt, fi fola c- 
us Authoritatc nixus cfict, an di- 
i xifTct, Certum efty Ezram alias iiterai 
r reperijje ? An dc privata hominis u- 
! nius f ntcntia dixiflct , Certumeft, 
1 1. Rcfpondct. [§. do.J Eiert potefi 
Ht hanc fententtam a Samaritanis tpfis 
tmbtberit, quortm de ^-^^^ucpa^ j^^iofs 
glorianttum ItbrU fe ufum ejfe, non uno 
in locofcrtbtt. Sane, fi Samaritanos 
hac dc rc intcrrogavit , potuerunt 
ilJificrcfpondcrc, quia rcvcraita 
res fc habct. At illis iblis non faci- 
Jc credidifiet Hicronymus. Si Ju- 
dxiid conftantcr ncgafi^cnt/ufpe- 
ftum nimirum planc illi jurc fuif- 
^ fct hoc in orc Samaritanorum dc 
|fe magnificc in fuam laudcm lor 
P qucntium tcftimonium. Omnino 
j igitur, non a folis Samaritanis, fcd 
^ycl potifilmum a rcliquis Judaris 
>. id habuit. Undc nimirum tam af. 
fevcranter dc rc illatanquamcer^ 

ti/Tima 



Early European Books, Copyright© 201 1 ProQuest LLC. 

Images reproduced by courtesy of Koninklijke Bibliotheek, Den Hoog. 

235 B 18 [2] 








Samaritanos , ( paucis 
gnantibus ex innata pcrvicaciaMa- 
giftris ) ea dc rc famam cllc atquc 
lententiam,ncqi]ccauram vidcbat, 
cur Judceorum adverfus fc ipfos 
dicentium , at dc jurefuo Samari- 
tanis ultro ccdcntium , vctcrcfque 
fuas literas iilas conccdentium, tc- 
llimonium fufpedum eflc dcbcat. 

Kefpondct III. [§.(^o.] cx Pico 
Mirandulano Keuchlino, qui 
Hicronymum ioqui putant c!c 
quinquc finalibus litcris , qu^ in 
hodiernajud^orum fcriptura ufur- 
pantur: quas ab Ezra Jud^ei putant 
cHc additas , cum antea in veteri 
jfcriptura non effcnt. Reliqtus literai 
(inquit Picus) quic funt Mem , Nun, 
Tfadcy VCy Caph, & duflicesnonnun" 
quamy qtiarum Chara^eres funt \ nu *] 
X ab Epifcopis feu prafectis addita^t 
ftiijfe. Hoc fortajfc Wcronjmtts intel 

kxipf 





Early European Books, Copyright © 201 1 ProQuest LLC. 

Images reproduced by courtesy of Koninkiijlce Bibliotheek, Den Haag. 

235 B 18 [2] 



D I A T R 



1 B A. 



lexit , cujm tefiimonium & baben a- 
piid omnes omntbus in rebm debet , & 
habetur profe^o apud jne fane ccrttffi- 
7num. Keuchlinus autem lib. 5. 
Cabbate. Memoratu dignum eflifin^ 
gulas Alphabeti literas primurdiales 
certum fcandere numerum, & qutnque 
termtnalesyquas longe pofl ilie prudens 
Xara fimul ctvn punctis adinvenit. Ai 
quod pacc tam dotflorum Viro- 
rumdidum fit, quamfrigidum & 
dilutum eft reponfum illud, ut di- 
€to & verbis Hieronymi cuadrare 
pofTit. Certnm eft(inquit Hierony- 
n\\\s)Ez.ram alias literas invenijfc,qtd- 
hus nunc utimur (hoc eft, ut illi viri 
docfti vokmt, quinque finales lite- 
rasrepcrit ]\^,] ^'cz ,\)cum ad illud 
afquc tempus iidemSamaritanorum& 
JbrAorum characleres fuerint : quo- 
modo cum poftremis iftis Hicro- 
nymi verbis quadrare potcft , do- 
<5lorum illorum hominum de 
quinque Hteris finalibus refpon- 
fura, An addita^ funt ab Ezra ad 

vete- 



Early European Books, CopyrightO 201 1 ProQuest LLC. 

Images reproduced by courtesy of Koninklijke Bibliotheek, Den Hoog. 

235 B 18 [2] 



I 



De Literis Ebr. 
vctcres Ebrseorum charad:er<?s 
(qui iidem funt cum Samaritanis, 
tefte Hieronymo) quinque ift^ fi- 
naies litcra? ? quam abfurdum. 1. 
gnorant nimirum Samaritani pla- 
ne finalcs iftas litcras.Dcindc Hie- 
ronymus prius dixcrat, Vigmti duas 
effe apudEbMos literas, Syronim quo^ 
que Imgua & Chaldccortm teftatur, 
quA Ebr<ea magna ex parte affinis cft: 
nam & ipfi vigintiduo habent elemen^ 
ta, eodem fono,fed dtverfis (nimirum 
a vetcribus Ebraicis) charaSteribus. 
Samaritani etiam Pentateuchum Mo^ 
fts totidem Itteris fcrtptitant , figuri» 
tantum&apicibus difcrepantesy a Sy- 
rorum nimirum & ChaId2Eorum 
literis. Quodergo ftatim fiibjicit, 
Ezram alias literas reperifie , quibus 
nunc utimur, cum adillud ufque tem^ 
pus iidem Samaritanorum &Ebr£orum 
fuermt Chara^eres, planum cihaltas 
illas literas non efle duntaxat quin- 
quefinalcs, fcdeas omncs, quibus 
Judari hodie utumur, eafque a ve- 

teri- 



I 



Early European Books, Copyright © 201 1 ProQuest LLC. 

Images reproduced by courtesy of Koninklijke Bibliotheek, Den Haag. 

235 B 18 [2] 



c 



19 



D I A T K i A. 

teiibus Ebraicis dilcrepare, cumad 
Esiram ufqueitclm Samaritanorum & 
Ebr. Characleresfuerint : ac proindc 
eas efle vcl ipfas Chaldxorum lite- 
rasjvel alias de novo ab Ezra exco- 
gitatas. Hoc autcm pofterius ni- 
hil cft neceflc Hieronymotribue- 
rc, cum fic accipi poflit, utdicat 
fimplicitcr, Ezram alias a Vcteri- 
bus Ebraicis hteras Juda:is dediflc 
utendas, eas nempe,quibus etiam- 
num hodie illi utuntur. Efle au- 
tem Aflyriacas, fivc Chaldaeas, etfi 
non aperte dicat, non negat fal- 
tem; tales autem rcvera efle, poft- 
modum refpondctur ex nomine 
nniCN* quo fcriptura illa aTalmu- 
dicis fcriptoribus vocatur. 

Quarto loco adfert \_lbidem 
Buxtorfius Wilhelmi Schickardi 
Refponfum , Ad Hieronpnilocwmyfi 
modo coHciliare velimus^ Rejpondeo ejje 
illum de vocalibus intelligendum , quas 
Ezja primus confonis adjecertt , veL de 
Characleribus Sjrisjqui illa (itate Chri" 



lO De LITERIS EbR. 

fii & Apojlolorum temporibus in ujn 
fucrt. At vcro Ezram piinaa vo- 
calia non in vcnifiejconfonifve ad- 
jeciflc, piitamiis in Arcano noftro 
pundationis manifcftum fccifTc, 
ac proindc Hicronymi locum dc 
pundis illis non poflc accipi , qui 
cjufmodi punda nullus agnovit. 
Ad Syrorum Charaftcrcs hodicr- 
nos quod attinct,non cft facilc dc- 
finircquando in ufu effc ccepcrin^ 
ncque nobis in id inquircre nc- 
ceffe eft^ Certum eft , Ezram cha^ 
raaercs illos Judxis non tradidif- 
fe ; fiquidem illis infcribcndalcge 
facrifque libris nonutuntur, ncc 
iifos effc aiiquando probari po- 
tcft. 

Futile eft quod [Ibid.] air,Hic- 
ronymum quibufdam videri opi- 
nioncm iftam haufiffe ex 4. Efdrje 
Jib.cap. IV. 23. & XIV. 20. 2 ]. 2 2. 
Ncque nimirum Hicronymus H- 
brum illum agnovit pro Canoni- 
co , neque iftic agitur dc novis ab 

Ezra 




Early European Books, Copyright © 201 1 ProQuest LLC. 

Images reproduced by courtesy of Koninklijke Bibliotheek, Den Haag. 

235 B 18 [2] 



D I A T R I B 21 

Ezra repcrtis litcris , led potius de 
tota lcgejibrifque omnibus facris, 
ab eo ex novarevelationeiiiflau- 
ratis : cju^ fabula de lege tota me. 
moriter ab Ezra inftaurata , vide- 
tur omnino ex iis locis Apocryphi 
illius libri dcfiimta. 

His omnibus difBfus refponfio- 
nibus Buxtorfius, aliam dc fuo 
adfert. 

Ego puto ( inquit Ibid. ) Hterony- 
mum hoc habuijfe ex Ebraorum tradi- 
tiombiUy quas vel legerat, vel oretemis 
a lud(zis ?r(Zceptortbm didicerat» Nam 
conftat ) plura iliiufmodi Uicronymum 
a lud^tis haufijfe. Sane habuit Hie- 
ronymus Prseceptorcs duos do- 
diilimos Judseorum Magiftros^ 
maxime vero Lyddenfcm qucn- 
dam Rabbinum , quem dicit 
fuilfe magna apud fuos in admira- 
tionc , propter nimirum eximiam 
ejus doclrinam , & rcrumjudai- 
carum fingularem peritiam atque 
cogniuoaem, Ab iliis proculdubio 

haufit 




Early European Books, Copyright© 201 1 ProQuest LLC. 

Images reproduced by courtesy of Koninklijke Bibliotheek, Den Hoag. 

235 B 18 [2] 



21 De LITERIS E/5R. 

haiifit primum & accepit fcntcn- 
tiam illam Hieronymus.Nam qui- 
bus potius ca in re crcdidiflct, 
quam tam eximiis Juci^orum do- 
doribus atque Magiftris , Prxcc- 
ptoribus fuis.Nec abnuitBuxtorf. 
Fieri poteft (inquit) ut Hieronjmus k 
Jud<eo Pr^eceptore fuo ita perfuafus fue- 
rit ; unde nimirum qudfo quam ex hi^ 
ftoria El/rceorum certitudo iUa effe po- 
tuit, de qua fcribit ? Quid crgo re- 
fpondct ad Hicronymi locum 
Buxtorf. Ncmpehoc. ExTalmudi- 
cis (inquK Ibid. ) apparet, duaspra- 
crpue fuife diverfas hac de qu^eftione 
fententias. Vna eorum,qui ftatuerunt, 
Ez.ram in defcriptione legts ufumfuifc 
Afyriorum literts , eafque in pofterum 
quoque Populo Ebr£0 ufurpandas elegif 
fe & commendafcPnorem autem fcri- 
ptnram prifcorum Ebr<eorum reliquife 
Cutheis, hoc eft, Samaritanis, luditam 
jam indc a deportatione ifraelitarum 
incolentibus. Altera eorum , qui fta- 
tuunt fm literas, qu4s ^dhuc habemusy 

eafdcm 



D I A T R I A. 

ejfdem effe, quas Uofes a Deo in Tabu^ 
lis acceptt y & fimpltciter inter itidxos, 
qnamvis non in pubitco & communi u- 
fu,fuijje:A h Ez,dra autem nullam aliam 
mutationem ejfe fa^am , quam quod 
fcrtptura rulgari Samaritanis reMa, 
hanc folam , ceu genutnam & facram, 
snpojlertim lud£is ufitandam ordinarit 
& tnjunxerttAta fieripotefl, ta Htero^ 
nymtis priorem (fentcntiam,) a lud^o 
frdceptore fuo ita perfuafus , de Ebr^co- 
rum fent^ntia mente non fatis foli- 
de informatus , tanquam certam arri- 
pu$rit.Hoc vero eft ingcnuc lo- 
tundo ore fatcri, Hicronymum 
cum nonnullisTalmudicisdodori- 
busin eafuiflc fcntcntia^quam cgo 
defcndo : quod mihi jam fatis cft. 

Scd quod jam dcdit una manu 
Buxtorf. mox altcra eripcre co- 
natur,quum addit,y4//w etiam ver» 
ha Uieronjmi exponi pojfe vtdentur , ex 
VofteUtfcilicetfententta , hoc modo: 
Ez^dras dicitur altas literas reperiffcy 
qtiihm nunc immur, boc eft, non exce- 

rchro 



Early European Books, Copyright© 201 1 ProQuest LLC. 

Images reproduced by courtesy of Koninklijke Bibliotheek, Den Hoag. 

235 B 18 [2] 



24 I^t ^-ERis £er. 
rebro fuo has literas effinxtffe & mo- i 
gn affey fed veteres Ebr<eorum charaiie- f 
resfacros, latentes , puhlice produxffc, ' 
propofutffey & in ufum revocaffe, quod 
populo qui vulrro eos ignorabat, vidcba- 
tur ac fi novos reperiffet, 

Dc facro ifto Charaftere latcn- 
tc, & vuJgoignoto , dicetiirpoft- 
ca , 8c diftindlionis Cliaraderis in 
facriim & communcm vanitas oL 
tendetur. Hoc tantum jam re- 
fpondeo , Hieronymo facrum 11- §tjft 
lum Charaacrem fuifreignocum, ^ m 
ac proinde vcrba cjus de iJlo acci- 
pi non polTc ; Verba autem ilJa 
Hicronymi ; Ad tUud ufque tempus 
iidem Samaritanorum & lhr<zorum 
Characleresfueruntyfi exponatur (in- 
qu i t B uxtorf ) de cxemplarihus cam- 
munihusy &de literis in communi ufu, 
& negotiU civilihm ufitatisymhil offictt 
fententu priori . At vcro Hicrony- 
mus dupJiccm iiium charafterem 
commcnr^tium ignoravit ; non a- 
li^. o it veteres jEbr^orum 

litcras 



D I A T H ^ A. 2$ 

iiter?.s, quam Samaritanas! Iraquc 
fruftra verba ejus a Buxtorfio eo 
torquentur. 

Sicalibi ( inquit rurfusBuxt: ) 
Samaritanos Chara^eres vocaf (Hit:^ 
ronymus)antiquos,««///^i eos yocat 
primigenios. At Antiqui & primi- 
genii iidem funt ( uti poftea vide- 
bitur. fiHieronymus hosab il- 
lis divcrfos efle fenfiffet , non fic 
fimpliciterlocutusfuifiet, Ad Ex,r<€ 
ufque tempus eofdem fuijfe Samartta- 
norum & ludaorum Characleres.NuU 
lihi etiam ^//f/r,(inquit Buxt.) Deum 
illis literis Legem in Tabidis exarajfe. 
Id fane fatis dicit, quum 2tk,eofdem 
fuijfe Samaritanorum & Ebraorum 
Characteres . Nam quibus qu^fo 
exaravit Deus Legem fuam cha- 
rafteribus, nifi Ebra^is, Populo 
Ebrajo notis & familiaribiw, ut 
TabuJas Dei digito fcriptas legcre 
poflent , quum ipfi funt a Mole 
primum propofitse ? 

Satis inihi funt intc Vcteres 
B Chrifti- 



Early European Books, Copyright © 201 1 ProQues» LLC. 

Images reproduced by courtesy of Koninklijke Bibliotheek, Den Hoag. 

235 B 18 [2] 



l6 U E ! ITERIS EbR. 

Chriftianos duo ifti Tcftes Eufc- 
bius & Hieronymus : quibus ne 
quidem , quaChriftiani funt, utor 
tcftibus, led potius quatcniistc- 
ftimonium illiid fuum a ludaeis 
fuitemporis didiccrunt, ita utco- 
rum tcftimonium ccnfcri dcbeat 
Gcntis illius tcmporisludaicsc te- 
ftimoniunijCuiaequum eft nos hac 
in rc credcrc.Itaq;Bedam longe rc- 
ccntiorcm, quique ab iftis acccpiC- 
fe videtur tcftimonium fuum,non 
moror, aut ejus Autoritatc me 
valde tueor: quamquam non dc 
nihilo cfle videtur,quod ait: Ferunt 
I.brAi , neque apud eos de hac re ullx 
duhitatto eft , quod Ez.ra$ kviores li- 
teras excogitaverit , Hoc cnim dc 
ludxis fui temporis dicere vidc- 
tur. llnde quis non immerito con- 
jjeccrit , portcriores Judasos , tan- 
quam miniis ingcnuos atque can- 
didos»fa<9:ofque indics pcrvicacio- 
rcs , fcntentiam hac in re mutafle. 
Kcccntiorum & hodicrnorum 

Chriftia* 



Early European Books, Copyright © 201 1 ProQuest LLC. 

Images reproduced by courtesy of Koninklijke Bibliotheek, Den Haag. 

235 B 18 [2] 



D 1 A T R I A. ty 

Chriftianorum auftoritate & tc» 
ftimonio non aliter mc tueor, 
quam quarcniis intcr cos viri funt 
longe dodrifTimi Scaligcr, Malitis, 
Fabricius, Arias Montanus,Wa(e- 
rus, qui omnium optime judicare 
poflimt,cjuiddeea quxftione f n- 
ticndum vidcatur, fuxquc fcnten- 
ti:e r-ationcs c\' argumenta habcnt 
non contcmncncia . Ad luda:os 
vcnio. Ht rcccntiores hodicrnoll 
que quidem quod attinet, quanti 
pondcrisatque momentiapud nos 
cfledebeat corum pro illa, quani 
tuetur Ruxtorfius, fentcntia,fupra 
modo a mc oftcnfum eft. Contra 
quos omnes vcl unus lofephus Al- 
bus ftarc potcft ( qui floruit circa 
annumChriftii^io^utpote Chri- 
ftiansE rcligionis hoftis accrrimus 
^ infcnfiffimus, contra quam ille 
difputar in eo ipfo libro Onp;' , \^ 
quo contra fuos fcntcntiam y de 
hodiernorum charad:erum no- 
vitatc, proponit & tuetur, Cujus 

B z pro- 





Early European Books, Copyright © 201 1 ProQuest LLC. 

Images reproduced by courtesy of Koninklijke Bibliotheek, Den Haag. 

235 B 18 [2] 



ililii ; 



De Jl i Tt r I s Ebr. 
proptcrea teftimonium hac in rc 
minime omnium dcbct cfle fu- 
fpedum , non nimirum alia dc 
caufa in iftam videtur cfle addu- 
&:us fententiam , ^^loriae gentis iux 
minus favorabilcm,nifi quia vidit, 
rationcs pro ea ftare firmiores, at- 
que incxpugnabiliores, Nec alia 
de caufa Niger a fuis didus cft , & 
atro lapilio notata ejus fenten- 
tia , quam quia ad gloriam gcntis 
iliius longe vaniflima? minus tacere 
videtur, quomodoeadcm de cau- 
fa EWx Lcvitae de Pundorura vo- 
calium &accentuum novitatc fen- 
tentia ab hodicrnis luda^is non 
cft rcccpta , quod cam viderent 
Chrift^nis hominibus probari,mi- 
nufque viderctur fibi efle glorio- 
fa. Quo vero jurc id ab cis fiat , ia 
Arcano noftro ohm oftendimufi 
Parte i.Cap.i. 

Ad rationes autem &argumcn- 
ta quodattinet , quibus utraque 
de Ebrasorum litcris fcntentia ni- 

titur. 



D I A T R I 6 A. 2p 

titiir, qusenam probabiiiora fTnt,cx 
hacnoftra Diatriba mox puto pla- 
num fiet. 

Vcnio ad veterum ludaeorum, 
hoc eft , TaJmudicorum Dod:o- 
rum , teftimonium, Buxt : ipielo- 
co modo ex iplius diflcrtatione ci- 
tato ( §.6o. ) agnofcit duas eflc in- 
tcr Talmudicos ipfos Do^tovQ^ & 

MagiftrOsdeiftaqufftionefentcn- 
tias, V»a9n eorum qutftatuunt^ Bz^ram 
in dcfmptione Legis ufum fuijfe Ajfyrio- 
rum hteris , eafijue tn pojkrtim Populo 
Ebrxo ufttrpandas elegtjfe & commen^ 
dajfe-yprtorem autemfirtpturam Ebr^to^ 
rumpnjcmm reiiqtttjje Cutimis , hoc 
eft , Samaritanis , Ittdoeam jam inde a 
deportattone ifraelttarum mcolenttbus, 
(quxnoftra eft, quam jam tuc- 
nnir.) Ipfcque duorum Do6to- 
rum vei-ba 3i fefttcntiam iidfm, 
Dtfiertationis (ux parte <traic?cd^. 
4^. 45. Nimtrum Kab : lofe, 
cujus Vcrbafum, Ucet mmfit data 
lex per manum tjtts^ (Ezrat fcilicet) 
B 3 mutatii 



Early European Books, Copyright © 201 1 ProQuesf LLC. 

Images reproduced by courtesy of Koninklijke Bibliotheek, Den Haag. 

235 B 18 [2] 



ijliil' 



'lllllij 

i, 




mutata efi tamenper wariuw ejusfcri^ 
ptura, Quare vocat tiomen ejus rim:i*x 
Ajfyrtaca , quia afcendit cum eU ex Ba- 
heU Unde planum cft, cuminea 
fuiffe fcntcntia,quam fupra exHie- 
ronymo propofuimus , nimirum, 
Ezram alias reperilTe literas , qui- 
bus Legem , aliis litcris antc de- 
fcribi folitam , Tuda^is poftmodum 
fcribcndam tradidit.quam Scriptu- 
ram (five liieras) ea de caufa vult 
didam effe nnrw^^N Ajfyriacam ; quia 
iliam ab Aflyriis, intcr quos in 
captivitate vcrfati fuerant, acce- 
ptam ,quum e captivitate adfcen- 
derunt, deinccps rctinuerunt. 

Dcindc ab eodcm adfert Mar 
Zutra, cujus hxc funt verba: In 
prtncipio data efl Jfiaeli Lex 
Scriptura Ebraa & Ungua fan^ia , fed 
poftmodum data ejl illu in diebus Ez,ra 
'nit:'K DPra ScripturaAffyriaca & lingua 
Aramdca : Elegerunt f bi ifiaelita fcri^ 
pturam t?^w Affyriacam & linguam 
fanclam, & reltquerunt n^ovivh jdio- 



t 




Early European Books, Copyright © 201 1 ProQuest LLC. 

Images reproduced by courtesy of Koninklijke Bibliotheek, Den Haag. 

235 B 18 [2] 



D I A T R I B A. 31 

tii fcripturam n^-i:);' Hebraam ^ Im-- 
gmm Aramaam. Qmnam funt tlU 
niDvnn idiota f Dtxtt Kahbi Chafda: 
*^Tno funt Cuthai, hoc efi , Samari^ 
tani . 

Qiii locus totus , prout a Buxt: 
adfcrtur inutramque fcntentiam, 
fuit olim ante annos plufquam 
20. a mc anima(lvcrfus> &:in pri- 
vata Adverfiria relatus , qucm 
poftmodum vidi a doc^i/Timo Vi- 
ro Johan. Cocccjo defcriptum iu 
exccrptis fuis ex Gemara trada- 
tus Talmudici Sanhcdrin , Cap. 
2. Ex quo tantum abcft , ut a pri- 
fiina de novitate hodiernarum ii- 
terarum Judaicarum fententia fuc- 
rim dimotus , ut contramagis in 
ea fnn confirmatus, Ex his c- 
nim Mar ZutrcC vcrbis planum 
eft, Legem (cx ejus fententia) prio 
mo fuifle Moli datam charaderc 
illo, quem n^;» Ebrdum vocat, fed 
poftmodum tempore Ezr^, adco- 
que ab Ezra, datam fuitfe Judxis 

B 4 defcri. 



Early European Books, Copyright © 201 1 ProQuesf LLC. 

Images reproduced by courtesy of Koninklijke Bibliotheek, Den Hoag. 

235 B 18 [2] 





i 



$Z 1> £ L I TERI S EbR. 

dcfcribcnd^m icriptiira Ajjyriaca-, 
hoc cfl: , Cliald*ea5 ac deinceps Ju- 
dacos Cliaradcrem illmn fibi elc- 
gilTe ufurpandum, qui eft ipfiifima 
illa, quam cx Hieronymo retuli- 
mus, fcntemia. Undeliquet, fcn- 
tentiam illam tum temporis fuifle 
intcr Judseos receptam , a quibus 
Hicronymus eam accepit , a Prse- 
ccptoribus fuis Judaicis Rabbinis 
edo(5lus. 

A quorum aetate non potuit 
longe abefle ilte Mar Zutra Do- 
ftor Gcmaricus,Gemara nimirum 
fcripta & abfoluta fuit circa annum 
Cbrifl:i joo. 

Hicronymus autem obiit cir- 
annum 420"^- Ita ut Hierony- 
jiii Tcfl:imonium \\<m fitpropri- 
vato Chriftiam alicujus teftimo- 
jaio habendum , qui rem illam 
jro animi libidine confinxerit, 
ied potius pro communiter tum 
Sipud Judasos recepta fententia, 
^uam videmus teftimonio duo- 

rum 




Early European Books, Copyright <D 201 1 ProQuest LLC. 

Images reproduced by courtesy of Koninklijke Bibliotheek, Den Haag. 

235 B 18 [2] 



D I A T R I « A. J * 

riim illorum TalmndicoriiTii Do^ 
(^torum conlirmatam atquc con-* 
ccflatn. 

Nam quod iftis p^ftres alios op- 
ponit Biixt. TalmaidiPCO^ Magi- 
ftros> qui in diverfa fuwt fefttentiay 
arguit quidcm iHud j^Iiqtmm fuit 
ic de ifta qnjeftioiic intcr Do^o- 
rcs ipfos difccptationcm , dif-* 
fenfioncm ; at non infFirtgif vim 
argumcnti noftri a vctcrQm Jii-* 
dseorum audoritate & teftimonio 
ducli. In hac nimirum canfaalio- 
rum diflcntientium au^ontas^ 
non magni apud Chriftianos dc- 
bct cfle ponderisatquemomenti, 
proptcr cam , quam fupra attuli , 
initio , rationcm. Invidia ncmpe 
& odio Chriftiiinorum & Samari- 
tanorum , ac nimio prsepoftcro- 
que Gentis fuae ftudio moti de^ 
lccndfffe in aliam, non improba- 
biliter vidcntur, iiti hoc illis fol- 
lcmne cft , in iis quae ipforum fu - 
pcrftitionem , & vanam gcntis fnat 

B 5 ^Iq^ 




J4 De literis Ebr. 

gloriam atque jadantiain fpc&mt. 
Non enim contenti funt homi- 
ncs illi , cx omnibus naturaliter 
innato (pi^^-nu^ yitio , cximiis &: 
fingularibus , maximcque pra^ccl- 
lentibus & vcris , cjuibus populus 
ille fupra omnes reliquas totius 
terrarum Orbis gentes juregloria- 
n potcft, pra^rogativis, quafque il- 
iisApoftoIus Paulus, ipfe Ebrseus 

cxEbrfisconcedit,uItroqucagno< , 
fcit,Rom.p. quod eorumnimirum 
fint 04 :2^.^Kc<i , ^ y vc^usjtcict , A«- 

ci Tmri^ji, || ^ ■ ^^^^,.^ . 

gloria nulia major dari potcft , 
quxquc ii cum vera in Chriftum 
yium , qui cx ipfis ortus cft, fidc 
conjunda efibt , reliquas omnes 
Gcntcs procuidubio longiffimo 
fuperarct intervallo ; cx Judxis 
cnim , (tcfte ipfo Chrifto ) cft Sa- 
ius : vcrum omnem iilam veri/Ti- 
«nam gloriiim incrcdufitate & in 

Chri- 



Early European Books, Copyright © 20 1 1 ProQuest LLC. 

Images reproduced by courtesy of Koninklijke Bibiiotheek, Den Hoag. 

235 B 18 [2] 



DlATRlBA, 55 

Chriftum impictate foedum ia 
modum contaminarunt. 

His, inquam , verilTimis non 
contenti PrsErogativis, & laudibus, 
quibus gaudcre pollent , alias 
falfas, levcs, futiles 5: non raro ri- 
diculas qu.rrunt, jadant atquc 
confcetantur , quibus fc magni- 
fice invchunt atque oftcntant. 
Non latis illis cft Abrahamum, 
patrem fidelium , amicum Dci di- 
c^tum , ab co fingularitcr dile- 
clum , cjuocum ^ poftcriiis cjus 
(xdus pangeret , habcrc Gentis 
fuse prnnum & longc nobihffi- 
mum Authorcm ; multa infuper 
inepta, falfa , ridicula , de eo , de- 
quelfaaco , Jacobo , 12. cjus fi- 
liis, Majoribus fuis, pro ingenio 
longefabuloilHimOjComminifcun-» 
tur , fine ullo fcripturse divinx 
(ex qua fola totam Gcntis fiux o- 
rigincm & hiftoriam pctere pof- 
funt) tcftimonio. 

Non fatis eft illis Mofen , divi- 
B 6 niffi- 



Early European Books, Copyright © 201 1 ProQuesf LLC. 

Images reproduced by courtesy of Koninklijke Bibliotheek, Den Hoag. 

235 B 18 [2] 




De Literis Ebr. 

ftiilimumliomincm, haberc Gen- 
tis fu^a fervitute -dEgyptiaca, glo- 
riofiirimum liberatorem,longcque 
fauaiflTimum Legiflatorcm , ni 
multainfupcr de eo falfa, abfurda, 
infulfa, ridicula, pucrilia (pr^eter 
^ contra facram ab ipfoconfcri- 
ptamhiftoriam) de ejus nativita- 
te, vita, faftis, & obitu, fabulen- 
tur ineptiffime. Uti videre eftin 
infulfifTnTio , qui de Vita & mor- 
te Mofis ab ineptilTimo & fabulo- 
fifTnno quodam Jud^o aliquando 
confcriptus cft, iibro. Non fatisil- 
iis eft , quod Deus mira & ftupcn- 
da planc cum pompa de ccelo in 
monte Sinai, ut Lcgcm ipGs daret, 
dcfcendit. ni prxterea facram il- 
hm Hiftoriam ab ipfo Mgfe 
dcfcriptam , incptiirimis , dc cerc- 
bro fuo confidis , fabiilis fcedi/ri- 
inquinent; uti cx eodcm illo 
infulfiilimo fcripto videreeft.Noii 
fatis iliis eft, quod J3eus legem Pa- 
tribus corum dcderit facra illa iin- 

gua 



DlATRlBA. ^7 

j gua, qiio Adani,totumc]ue genus 
I humanum,adcxftrud:am uf(|; t':r- 
rim Babylonicam ufus cft ; Volunt 
prseterea eam inde ad fe , ufquc 
hodie, perpetua per Hcber a Noa- 
cho ad Abrahamum ferie effe dc- 
rivatam , cum ex Hiftoria ficra po- 
tius conftct, Abrahamum cum pri- 
iTium Aramxa live Chaldaica u- 
teretur, iftam aChananseis , (qui- 
bus erat vernacula ) didicifle , 
atque inde ad pofteros tranfmi- 
fiflb. 

Non fatis illis eft,Legem (quo- 
modo eam habentin Iibris Mofis 
fcripto confignatam ) a Dco «We^- 
^«v accepiffe; Voluntpraeterea etpf^- 
^ov nefcio quam , per ymTteTm^oTV), 
traditionem & Cabbaiam , fene 
con interrupta , a Mofe ad fe effe 
derivatam y cum longc maxima ex 
pane nihil aliud ea fit, quam otio- 
iorum hominum, &:rccentiorum 
quorundam Dodtorum fuorum 
Tanacommeata, &:futilia, inuti- 

B 7 lia. 



Early European Books, Copyright © 201 1 ProQuesf LLC. 

Images reproduced by courtesy of Koninklijke Bibliotheek, Den Haag. 

235 B 18 [2] 



?8 De L I ter I s Ebr, 

liaquc , atque incptifTima fafpefi- 
gmcnta. 

Non fatis illis efl: , Lcgis illius 
cpitomen , Du ipfius digito tabu- 
lis laptdeis , ad pcrpctuam rci mc- 
moriam, Fuifle infculptam, totam- 
qucadr oLcgcm aMofc,ca:tcrac]ue 
Dei oracuJa a Prophetis, litcris cfle 
defcripta, ac fcripto in facris codi- 
cibuscflTcconfignata. Voluntprse- 
terca totidcmlitcris , atquc Voca- 
lium & acccntuum pundtis, &:api- 
culis , quibus hodie corum libri 
fcripti & difl^indi funt , a Mofc dc 
Prophctis dcfcriptos cfle ficros i- 
pforum libros: cum planum flt (& 
a nobis in Critica nofl:ra facrade- 
monfl:ratum ) infinitas a Mofis& 
Prophetarum tcmpore irrepfiflfe in 
facros V.T. Codicesvarias Icftio- 
iics, quoad Jitcras, & voccs intc- 
gras, fitque adco ctiam manifcftu, 
dc a nobis olim in Arcano nofl:ro 
Pundationis ofl:enfum, hodicrnas 
iftas Vocalium & accentuum no- 

tas 



I 

' D I A T R 1 B A. 5p 

^tasatquc figuras, noii nifi cjuin- 
^gcntis pofl; Chrilbim natum an- 
nis, a Dodoribus quibuf.iam eo- 
rum Tibericnfibus Maforcthis cf~ 
){c facris iiteris additas. 

Denique , non fatis lilis cft, 
liicros libros habcre ab Efdra, 
poft captivitatem Babylonicam , 
/AfTyriaco ifto, quo hodic utun- 
tur , charaftere de/criptos ; Vo- 
lunt pnxterea iftum eundcm effc, 
rquo Dcus ipfe Dccalogum tabu- 
i lis lapidcis proprio digito infcul- 
rpfit, 6c quo Mofcs totam Legcm 
in autographo Codice &authcn- 
i:tico excmplari defcripfit : quod 
r quam lit a verifimilitudinc alie- 
i num, putamushacnoftra Diatri- 
cba planum forc , atque ex partc 
** 'am oftcnfumeft. Cum hocitaque 
int Juda^i homincs ( pro inna- 
. ta Gcntis fuae vanitatc, lcvitate, 
^ & jadantia ) ingenio , ut ad ve- 
ras fuas laudcs & gcntis gloriam 
atque pra^rogativas , aliquid fim- 

plici- 



Early European Books, Copyright © 201 1 ProQuest LLC. 

Images reproduced by courtesy of Koninklijke Bibliotheek, Den Hoag 

235 B 18 [2] 



40 De literis Ebr, 
plicitcr praftcrea aflbant faifum at- 
que commentitium; quis non mc- 
rito fufpicetur , id hac in re a Tal- 
mudicis, quosBuxt. Jaudat&pro 
fe citat, Dodoribus fadum cflc> 
quum volunt Charadercm iftum 
hodiernum eum cffc, quem Deus 
Tabuhs lapidcis infculpfit. Neca- 
lia dc caufa ab aliispopularibus & 
collcgis fuishac in parte , diffenti- 
re videntur , quam quia turpe & 
parum Genti fu2e honorificum cflc 
putant id conccdcrc, quod ahi ma- 
gis ingenui , veritatis manifcft^r 
vi adadi, ultro & finccre agno- 
fcunt. Quare, ctfinihil aliud cffet 
quam nuda Doftorumillorumin- 
ter fc diffcntientium Audontas & 
Teftimonium , utris quxfo po- 
tius in ifta pugna & difccptatione 
crcdendum videtur, Judseo affir- 
iTianti,an verb ncganti?Mirum ne 
cuique videri potcft, fi Judseus cx 
innata Gcntis (pi^cwiiu & yana jjlo- 
ria,idncget quod putat elfe Genti 



Early European Books, Copyright <D 201 1 ProQues» LLC. 

Images reproduced by courtesy of Koninklijke Bibliotheek, Den Haog. 

235 B 18 [2] 



D I A T R I B A. 41 

fuse efle probrofum atque contu- 
mcliofum; id vero affirmet , &: pro 
certo venditet, atquefecurc men- 
tiatur , quod putat effc libi & fuis 
gloriofum ? Potius itaque eorum 
debet efle Tcftimonium Judaso- 
rum qui affirmant, quam qui ne- 
gant, Annquas Ebraicas literas ejfc 
eas y qutbh) hodie utuntur Samari- 
tani. Imo vcl unius Jud^i id af- 
iirmantis teftimonium , non apud 
Cliriftianos modb , verum etiam 
apud ipfos Judasos (nifi planc ini- 
qui effent , & nimio fui amore oc- 
ca?cati) majoris debet elfe ponde- 
ris atque momenti , quam ccntum 
aliorum illud ncgantium. Quan- 
quam in hac caufa non ufque adeo 
•difpar eft, Talmudicorum teftium 
afhrmantium numerus. Nam duos 
faltem piofert ipfc Buxtorfius , 
Mar Zutram & Rab. Jofen , qui- 
bus fi duos Hieronymi Pra:cepto- 
res addas (quidni autcm addantur, 
cum iftis contemporanci & maxi- 




Early European Books, Copyright © 201 1 ProQuesf LLC. 

Images reproduced by courtesy of Koninklijke Bibliotheek, Den Haag. 

235 B 18 [2] 



4^ De Li TERis Ebr. 
majapiid fuos authoritatis fuerint) 
quatuor erunt qui pro nobis cau- 
fam diccnr. Non muJto plurcs pro 
lc Buxt.e TalmudcprofertTeftes. 
Nam reccntiores, hodicrnofque 
Judxos cur in ifta caufa non mo- 
rcr, fupra di<5tum cft. Veriim pro I 
numeropugnatBuxt. eumqucur- 
get , & in re dubia vult ex decifio- 
nibus Tahnudicis controvcrfiam 
decidi debcrc ex plurium numc- 
ro teftium fuffragiis. At fruftra. 
Non enim femper major numc- 
rus tcftium in omni redubiade- 
bct pr^valerc , ponderantur intcr- 
dum , non numcrantur, fuffragia, 
3c teftium didta. Habctur f^pe ra- 
tio quahtatis Tcftium , quorum, 
€tfi pauciores numcro, Authoritas 
tamcn potior non raro habctur, 
ob mikas quaiitatcs , quse teftimo- 
nium rcddere poffiinr magis vel 
minus fufpedum. Habetur 3c ra- 
tiorci ipfius, dc qua teftantur, vel 
judicium fcrunt, qu« f^pe cjuf. 

modi 



Early European Books, Copyright <D 201 1 ProQues» LLC. 

Images reproduced by coortesy of Koninklijke Bibliotheek, Den Haag. 

235 B 18 [2] 



DlATRIBA. 4J 

inotli cft, ut de ca tcftimoniiun 
inhis magis, quaminillis, grave 
fit atque momentofum. Id quod 
ja hoc Argumcnto longc cft ma- 
liifefti/Timum. Teftimonium nem- 
pe dc fe , dcque rc faa , & in 
:aufa propria , in fuum utile, 
"^commodum , dccus , &gIoriam, 
dicenti, aut aliquid libi arrogan- 
ti, non facilecreditur. Ulipotius 
creditur, qui in fe teftimonium 
dicit, qui negat rcm aliquam fu- 
am cffe , qui cam ahcri fibi aC. 
fcrenti , ultro , ncc invitus con- 
cedit. 

Qiiaeritur intcr Jud^Eos Sa- 
maritanos, un fcriptura, qua utun- 
tur hodie Samaritani, fit vctus E- 
br?E'ai& an eatabulas Mofaicaelcgis 
a Deo fucrintfcuiptx , Mofifquc 
«t;7T'p^tfe^<j? Lcgis codcx defcriptusut? 
Ncgant hoc nonnuili Tahnudici 
Dodores;j5ffirmat alii numcro(uti 
vuk Buxtorftus ) pauciorcs. Utris 
potius credendum lit, difKcilenoa 
^ eft 



Early European Books, Copyright © 201 1 ProQuesf LLC. 

Images reproduced by courtesy of Koninklijke Bibliotheek, Den Haag. 

235 B 18 [2] 



44 E)e LiTERis Ebr. 
eft divinare. San^ fiquos, pro fe 
producitteftcsBuxtorfius, a judicc 
mtcrrogati refpondcrent, fandc- 
quc dejcrarent, vifas eflc fibi tabu- 
ias Japidcas, Mofifque dv^u<po,, 
eaque affirmarcnt fuiffc Afryrio 
charafterc, feu hodicrno Juda:o, 
nonSamaritano^fcripta. MarZu. 
tra autcm &R.Jofenegarcnttan. 
tiim vifas fibi effe tabulas illas,Mo- 
lilque codicem , ac proinde fe ne- 
lcircquofuerintilla dcfcriptacha- 
radcrc; cert^ ilhs fides alKjua ha- 
bcnda effct, quamdiu nihil fuppe- 
tcrct quo falfi rcvinci poffcnt; nc. 
quc fic MarZutrarepucrnarct iliis, 
quos pro fc adfcrt Buxtorfius. 
<iui enim negat fc id vidifib, quod 
ahus afSrmat fe vidiffQ , co non in^ 
tnngit , aut hlfi arguit iHii,s tefti. 
rionium. Vcrum Buxtorfii tcftes 
non afr^imt m effc vifas Mofis 
tabulas & c^^^ps, , affirmant tan- 
tum videri fibi ca fuiffc Affyria 
charaaere fcripta , quod ciim ncc 



Early European Books, Copyright <© 201 1 ProQuest LLC. 

Images reproduced by courtesy of Koninkiijke Bibliotheek, Oen Hoag. 

235 B 18 [2] 



I 

DlATKIBA. 45 

^^vTv^/U ipfa , nec ullis aliis argu- 
mentis probent, fed fimpliciter af- 
firment , non eft ideo eorum fim- 
plici aiSrmationi potius crcdcn. 
idum , quod numcro plures funt; 
quia res ejufmodi poteft eflc, utad 
feXeam affirmandara contra verita- 
ttem & moveri, & induci potuerint; 
nimirum rem ilJam ad gcntis fua; 
gloriam , decus & honorem perti- 
nere putarunt , idcoquc in eam 
magis propcndcrunt partem, ut fic 
fentirent', ficquefcriberent. Con- 
itra qui ncgant , non alia videntur 
adduci debuiflc aut potuifTe ratio- 
:ne , quam quod manifcfta vi veri- 
tatis cogcrentur fic pronunciare. 

Sic evertitur a teftimonio 
i.audoritate duftum Buxtorfii ar- 
Bgumcntum , nuUiufque ponde- 
ris apud nos cflfe debcre cvinci* 
tur ; noftrum contra cx conr 
trario teftimonio & auvflofitatQ 
. dudum ftabilitur . Vincat f^ine a- 
^pudhodicrnos Judaeos (quicaeca 

du- 



Early European Books, Copyright © 201 1 ProQuesf LLC. 

Images reproduced by courtesy of Koninklijke Bibliotheek, Den Haag. 

235 B 18 [2] 




4^ D E LlTERI S JbBR. 

ducuntur crga docflores fiios obc- 
dicntia , mcraquc cornm audori- 
tatc) numcro futFragiorum & te- 
ftiumTalmudicorum ca,quam tue- 
turBuxtorfius, fcntentia; at ccrte 
apudChriftianos,j^quofque omncf 
judices,potior critin hac caufaau- 
thoritas paucorum inter cos nc- 
gantium, quam multorum affir- 
mantium , Mo/ts tabulas hodterno lu- 
daico chara^erefuiffii dcfcrtptas, q u an- 
quam ( uti fupra jam a me nota- 
tum eft) Hieronymi didumfatis 
arguit publicam & conftantcm c3 
inre, totius gcntisjudaica?, non 
vcro unius aut altcriiis duntax;^ 
J^oftoris , fcntcntiam : non cniiu 
de rc intcr eos incerta & dubia, 
ciuasque unius & altcrius tanriim 
fuffragio niterctur, dixifTet, Cer- 
tum eft, Non funt antiquiores, aut 
majoris a nobis ccnferi dcbcnt 
au<ftoritatis , quos pro fc profert 
BuxtorHus , tcftcs, Dodores Tal- 
mudici, quam funtMar Zutra &: 

RJo^ 



Early European Books, Copyright <D 201 1 ProQuesf LLC. 

Images reproduced by courtesy of Koninkiijke Bibliotheek, Den Haag. 

235 B 18 [2] 



I DlATRIBA. 47 

..A. Jofe , ai't vcro duo Hicrony- 
11 magiltii, Judaorum pra^cellcn- 
ufTimi , co teiiipoic Rabbin- at- 
'que dodores eximii . Nam ad R. 
jjudam quod attinct,Miln^ autho- 
j('jrem , qucm t.ftcm adducit Bux- 
:torfiu . , oblcrvandum cft i. fiC- 
iiri portc, ut alius fit quam R Ju- 
da San<5lus, qui Mifnajoth dicitur 
compofuiflc , quafi vcro non paf- 
iJm occurrant in Tahnudc piu- 
rcs eodem nomine Dodores 6c 
Kabbini. i.Non cfle tcftimonium 
[iiiiud cx ipfa Mifna produ(5i:um, 
quo ipfe R. Juda fuani cnuncict ca 
idc re fvntcntiam , fcd hoc illi dun- 
\f taxat tribui , & referri a Gemari- 
cis quibufdam , & Talmudis Hic- 
folymitani Doftoribus, quafi tra- 
ditio quaedam effct R. Juda?. Jam 
vero quis aufit certo amrmare ca 
|c omnia,qux traditionis hujus vcl il- 
' liusDodiorisnomine aTalmudicis 
idc Gcmaricis Do6toribus jadan- 
tur, rcycra clTc Do(Sorum illorum 

pla^ 



Early European Books, Copyright © 201 1 ProQuesf LLC. 

Images reproduced by courtesy of Koninklijke Bibliotheek, Den Haag 

235 B 18 [2] 



48 De l I teris Ebr. 
placita atqiie effata , cum multo 
verifimilius fit pkraquc , quse fiib 
Traditionis nomine venditantur, 
effc fomnia & commcnta corum, 
qui ifta (ub fpeciofo illo titulo 
venditanr : alioqui diccndum cf- 
fct , omnia eorum fomnia&: mcn- 
dacia effe traditionem Mofaicam: 
c6 enim tandcm omnia fua tra- 
hunt 3c revocant , quafi fint njbn 
^jt^^D ni^-nS tradmo Mofa e monte Sinau 
&fane, fih^ec fuit ipfius R. Judse 
fcntcntia & traditio , cur ipfe cam 
fcripto non confignavit co ipfo 
Mifr xJoco,ad qucmDoftoresifti 
ca de re difputant atque contcn- 
dunt inter fe ? Aut vcro eftne vc- 
rifimiJe, Mar Zutram diircnfurum 
fuiffe a magiftro fuo R. Juda fan- 
&:o , in cujus vcJuti verba jurarunt 
omnes Doftores TaJmudici : cft 
cnim corum omnium magiftcr. 
Dcinde , etiamfi oftcndi poffct 
R. Judam in ca fuiffc fcntcntia 
xdcm cxcipi advcrfus eum po/fct, 

quod 



Early European Books, Copyright © 20 1 1 ProQuest LLC. 

Images reproduced by courtesy of Koninklijke Bibliotheek, Den Hoag. 

235 B 18 [2] 



DlATRIBA. 4^ 

qiiod modo J.iximus exc^pi poflc 
adverfus Judseorum relinuorum 
idem diccrtium tcftimonium; cf. 
fe ncmpe tcftimonium domcfti- 
cum , & in re atque caufa propria 
latum. Vcriim negat Buxtorfius 
Mar Zutram & R Jofcn diflcntire 
in rei fcntentia a rcliquis, qui vo- 
lunt Mofis tabulas & oivri;^tc<p v co- 
dicem fuifle hodierno Judaico 
charadcre fcripta , & dilHndtio- 
nc ab hodicrnis &: rcccntioribus 
Juda^is bclle excogitata , totam i- 
ftam Tahnudicorum fcriptoruni 
diffcnfioncm facih nulloquc ncgo- 
tio cxpedirc &: conciliare conatur: 
qua dc rc mox dicctui 

Hoc tantum jam libct hic re- 
fpondcrc.Dato.non conccfib.Mar 
Zutram R.. Jofcn non fuiflc in 
ea fcntcntia, quam illis tribuimus, 
ac bclle illis cum rcliquis Dodo- 
ribus Talmudicis convenirc. At 
certc idem dc Hieronymo non cft 
diiturus , proindcque nec de duo- 

C bus 



Early European Books, Copyright <D 201 1 ProQuest LLC. 

Images reproduced by courtesy of Koninklijke Bibliotheek, Den Haag. 

235 B 18 [2] 



50 De literisEbr. 
bus cjiis Magiftris , a quibus pro- 
cul dubio fcntentiam illam fuam 
haufit. Itaque redibit qugeftio; An 
in ifta controverfia, magis creden- 
dum fit Talmudicis fcripioribus 
aifirmantibus, & teftimonmm pro 
fe 3c Gentis fuse gloriadicentibus: 
an vero duobus iftis cximiis & 
prsecellentibus Jud^eorum etiam 
Magiftris & Doiloribus, rcm,qu3E 
alias fibi & Genti fux honori 
& decori cedit , fibi nonarrogan- 
tibus , aut vindicantibus , fed aliis, 
adeoquc inimicis , ultro & fponte 
concedentibus ? Mifsa itaque tcfti- 
moniorum hoc in argumcnto au- 
6loritate , quae quanta utnmque 
cfle poflit, vel dcbeat,ex his hadte- 
nus planum fecifTe putamus,. Ve- 
niendum jam nobis ad rationes & 
argumenta , teftimoniaque non 
verbaha , fed realia. Ex Siclis ita- 
c[ue, antiquis charadleribus Sama- 
riticis infcriptis , qui etiamnum 
hodie in terra^ifraelis cfFodiuntur, 

pro- 



Early European Books, Copyright © 20 1 1 ProQuest LLC. 

Images reproduced by courtesy of Koninklijke Bibiiotheek, Den Hoag. 

235 B 18 [2] 



DlATRIBA. 51 

probatur, charaCteres illos yeteri- 
biis Juda?is ante captivitatcm Ba- 
bylonicam fuifle in ufu ; fiquidem 
Siclis illis ab altera partc infcribi. 
tur Urufalem fanclay quo fane ti- 
tulo Samaritani urbem illam, 
quam exofam hnbebant, non or- 
I naffcnt. Unde liquet, eos Siclos 
fub primo Tcmplo, & c]uidem a 
Jud^is, non aSamaritanis , fuifle 
cufos. Totum iftud concedit Biix- 
torfius , nec diffitetur a Judxis, 
ftante priorc Templo, fuiflb cu- 
fos ejufmodi Siclos. Scd ncgat, in- 
de eftci , Lcgis tabulas 3c Mofls 
dvTv^u^pcy fuifl^c literis ejufmodidc- 
fcripta. 

Na?nfuity inquit , § 64. olim J//- 
dais duplex cbara^er yfacer nimirum 
&profanus'y atque hoc poferiorey com^ 
mHni fciltcet , feu profano , fignatos 
futjfe Siclos tllos , qui characier hac- 
tenus communis fuit \udm & Sa^ 
maritanis : unde non negattir ^ Si- 
chs illos tmpore frimi Templf ctifos 

C z fjjfe. 



$t De L I TERIS EbR. 

fuiffe, & §. 43. El;r<ei tpfi htc re- 
/pondeanty inquit, Ajunttlli dHpltcem 
Itid^os olim habtitffe fcripturam , fa- 
cram &profanam ; velcxternam, & 
mternam ; \el publicam ,/eucommu- 
nem, &privatam vel finguUrem, pro- 
ut appcllare libuerit. lUaftiiffe fcriptas 
a Deo tabulas Legtsy librum ttem illum 
Legis a Mofe , (jui in Arca , vel ad latus 
ArcAyfuit reconditus , atqtte repofitiu. 
TJ hanc fcripturam eam fuiffe, qud^ ho- 
dieque etiam in tifu, & nmt:'^ Affyrta- 
ca appellatur. Uac (nempc commu- 
iii ) fcrtpta ftitffe exemplaria reitqua 
tegisy quA privati quiltbet fibt tn fuum 
& fitortm ufum fcnbebant. Ttmi etiam 
rn commtini ufu , in negottis civtlibus 
qutbuflibct ycommerciis , contraclibiis^ 
monetis , &c. futffe adhtbttajn. & hanc 
appellat nn;' aro firipturamEbraicam, 
transfluvialem , quam volunt eandem 
effecum Samaritana. Hxc eft lum- 
ma relponfionis, qua & argumen- 
ti hujus vim declinare, & tcftimo- 
nii fupra addufti Mar Zutra? & R, 



DlATRlBA. 53 

j Jofe pondus clidcre fe pofTe fperat 
Buxtorfius , dc c|ua toram illan^ 

I Talmudicorum Dofto-rum pu* 

j gnam 3c dillenfionem in fpeciem 
tantum , uti arbitratur , pugnan- 

. tium , tollerc , atque facili ncgotio 
riifToIvere , & conciliare , conatur. 
Ait cnim [§ 43] qtuftionem & con- 
TYoverfiam mtertUos Do^oresnonfuif 
fe de charachre facro , quo Lex in Ta, 
bulis a Deo futt exarata ^ aut qui in 
authentico Legis codice a Mofe fcripto 
exftabaty qui in Arca fdderis ajfervatus 
fuitifed de Lege,qu£ Ifraelitisin com- 
munon uftmdatafuit, tdfcripturaE^ 
hrtza, vulgariy &communifa^umeffe 
concedunt, & quod dicitur, Bzra 
tempore Judais Legein datam effefcri^ 
ptura Ajfjriaca , td tnterpretantur de 
concelfiuney & permiftone , veletiam 
mandato , quod Ezjrasiud<zis dedity ut 
in pofterum non ampHus fcrtptura pro^ 
fanky fed facra^ uterentur. 

Sane , fi alicunde nobis conflra- 
rct dc duplici ejufmodi Ebrceo- 

C 5 rum 



Early European Books, Copyright© 201 1 ProQuest LLC. 

Images reproduced by courtesy of Koninklijke Bibliotheek, Den Hoag. 

235 B 18 [2] 




54 De literis Ebr. 
rum fcriptiira , rcs tota confccSa 
vidcri poffct, lifque compofita.At 
eaaflcritur duntaxat, & fimplici- 
tcr affirmatur , & quidem ab lio- 
dicrnis ac rcccntioribus Juda^is , 
quibus grave cll admodum Sama- 
ritanis hanc gloriam conccdcre, 
quod iifurpent vcterem fuam 
fcripturam : quique proptcrca o- 
mnem movent lapidcm, ut fcab 
ifta Talmudicorum dodorum dif- 
fcnfione expcdiant ; at nulla ra- 
tione aut argumento adftruitur^ 
confirmaturve.Satis non cft diftin- 
diunculam , qux nullo fubnixa fit 
fundamento , comminifci : hoce- 
nim cft rimam, qua elabaris, quge- 
rcre ; non vcro folidc ad objcda 
refponderc. Scd quia rcfpondcnti, 
ut fe ab objedis tueatur, fatis 
eflc videtur , fi id refpondeat 
quod fpccicm habct aliquam , ne- 
quc potcft facile convinci falfi. 
Age vidcamus , quam habcat vcri 
Q)ccicm ha:c dc duphci charaderc 

apud 



Early European Books, Copyright © 20 1 1 ProQuest LLC. 

Images reproduced by courtesy of Koninklijke Bibiiotheek, Den Hoag. 

235 B 18 [2] 



DlATRlBA. 55 

apud veteres Judxos , cxccptio. 
Primum igitur , vel nullus fuit 
omnino lcriptura: illius , quam 
facram vocant , extra lapidcas Lc- 
gis tabulas & Uv-rtp^a^pov Mofis co- 
dicem , ufus ; vel aliquis fuit , fcd 
rarus. Si nullus omnino fuit cx- 
tra illum codiccm & tabulas, 
fuit igitur charadcr illctotigen- 
ti & populo illi ignotus peni- 
tiis ; in Sacrario enim in , vel pro- 
pe , ipfam Arcam repollta ac re- 
condita erant tum tabuI^,tumMo- 
fis codcx, quonemini licebatin- 
gredi , nifi foli fummo Sacerdo- 
Ti; idquefemel duntaxat in anno, 
fcfto propitiationum , quumfan- 
guincm facrificii infercbat in Sa^ 
crarium, ad expianda populi pec~ 
cata : quo temporis fpatio , ac 
pencmomento, non vacabat illi 
tabulas & codiccm illum oculis 
perluftrarc ; fiquidcm adfperfionc 
fanguinis fada , & fuffitu coram 
Arca pcrafto, moxindcexcedebat* 

C 4 Jam 



Early European Books, Copyright © 201 1 ProQuest LLC. 

Images reproduced by courtesy of Koninklijke Bibliotheek, Den Haag. 

235 B 18 [2] 



5^ De l iteris Ebr. 
Jam cjuaero, cui bono, cui ufu, in 
quem finem , Tabulas & codicem 
illum co defcripfinet Mofcs chara- 
«ftcrc , qui mox futurus effct toti 
illi populo peniiusignotus. Vulgo 
volunt, tabulas & codiccmillum 
4*vin^^tt<pov iftbic cHie repofita , ut , li 
forte dc leftionc oriretur aliqua 
controverfia , eo recurri polfct, ac 
dc illo codicc lis componi. fed fi 
eo charadere fcriptus fuit, cujus 
nullus omnino extra illum codi- 
cem ufus cffct, confuli non potuit; 
quia legi non potuit. 

Deinde,Juda2i ex Cabbaliftaruni 
fiiorum mentCj&fcntentia, putant 
ia hodicrno ficrorum Bibliorum 
charaderc Judaico (quem facrum 
cffc voJunt, & quo defcriptus fuit 
Mofis codex)inhnita latere myftc- 
ria in hterarum ipfarum majufcu- 
Jarum , minufcularum, forma , fi- 
gura,dudibus, invcrfione,fufpcn- 
lione, apicibus etiam , fivc fpiculis 
aut coroIIis,c[uibus litcrarum capi- 

ta 



Early European Books, Copyright <D 201 1 ProQuesf LLC. 

Images reproduced by coortesy of Koninklijke Bibliotheek, Den Haag. 

235 B 18 [2] 



D I 



A T R I B A. 



57 



ta in fcriptura hodicrna voliiminis 
fui facri Lcgis armantur vcl or- 
iiantur, ita utfingant, R. Akibam 
tam horum peritum fuiflc, ut om. 
nia in lingulisillis npicibus dclitc- 
fccntia myftcria callucrit, VipS3S;"i 
fingulis illis apidbns commcn^ 
tarios fcribcrc potucrit. Uncie c- 
tiam Buxtorfius argumcntum ne- 
dit pro antiquitatc illius charadc- 
ris, quafi a Dco & Mofc fit, qui la- 
tcntia in eo myftcria privatim fa- 
picntibus pcr Cabbalam tradidcrir. 

Scd, finullus omnino fuit fcri- 
pturx illius extra tabulas & Mofis 
autographu ufus,qua? pcrpetuo in 
Sacrario rcpofitajaccbant;qua?po- 
tuit cfle ulla myfteriorum cjufmo- 
difcientia, cognitio , aut traditio, 
€[\\x cx ignoto prorfus , & plane 
invifo, charadcrc & codicc pcti- 
tunNecelfecftinutilem planc,im6 
nullam omnino, fuiffc myftcrio- 
rum illorum inter Juda^os, ad Ez- 
XX ufque tcmpora, cognitioncm, 

C 5 cjut 



Early European Books, Copyright © 201 1 ProQuest LLC. 

Images reproduced by courtesy of Koninklijke Bibliotheek, Den Haag. 

235 B 18 [2] 



5S iJE L ITERIS EbR, 

qui ea primus hominibus aperue- 
rit, una cuni fcriptura illa Tacra , 
quam tum demum publicam fccit, 
ciim anteaocculta pcnitus,& igno- 
ta (cx eorum hypothefi ) prorfus 
fuiflet. Jam vcro cui bono, tot ac 
tanta myfteria , tamdiu, per tot fe- 
cula , tenuiffe in Sacrario ilio, una 
cum facra ifta fcriptura,occulta pe- 
nitus, ac veluti fepulta? An indigni 
hicrunt, qui tum vixcrCjJudsei co- 
gnitione iilorum myfteriorum ? 
An illi foh digni , qui Ezrx seta- 
tem fccuti funt? UncJe planum fit, 
aniles effe fabulas , qui^ illi de my- 
tteriis in ficro illo charadcre de- 
titefccntibus fomniant , atque ina- 
niter crcpant ; 3c futile plane efle 
iirgumcntum , quod inde , ad ad- 
ftrucndam hodicrni iftius chara- 
dteris , ab ufque Mofis setate, anti- 
quitatem, petitur, 

Si aliquis fuit, cxtra Lcgis tabu- 
las , & Mofis codicem dvrv^ct^pcv^ 
charadcris illius ficri ufus, fed ra- 

rus 



Early European Books, Copyright (D 201 1 ProQuest LLC. 

Images reproduced by courtesy of Koninklijke Bibliotheek, Den IHaag. 

235 B 18 [2] 



4^ * 



D I A T R I K A. 

rus, qii^ritiir, apud vcl inter cjuos, 
3c quibus in rebus , ufus iilius fuc- 
ritPNon inprofanis rcbus v^com- 
munibus, commcrciis, puta, con- 
tra6tibus, monctis, ikc. iaccr cniin 
fuit. Ergo in facris duntaxat , 6i 
inter ficros, h. c. magnos fapientes 
dc Doclorcs Lcgis duntaxat. At 
quid facrum magis , cjuam Lcgis 
codex j &: facra Dci per Prophetas 
eloquia ? Attamen (ex eorum, ad- 
vcrfus quos difputo,hypothcfi) ne 
Legis quidem dc prophccarum co- 
dices, qui vulgi manibiis tereban- 
tur , fuerunt iacro illo charad:cre 
exarati, fokis Mofis dvTv^i^fii^pog ^ 
ipfae Tabulciapidc^eo fuerunt de- 
fcriptx. Qiicero aurem , licucritne 
tum, an vcro noniicucrit omnino, 
co fcriptur^e gcncre uti indcfcribe- 
dis vulgaribus Lcgis & Prophcta- 
rum codicibusPAn Mofes id prohi- 
buerit,atquc interdicto fanciverit; 
nec ne? Si nonhcuit,fi intcrdidum 
fuit,qu^ritur intcrdicli ilHuscaufii; 

C 6 miu 



Early European Books, Copyright © 201 1 ProQuest LLC. 

Images reproduced by courtesy of Koninklijke Bibliotheek, Den Haag. 

235 B 18 [2] 



6o Oe l iteris Ebr. 
nam fine caufa proliibitum illud 
luilie, non fit vcrifimilc. An crgo 
ideo fuit interdidum , ne facer ille 
charader vulgi manibus profana- 
retur? fed an facratior fuit ille cha- 
rader, quam ipfa Dei facra elo- 
quia, & myfteria in lcge revelata; 
fi ifta voluit vulgi manibus tcri, 
atque evolvi, omnibus effe nota 
atque apcrta , fi non vcritus cft, nc 
ifta profani vulgi manibus profa. 
narcntur , putabimus cum noluif- | 
feliterarum dudus atqucfiguram 
cidem vulgo effe conlpicuos , & 
corum vifu atqueoculis indignos; 
aut vero metuiffe, ne manuum e^ 
jus contredatione profanarcntur, 
aut fordidarcntur? quafi vcro mul- 
to major eftet in ipfis literarum du- 
€^ibus , quam in rcbus pcr eos fi- 
gnificatis fanditas atque dignitas? 
Apage tam abfurdam fcntentiam 
& homine Chriftiano tam indi- 
gnam cogitationem, mcrcquc Ju- 
daicam, adeoque impiam fupcrfti- 



D 



I A 



T R I B A. 6^1 

tionem. Si non licuit in vulgari- 
bus Legis &Prophetarum codici- 
bus eo uti charaaere; in quibus 
ergo licuitPan in PhyIaAeriis,amu. 
ictis, &ninTD aliifquecjufmodifi. 
mihbus Judarorum nugamcntis? 
Scd an major cil harum nugarum, 
quam facri iplius Lcgis codicis fan- 
<^titas, ut ilhs potius, quam fa- 
cro ifto charadcre uti hcuerit? Sa- 
ne ex Judxorum hodiernorum 
mente & fcntentia longe major eft 
voluminis Legis, quod in Jin^uhs 
lynagogis adfcrvatur , quam Veli- 
quorum vulgarium lcgis codicum, 
quihominum manibustcruntur,&: 
major codicum Lcgis quam Pro- 
phetarum fanditas , & major ^ 

f -'^•^^•^&^Tephillin, atquenimD 
ianditas, quam rcliquorum fcri- 
--torum. Scd mera eft etiam fupcr- 
:itio illa Judaica , homine Chri- 
ftiano prorfus indigna. 

Si hcuit codices etiam (acros, 
communcs vulgi manibustc- 

rcudos 



fed 



Early European Books, Copyright © 201 1 ProQuesI LLC. 

Images reproduced by courtesy of Koninklijke Bibliotheek, Den Haag. 

235 B 18 [2] 



6i De Literis Ebr. 

rendos facro ifto charaAere de- 
fcribcre.Cur faftum non fuit? qui 
fadlum ut a Mofc ad Ezram ufque 
& Daniclcm toti Ifraeli ignotus 
fucrit faccr illc charad:cr,inipfadc- 
mum captivitate Babylonica, ab 
iftis duobus manifeftatus ? Quid? 
An Elcazar, Phincas, Aaronis filii, 
Eli, Samucl , Tfadoc, Abiathar, 
fummi Sacerdotcs fub Davidis & 
Salomonis impcrio , rebus Judai- 
cis tum maximc florentibus , tam 
incurioft , tam negligcntes , tam 
fomnolenti fucrunt , ut nullum 
Lcgis codiccm facf o ifto charadc- 
re ( fi id Hcuit ) dcfcribi curave- 
rint? maxime , fi tot ac tanta in co 
latent (uti volunt Judxi Cabbali- 
ftae) myfteria,qua2aHoqui delituc- 
runt plane ignota . Si dcfcripti 
funt, cur non ex iftis alii? quando 
id interdidum non fuit. An ipS 
Prophctx tamfacrunt ctiam incu- 
riofi, ut nullum Legis codicemcu- 
ravermt facro illo characlerede- 

fcribi. 



Early European Books, Copyright (D 201 1 ProQuesf LLC. 

Images reproducecl by courtesy of Koninklijke Bibliotheek, Den Haag. 

235 B 18 [2] 



D I A T R I 13 A. 

lcribi ; yeltam timidi rncfiiperfli- 
, tiofos dicam)iit lacractiam fua ora- 
cula non aufi /intfacro ifto chara^ 
<aerc defcribcre ? An etiam Efaii^ 
& Jercmiar ignotus fuit ficcr ille 
charader?Certe fi aliquis fuitejus 
ufus inter Sapientcs & Gcntis il- 
lius Dodores ; non fuit Prophctis 
iftis ignotus,atqucoccultus. Cur 
igitLir eo non funt ufi in propriis 
libris atque oraculis fcripto con- 
fignandis? Si eo iifi funt ; noni- 
gitur primi Daniel dc Ezvas eum 
populo propalaverunt, atqueete- 
nebris cduxerunt. 

Ac fruftra cft, pJanecjuc futilis 
Rabbi Judah , cuin ftia tniditio- 
nc, quum ait; Data:}i qmdem elfe 
mnolegem r^>D.^y.: characlere ijlo (fa- 
cro ncmpc , & hodierno, verimi ubi 
peccaverunt , ]Tn^ Dn^-janj converfa 
eft ipfis in fracluram ; quum vera 
ad fe redierunt , redditam tum lUis 
effe. Omitto variam &: inccrtani 
ocis illius ]7n, ciux> a variis af. 

fcrtur 




64 De LiTiRrs Ebr. 

fertur , intcrpretationcm. Quic- 
quid fitjvcl fignificare voluit phra- 
fi illa , intcrciciifle penitiis intcr 
Judaeos, propter eorum pcccata, 
ante captivitatem Babylonicam,li- 
bros omnes charadlere illofacro 
fcriptos;vcl nihil dicit.Nam fi man- 
ferunt nihilominus libri charadc- 
re illo facro fcripti , neque omncs 
interciderunt;fuit intereos aliquis 
fcripturae illiusufus in librisfacris 
vulgaribus ; atque fic ruit coruni 
diftindio dc charadcre facro & 
communi. Si omncs omnino pro- 
pter corum peccata intcrcideruntj 
Ergo , antequam pcccarent , cum 
nondum intcrcidilTcnt, plurcs fiic- 
rantfacro illo charaderelibri fcri- 
pti ; & fic rurfus concidit diftin- 
d:io charadcris ficri, & commu- 
nis. Deinde, ubi ponct ille tcmpus 
tum ptccati Ifraelitarum , tumin- 
tcrcifionis librorum facro chara- 
d:cre confcriptorum? An in Tem- 
pli pcr Nabucbodonoforem con- 

flagra- 



Early European Books, Copyright © 201 1 ProQuesf LLC. 

Images reproducecl by coortesy of Koninklijke Bibliotheek, Den Haag. 

235 B 18 [2] 



D 1 A T R I B A. 6$ 

flagrationc, qiuim Arca, & Tabu- 
ia? 5 & Mofis ocv7v;i^ci(por , qu2B vcl iti 
►Arca vcl propc Arcam erant , per- 
ierunt ?ita ut hoc velit R. iilcjuda, 
pcccatis Judseorum fadum elTe, 
ut tandcm Templum, Arca &quoe 
juxta Arcam erant , Tabulx fiede- 
ris, & Mofis codex, in quibus folis 
exftabat facraiila fcriptura , pcrie- 
rint , mox vero per eorum pceni- 
tentiam in captivitate Babylonica 
adam, reftitutamfuiffe ipfis fcri- 
pturam illam facram,perDanieIem 
& Ezram. Sed fic primo eodem 
captivitatis tempore fimul 3c inter* 
cidit,& reftituta illis fuit,fcriptura 
ifta facra ; quod non vidctur con- 
vcnire cum illis R. Judse vcrbis, 
Jqu^ innuunt, diftinda effe tem. 
. pora intercifionis & rcftitutionis: 
* 2.redeuntabfurda,&incommoda, 
qux fupra modo deduximus ex il. 
^ la (l-ntentia, qu.^ ftatuit nullibi ex- 
fftitiffefcripturamillam, mfi inTa- 
bulis dcclv7r>;^x<p^^Qf^^ codice.De. 

indo, 




Early European Books, Copyright © 201 1 ProQuest LLC. 

Images reproduced by courtesy of Koninklijke Bibliotheek, Den Haag. 

235 B 18 [2] 



66 De L ITERIS EbR. 

inde > fi una cum Templo , Sc Ar- 
ca, perierunt Tabula^ & Mofis co- 
dex dy-n^A^pci: Undc Daniel & Ez- 
ras facram illam fcripturam erue- 
runt ? unde fuit ipfis cognita ? ne- 
que enim, ftantcTempio, licuiti- 
pfis Sacrarium ingredi, & Tabulas 
atque codiccm illumMofis contre- 
d:are, infpicere, fcrutari,cvolverc. 

Confugiunt hic aliqui ad ma- 
num illam , qux in con vivio Bel- 
fchatzaris defcripfit inparieteMc- 
neyMene, &c.Y>an, 5, 5. quamfcri- 
pturam volunt fuiffefacram illam, 
quaTabul^ & Mofis codcxfuerunt 
fcripta. Vcriim undc iftud proba- 
bunt ? An quia Chalda:i, &harioli 
atq; divini,non potuerunt cam le- 
gerc , folus Dan. id potuit? At pri- 
miim dato , fcripturam illam fuiflc 
facramTabuIarum & codicisMofis 
fcripturam, Dan. non potuiffct ta- 
men cxlc,&: per{e,finc divma revc- 
iationc, eam lcgcre, fi fcriptura illa 
nulhbi cxftabat quamin Tabulis 3c 

cod. 




D I A T R I B A. 6j 

od. uIlo,iit id jam fupponitiir;imo 

potiiiircnt harioliBabylonicnfes o- 

K pcra Diaboli eam lcgere ; Diabolo 
j n.proculdubio non fuit ignota fcri- 

lcpturaTabb.&codicisxMofaici.Ita- 
ifque vcriflmilius cft novam fuifre,& 
|e6 ufq; omnib. incognitam,ab An- 
Jjgclo^ex temporc cxcogitatam fcri- 
— jl<ptura, ad qua idcolcgenda Danicli 
P'Opus fuit divina rcvclationc. Dcin- 
Sde non confcntiunt de illa An<TcJi 
^:'fcripturaDd.TaImudici, (utiipfe 
^obfervatBuxt.) Sunt enim qui vo- 
Junt, fcriptuilludfuifleperGcma- 
.xriam;alii per alii alio modo. 
Si dicant,etiam ante capti vitatcin 
bbyl. intercidiffc Iibros facroillo 
haradcrc fcriptos; fequitur , fcri- 
3j)turam illam facram alibi cxftitiffe 
-^uam in Tabulis & Mofis codice: 
pam ifta non prius cxftitcrunt, 
buam cum Tcmplum a Nabuclio- 
pon. eftcvcrfum. Ruititaquc rur- 
bus diftindio ilia charadcris facri, 
pcommunis. Itaquefruftra cftR. 

iUc 



Early European Books, Copyright © 201 1 ProQuest LLC. 

Images reproduced by courtesy of Koninklijke Bibliotheek, Den Haag. 

235 B 18 [2] 



6S DeliterisEbr. 

ille Juda cum fua chara<5teris illius 

facri converfione v;*nV. 

Deindcjlibens cjuseficrim a ma- 
giftris illis Rabbinicis , qui dupli- 
ccm fcripturam iftam commcnti 
funt , An exiftmientjfcripturam illam 
facram futffe mterlud^eosy feu Jfraeli- 
tas , ufurpatam ante datam a Deo in 
monte Sinai Legem ; an vero tum pri- 
mumfuerita Deo hominibm propofita, 
atque in orbem terrarum inve^a f Si 
prius iilud dicant, quseritur rur- 
fus i quisfuerit ejus inter Jfraelitas u- 
fusy an facer & fingulari6\an vero com^ 
nranis, profanus, & vulgarisf Si com- 
munis, &profanus;cur a Deo po- 
tius , quam alter , eledus eft, ut ef» 
fet deinceps facer? Si facer jam an- 
tea fuit; quxritur, qua in repotuerit 
ufus ejus ejfc ante Legem datam facerf 
An fucrunt inter Ifraelitas ante 
Mofis Lejjem Iibri ulli facri? Undc 
id nobis probabunt ? An cx mcn- 
dacibus & futilibusfuis traditioni-^ 
bus ? Credat Judms Apella non ego. 

Si 



V DlATRlBA. 6^ 

■fSi dicant, fcripturam illam tiim 
l^primum orbi tcrrarum innotuifTc, 
Pjquumlcx in montcSinaia Dcofuit 
I^^Mofi data ; cjuid opus fuit novo 
■jquodam charaftcrc cam fcribcrc, 
ii cujws nullus crat futurus ufus, nifi 
Ixmille quingentis poft annis , poft 
Iffolutam nimirum Babylonicani 
kcaptivitatcm ? NuIIus nempe ante 
R.fuit,autpotuiteffc,ejus ufus,fi folg 
|j"Tabular&Mofis codex eo chara- 
nfterc fcripta fucrunt, finc rcliquis 
quidem libros ficros co defcribere 
^licuit: uti volunt magiftri , com- 
rmenti iftius audores . Quis crgo 
Hpotuit efle ufus charaderis novi <Sc 
■ncogniti , qui, ex quo primum 
"ijxftitit , perpetuo manfit in Sacra- 
jf io (quo nemo pcnctrabat) inclu- 
Wl^Sy neminivifus, nemininotus? 
Fum , quid opus fuit novo & in- 
cognito charad:cre fcribi Tabulas 
dJas & dv7l;^cc(pov Mofis codiccm , fi 
n cum finem in Sacrario illa aficr- 
/abantur , ut tum confulcrentur, 
■ ubi 




Early European Books, Copyright © 201 1 ProQuest LLC. 

Images reproduced by courtesy of Koninklijke Bibliotheek, Den Haag. 

235 B 18 [2] 



70 De Literis Ebr. 
ubi controverfia aliqua de vana 
ledione , vel codiciim vulgarium 
corruptione moveretur. Sane, ad 
hoc debuerunt iila omnibus po- 
tius noto & vu^gari charadcrefcri- 
bi , ne quis excipere poflct ledio- 
nem, quae ex illo codice deprome- 
retur, confidam efle. 

Nam fi quis erat ufqueadeo im- 
pudcns , & perfi-idsB frontis , ut 
falfi & corruptionis argueret le- 
(ftioncm vulgarium codicu, quam 
fummus faccrdos probam cflc afle- 
rebat , procul dubio non dubitaC 
fct excipere eundem comminifci 
pro animi arbitrio le6Honem ex 
codice Mofis depromtam , cujus 
ipfe foius confcius efle potuit. 

Sed age,dupiicisillius charadc- 
ris appellationem excutiamus, at- 
que inde commenti ilfius Judaici 
futiliflimi vanitatem revincamus. 
Sacrum charaderem Sacrariocon- 
clufum didum efle volunt 
communem vero & vvilgarem '"^^r. 

Dc 



I A T R I B A. ji 

De priore primum dicamus.Ouse- 
I tur : An lic didus fucrit ipfius 
Mofisian vero Ezvx duntaxat tem. 
pore,quum illius ufum voluit om- 
^ iiibus Judaris efTecommunem ? Si 
'^pnus dicant ; qua:ritur , cur licfit 
jtldidus, An quia Ajfyrius fuit;an vero 
1 (uti R. Juda harioJatur) quia fcri- 
tptura illa fuit mc-XD beatificata . 
^Trius illud dici non potdh Cur e- 
^inim vel a Mofe , vel ab Ifraclitis, 
'didus tum fuiffet charafter ille 
Aj^rius , maxime fi tum primum, 
quum lex data fuit , a Deo ipfo in 
Jucem proditus fuit. Sed etii jam 
ntea inter Ifraehtas in ufu cffct, 
ir Affjfrm ab iplis didiiis cflet ? 
in quia ex Affyria primum prol 
lierat , & ad eos vencrat ? Qiian- 
lo vero , 3C a quo ? Non a Mofe 
pfo , qui nunquam in Affyriam 
>rofe(fcus cfle lcgitur. An ab Affy^ 
iiis ad ^gyptios , & ab iftis ad If- 
'aelitas defluxerat ? At unde nobis 
ftud exfculpent ? Annon ^fgyptii 
^ Alfy- 



Early European Books, Copyright © 201 1 ProQuest LLC. 

Images reproduced by courtesy of Koninklijke Bibliotheek, Den Haag. 

235 B 18 [2] 



72 De Literis Ebk. 
Aflyrios fapientia seqnarunt , aut 
vci 6 etiam fuperarunt ? Tam illis, 
quam iftis , literarum inventum 
adfcribi potcft ; & quamvis ab Af- 
fyriis primum cmanaffct literarum 
invcntum , non fit tamen proptcr- 
ea admodum verifimile , itgy- 
ptios,qui fapienti^ &rcrum fcicn- 
t\x gloria non minus quam Aflyrii 
tumebant, voluifle iifdem litcra- 
rum dudibus fk charadcre uti, 
cum poflent aiios comminifci,pro- 
priofquefibi facerc. 

An igitur Aflyriaca fuit ab If- 
raelitis dida fcriptura illa , quia ab 
Abrahamo Judaicae gentis audo- 
re,ex Ure Chaldarorum fccum fuit 
in Chanana?am delata , poftcrifquc 
fuis tradita ; uti cenfct ( referente 
Buxtorfio §. ^3. ) Gedalia in 
fchaifchclcth hacabbalah. Sane fi 
Abraham ex Urc Chaldxorum fc- 
cumiiteraruminventum &chara- 
deres in Chananseam detulit, eam 
potius attulit , qu^ nn:i;r dicitur; 

com- 



Early European Books, Copyright <D 201 1 ProQuesf LLC. 

Images reproducecl by courtesy of Koninklijke Bibliotheek, Den Haog. 

235 B 18 [2] 



DlATRlBA. 7J 

tommiinem nimirum &vulgareni 
iliam y qua poftcros cjus deinccps 
ufos cflc volunt. Nam utramquc 
ab Aflyriis acccpifle , non cft vcri- 
fimile; cur cnim unapotiiis quam 
altcra, Affyriaca fuiflct dida fi u- 
traquc ab Aflyriis fuit acccpta ? 1- 
mo, cur non potius Chaldaica fuit 
dida, fiquidcm cx Ure ChaldcTo- 
rum , non cx Afiyria, dicitur fuiflc 
profcdus ncc legitur unquani 
fuifle in Aflyria, quse ctfi non lon- 
ge a Chaldsea fucrit diflita,& ChaU 
dsea Afl)'riorum Rcgi ( uti vidc- 
tur) parucrittum tcmporis, potuit 
tamen Abraham , in alienam ter* 
ram delatus , fcripturam illam, 
quam in patria didiccrat, patriae 
vindicare, camque dc Patriae, non 
de Aflyrix nomine in Chanan^a 
appellare, fine magna cujufquam 
injuria. Im6,cur non potiusab A-* 
brahamipoftcris di(fta cftAbraha- 
mica, cum cam ab ipfo acceperint, 
> Chananj^is ipfis tum temporis i- 

D miQ, 



Early European Books, Copyright © 201 1 ProQuest LLC. 

Images reproduced by courtesy of Koninklijke Bibliotheek, Den Haag. 

235 B 18 [2] 



74 iJL LITERIS EbR. 

enotam , fi modo ea ab Abraha- 
mo ex llre Chald^eorum primiun 
fiiit in Chananaeam allata. An di- 
cent , Chananseos ab Aflyriis eam 
accepifle, -^gyptios vero a Chana- 
na:is,lfracHtas ab i€gyptiis; aut vc- 
ro ab ipfis etiam Chananaris , cum 
in eorum terra vcrfarentur atque 
percgrinarentur ; a Chanaji^eis au- 
tcm Ajjjriacam efie didam, quia 
eam ab Alfyriis prim.um accepc- 
rant & didiccrant. Sunt lix long^e 
ambages, dc gratisharc omnia di- 
cuntur , finc ullo authcntico anti- 
quitatis teftimonio. Omnino i- 
gitur Ajjjriaca non fuit dicla ha:c 
fcriptura ab Ifraelitis , Mofis tcm- 
porc , aut vero antc ipfius Mofis 
tempora. 

Tum ctiam , quid opus fuit fivc 
Abrahamo , five etiam ipfi Mofi, 
(duplici charad:erc ? An uterque 
habuit abfcondita qu;i:dam myfte- 
ria , quac noluit omnibus fuis efle 
Oota , quseque propterca volucrit 

ignoto 



Early European Books, Copyright © 201 1 ProQuest LLC. 

Images reproduced by courtesy of Koninklijke Bibliotheek, Den Haag. 

235 B 1 8 [2] 



D 



i-' I A T R r B A. 7J 

Jgnoto cjuodam & occulto cliara- 
dere , paucis duntaxat ^su^K^i,^,: 
k cognito , fcripto confignare ? Id 
vero folct facere fupcrftitio , falfa- 
que religio, cujus myftcria (utpo- 
tefutilia & abominanda) fi vuL 
go prodercntur, deridcrentur, vel 
cftcnt cxfccrationi , ca propter 
occultantur, dc paucis conidis, fi- 
crum prius ad filcntfum adadis 
(quod apud Gra^cos & Romanos 
fiebat) aperiuntur, ut ignara? plc- 
becul^ reIigio,qux ejufmodi jaftat 
horrenda myftcria,vcncrationi ha- 
bcatur. At vcra rcligio arcana dc 
ntnyfteria fua non occultat, imo 
vel maxime cupit ca propalari, 
cjuia pcr corum cognitioncm ho- 
inincs perducit ad filutcm , nec 
eo adduci potcrunt finc illorum 
cognitionc. Itaque & fruftra cft 
Buxtorfius, quum objicit, apud 
Groecos&.^gyptiosdupliccm fuif- 
" fe ejufmodicharaa:ercm,/ia«w & 
; profanum', &c imliffimum cft,atque 

D i va« 





Early European Books, Copyright © 201 1 ProQuest LLC. 

Images reproduced by courtesy of Koninklijke Bibliotheek, Den Haag. 

235 B 18 [2] 



n6 De Literis Ebr, 



[iTu 



imum Juda:orum 
tioforum commentum, qui iVbra- 
hamo affingunt librum htx' , ia 
quo volunt grandia latere &: rc- 
condita admodum myfteria; qui 
Mofcn item voluntpaucos quof- 
dam fapientes docuilTc Cabbalam, 
atque in ca admiranda rcveiafle 
myfteria , qux noluerit vulgo efle 
nota.Nam qux majora & iandio- 
ra cfle poflunt religionis myftcria, 
quani ca qu^ Deus in Mofis & Pro- 
phetarum libris voluit omnibus 
efle expofita &manifefta ? Qnam 
futilc itaque eft , & vaniflimir fu- 
pcrftitionis plenum, dicerc,Dcum 
voluifle tabulds Legis & Mofis 
ri^^ccipov, pcculiari quodam , & a 
vulgi cognitionc remoto chara- 
iSere defcribi.Nam quem in finem 
id voluiflct? An ut plebem fubmo- 
verct a lcflionc, & cognitione co- 
rum quae charadcreillo crant con- 
fignata ? Atqui hoc a Dei ingenio 

& natura plaac alicaum eft ; amat 

eniai 



•fti 



Early European Books, Copyright © 201 1 ProQues» LLC. 

Images reproduced by courtesy of Koninklijke Bibiiotheek, Den Hcag. 

235 B 18 [2] 



DlATRlBA. ^7 

mim fefe fua omnibiis homini-. 
^bus exhibcre cognofcenda. Dcin- 
' Ic fi hoc voliiiflct , ciir aJio com- 
nnini dc vulgari charaaere dcfcri- 
bi, in omnium iifum , voluiteun-. 
dem ilhim Mofis codicem ? Quid 
jgitur ? An in iplis htcrarum ducti- 
bus charadcrcfuitfingularis a- 
liqua fanclitas, dignitas, &vene- 
I ratio , cujus contuenda^ , & oculis 
iifurpanda? digni non fuerint ho- 
mines e vulgo ? At vero mer-im id 
fapit & putidi/nmam Jiidaicam fu- 
perftitionem , fupra jam a nobis 
caftigatam. 

Non fuit itaque fcripuira ift.t 
Mofis ipfius tempore didaab IC 
raelitis Ajfjriaca\ nulJa nempe cau- 
. faidoncafuit,curfic tum dicerctur. 
lErgo poftmodum lic dida fuit. At 
i quado?An Judicum & SamucJis,an 
Davidis & Saiomonis, aliorumquc 
^Judas Regum tcmpore? AtfiMo- 
' fis tcmpore in ufu aJiquo fuit inter 
Ifraelitas (Jicet facro duntaxat ilJo, 



Early European Books, Copyright © 201 1 ProQuest LLC. 

Images reproduced by courtesy of Koninklijke Bibliotheek, Den Haag. 

235 B 18 [2] 



78 De Literis Ebr. 

occulto , qucm illi volunt ) no-. 
mcnfuum & propriam habuit ap- 
pellationem. Cur illam igitur poft- 
modum amififlct, novamcjue in e- 
jiis locum aflumfillet? 

An verifimile cft, Samuclcm , 
Davidem, Salomoncm , pios Tri- 
bus Judsc Kcgcs ncfciviffe , quo 
nomine Mofis tempore vocare- 
tur facra iila fcriptura , paflbfquc 
fuiffc ut alio , & quidem percgri- 
xio , nominc appellaretur ? Ac 
cur non potius Sanctay quam Ajjjy^ 
riaca tam a Mofc, quamablfrae- 
litis di(5ta fuit , fi ufus ejus tam 
facer, & a vulgo fecretus, (uti vo- 
lunt) fuit ? 

Omnino igitur Ajfyrtaca intcr 
Juda^os tum demum dicfta cft, 
quuni ab iWis ufurpari coepit , E- 
zrae nimirum tcmporc , poft fo- 
lutam Captiviratem Babylonicam; 
quia revcra Aflyriorum ^ Cl)al- 
dseorum, fcu Babyloniorum, pro- 
priaerat, a quibus cam accepit E- 

zras 



Early European Books, Copyright © 201 1 ProQuest LLC. 

Images reproduced by courtesy of Koninklijke Bibliotheek, Den Haag. 

235 B 18 [2] 



D I A T K I r A. 7p 
^ias , 3c Jiidxis tradidit , iiti vulc 
Hicronymus loco fupra citato.At- 
c|ue hinc cft , quocl Talmudicus 
DodorR. Jofcdicit , cam cflc di" 
dam nnvj-N Ajfyttacam cn-o;» n'?;*^^ 
yvmquia afcendit una cum ipjis cx 
'Afyria , lioc cft, cocperunt cam u- 
Airparc , eaquc uti Jud^fi , c]uum 
ex Afiyria , livc ex Captivita- 
te Babylonica , afcendcrunt, ut- 
pote qui ifthic in Affyria , tam 
lingux , tam fcripturc-e Aflyrio- 
rum , fcu Babyloniorum , alfue- 
verant. 

At (inqultBuxtorfius) 
eo argumentaconfequentta , Lingtia 
■& fcriptura Chaldatcafacla ejl It^dceis 
m Captivttate familtaris , V.rgofoltita 
Captivitate fcripttiram fuam dcferue^ 
riint, & Legem Itteris Chaidatcts, qui^ 
bus in Captiv/tate ajfueverant yfcribere 
yoluerunt, Ego vero nequc tum fic 
fum fpecialiter argumcntatus, uii 
meargumcntari jam facit Buxtor- 
fius, nequc nunc fic argumentor. 

D 4 ' Ego 



Early European Books, Copyright © 201 1 ProQuest LLC. 

Images reproduced by courtesy of Koninklijke Bibliotheek, Den Haag. 

235 B 18 [2] 



80 U k. LlTERIS EbR. 

Ego tum id tantum volui , Noii 
debcre mirum cuiquam vidcri , 
cjuod Hieronymus diceret , & a 
Judaicis fuis Doftoribus didicif- 
fct , Ezram literas Chaldaicas Ju- 
daeis dediflc,iifcjue Legcm Judxo- 
rum defcripfifTc ; quia nimirum in 
Captivitate proprias & vernaculae 
lingux Ebraicx pene erant obli- 
ti , maxime vero vulgus , & Chal- 
dasorum ut lingua , fic & charaftcr 
famiharis ipfis evafcrat. Non eft, 
puto,ha?c ratiocinatio a vcri fpecic 
& fimilitudinc admodum aliena. 
Nec ego jam fic argumentor , ut 
Buxtorfius facit me argumenta- 
ri. Sed hoc eft jam argumentum 
meum: Non potuit ab Ifraelitis 
dici Ajj^riaca, nifi Captivitatis tem- 
pore , autpoft folutam Captivita- 
tem; nam fi antc Captivitatem,ad- 
coque ipfo Mofis tempore , fuit 
ab ipfis ufurpata fcriptura ifta, alio 
nomine procul dubio ab ipfis fuit 
appellata, Ergo tum demum ab 

ipfis 






Early European Books, Copyright <D 201 1 ProQuest LLC. 

Images reproduced by courtesy of Koninklijke Bibliotheek, Den Haag. 

235 B 18 [2] 



|K D I A T R I B A. St 

ipfisfuit ufiwpaUyquumabillisAf^ 
Ikfyriaca cft dida, tcmpore nimirum 
^Captivitatis, vcJ paiiJo poft folu- 
tam Captivitatcm; necalia de cau- 
t sa dida cft tum Ajfyriaca , cjuam 
' quia ab Aflyriisjfive CJiaIdaris,cam 
|acceperunt ; &: ideo acccpcrunt, 
quia Jingua eorum fadafucrati- 
|)lis familiaris, ^ quafi vcrnncula. 
h Atmllaeji (mquit ibidemBux- 
\toxfim) probabUitas , ipfos y iinguds, 
Ifiimtliaris caufd , lege^n & fcriptu- 
iram fuam originalem atque authen- 
:ttcam prorfus defenre voiuife, Ve- 
[^rurn aliud cft Lcgcm & fcriptu- 
^ram ipfam ; aluid vero litcra- 
rum dudus , dc cliaradcrcm , de- 
jfercre. Sacrilcgi, impii , profani, 
■Apoftat;^ fuilTet, fi Lcgcm ipfam. 
& facra Proplictarum fcripta dcfc- 
ruifientlfraelita:, At,fuitnetam 
grande fcclus , tam inexpiabile 
facinus, Lcgem Prophetarum 
Jor^cula alio charadcre defcribcre, 
;qudm (jui antea foJitusfuerat.cum- 

5 novo 



Early European Books, Copyright © 201 1 ProQuest LLC. 

Images reproduced by courtesy of Koninklijke Bibliotheek, Den Haag. 

235 B 18 [2] 





82 De l iteris Ebr. 

novo ifto chaiaderetam intcgre,& 
intcmeratc,vel ad mmimam quidc 
Ijtcriilam ufciuc, dcfcribipotucrint 
lacri illi codices, quam quoantca a 
Mofe & Prophctis dcfcripti fue- 
i'ant,quandoquidem Chaldaiorum 
iitcrar Ebraicis ad amufTim , quoad 
vim &c potcftatem , rcfpondent, ita 
xit iifdcm plane utraq; lingua litera- 
rum dudibus tam commode fcribi 
poffitjquam in linguaGrcca,Attica! 
&c lonica, vel Dorica,&i^:'olica,dia- 
ledus iifdc poflunt litcrarum tigu-?i 
ris, eode chara(5tcris gcncrc fcribi., 
Sed, an rem tam parvi momenti eft 
fi putamm (inquit Buxt.ibidem) lU 
terasy quas Dens diottU fuii confecrave^ 
rat y quas Mofes legijlator ab tpfa acce^ 
perat, qua lex & Propheta. exmfttnciu 
Spiritus Dei confcrtpti fuerant , muta- 
re , & propria ac privata aud^oritate 
my)h nvmK-Iitcras barbaras & pro- 
fanas in earum locum fubftttuere ? 
An credibile eft , Euam hoc Uiddiis fn- 
dulfurtm &fermij[urtmfuijfejnedum 



m 




Early European Books, Copyright © 201 1 ProQuest LLC. 

Images reproduced by courtesy of Koninklijke Bibliotheek, Den Haag. 

235 B 18 [2] 



D I A T R I B A. 

ut ipfe hujus rei au^lor ejfe &diciVo- 
\luerit? Sanc, li inipfis literarLimdii- 
dibus, & charaderis forma, vcra, 
propria & pcculiaris alitjua incflct 
iiinditas,aut vis <k proprictas, quse 
ad rcm ipfam facerct , hoc cft , ad 
majorem & plcniorem planiorcm- 
que rerum ipfarum iignificataruiu 
cognitioncm atque intclHgcntiam, 
procul dubio temcrarium , 3c in- 
confultum , ncqucid modo , fed 
fortc impium ^ ficrilcgum fuifict, 
fcripturamillam vetcrcm tam fi.n- 
ftam, fingulariquc v & proprictate 
proditam commut;irc. At in Htc- 
rarum ducfcibus, (k chan^acris for- 
ma,nullacft vera find:itas,nuila fin- 
giilaris vis aut proprietas,ad rerum 
lignificatarum 6c vocum fenfumfic 
metcm intclligcnda atcj; pcrcipicn- 
dam. Deus 6cMofcs in fcribcndaLc- 
gc , eos procul dubio adhibucrunt 
chara6tercs,qui populoilh noti crat 
& familiarcs, ut corum opcra lcgere 
6c imclligcrc, quse fcribcbantur , 

D 6 pof. 



Early European Books, Copyright © 201 1 ProQuest LLC. 

Images reproduced by courtesy of Koninklijke Bibliotheek, Den Haag. 

235 B 18 [2] 



§4 De literis Ebr. 
pofTcnt. Non igitur erant antea 
in fe fanfti, ncc co ])el & Mofis 
fado fadi funt in fc etiamfandio- 
res , vera , inquam, fanditate, five 
fandificandi vi &proprietate prx- 
diti ; Eft nempe fuperftitionis dc 
}H<n6oi4f^cHUf , non vera? religionis, 
fanftitatem , feu fandificandi vim 
& proprictatem , rebus externis & 
materialibus(quales funt Jiterarum 
dudus) adfcribcre & affingere, vel 
affigere.- Cum itaque nulla fit in 
ipfis literarum dudibus fanditas, 
cum nulla fingularis inhispotius 
quam in iJlis in fignificando pro- 
prictas , cum lingua Ebraica tam 
commode exprimi potuerit Chal- 
daicis , quam vcteribus Ebraicis, 
res non efitam magni momenti putanda 
(utBuxtorfio vcrba fua rcgcram) 
ijudd Ezjas literas, quas Deus ideo Ta- 
iulis infcripferat , & Mofes cvdtcem 
fuum lUis defiripferat,ac Propheta libros 
fuos ideo exaraverantyquiajampridem 
fepulo ludaisQ in ufn communi erant, 

m 



\1 



mb DlATRIBA. §5 

jjlFinaltasnon minus commodas,for- 
teoue adeo commodiorcs , quia 
expcditiores , & -nc;c^;^x(pu accom- 
modatiores (quales funt Chaldai- 
cx fupra Samaritanas, feu vctcrcs 
Lhrzic2Ls)commutartt<' hdfquein illa^ 
rum locum fubftituerit , non privata 
au^oritate , fed communi Jud^eo- 
rumconfcnfu,quamquam,et/i pro- 
prio motu id tentaffet Ezras , ea e- 
rat apud populum illum &: audo- 
ritate, & dignitate, ob eximiam dc 
fmgularem Legis peritiam , zelum 

I & pietatcm , adcoque & fpiritum 
propheticum (quo factum tft, ut 
-lcriptus ab eo liber inter canoni- 
cos , & ^EoW^rir? cenfeatur) ut non 
pofTit id fadum privatx & pro- 
pria? audoritati jurc tribui. Neque 
^alde tncredtbile eft, Exjram velhcc Iti^ 
4£is indulfijfe atque permiftfe.vel ipfum 
etiam hujm rei au^orem effe volutjfe^ 
iiquidem nihil inde Lcgi ipfi decc- 
.'debat,velpopuIoJudaico peribat, 
quod uUo modo e/fet momento- 

JD 7 fum. 



m 



Early European Books, Copyright © 201 1 ProQuest LLC. 

Images reproduced by courtesy of Koninklijke Bibliotheek, Den Haag. 

235 B 18 [2] 



^6 De L ITERI S EbR. 

fiim , quando totidcm plane ad a- 
mufTim vi , fono , & potcftate re- 
fpondentibus vctcribus Ebraicis li- 
teris , etfi non eadem figura , fa- 
crum fic habucrunt dcfcriptum to- 
tum VeterisTeftamcnti corpus at- 
quccodicem. Ccrte cadem au6to- 
ritate id potuit facere Ezras , qua 
ipfi volinit eum Communes & vul- 
gares litcras inter Judaeos abole- 
viffc , & facrum charad:erem , an- 
tea fingularem plane, ^recondi- 
tum , atque in iacris duntaxat u- 
furpatum , communem plane & 
vulgarem feciffe, five (ut illi lo- 
qiicrentur) profanaffe. Nam fi ad- 
co facer fuit, ut locum non ha- 
buent , nifi in Tabulis a Deo ipfo 
fculptis , & in Mofis autographo; 
quo jure , qua audoritate Ezras 
communem efle voluit , atque ita, 
quantum in ipfo fuit , profana- 
vit ? Certe eadcm , qua iilc fccit 
iftud auftoritate, potuit & illud 
facerc. 

Nec 



Early European Books, Copyright © 201 1 ProQuest LLC. 

Images reproduced by courtesy of Koninklijke Bibliotheek, Den Hoag. 

235 B 18 [2] 



l 



i D I A T R I B A. 87 

F Nec cftquodBuxtorfius odiofo 
i nomine litcras Cbaldaicas vocet 
hic mTjMS [/arbaras-y non enim maois 
fiierunt bnrbarse, quam ipfalingua 
p Chaldaica. Quod fi lingua ifta 
b barbara Danicl facro adus Spiritii 
non dubitavit fcribcre , & ipfc E- 
zras magnam fui libri partem ea- 
dcm lingua confcriberc, fine mctu 
profanationis Codicis facri ; cur 
dubitaverit idcm illc totum vetus 
P Tcftamentum lingux iilius Chal- 
I daicae litcris defcriberc finc metu 
I profanationis : non cnim major 
r cft in litcris , quam in lingua bar- 
barics. Anapud Deum barbara 
eft ulla Hngua ? Annon omncs lin- 
guse ab eo funt ? Annon eodem & 
pari apud ipfum funt precio ? Cur 
igitur cenfcbimus, profanari fa- 
cra ejus oracula, fi ahis charade- 
ribus2\: Hterarum ductibus dcfcri- 
bancur, quam iis, quibus primuin 
funt ab ipfo &: Mofe fcripta?Apage 
YaniiTmiam illam fupcrftition - 

ho- 



Early European Books, Copyright © 201 1 ProQuest LLC. 

Images reproduced by courtesy of Koninklijke Bibliotheek, Den Haag. 

235 B 18 [2] 




88 De Literi s Ebk. 
hominibus Chriftianis & Spiritu 
Dci (quo&Daniel&Ezrasdu(fti 
funt) indignamjcamque hodiernis 
Juda^is,gentiadnaufcam ufque fu- 
pcrftitiofse, relinquimus. Caufam 
autem , cur Ezras in antiquo fcri- 
bcndi genere mutationcm iftam 
induxcrit,attulimus in Arcano no- 
ftro gcminam, non adnjodum.im- 
probabilcm : ncmpc primo, quod 
antiquam Judseorum fcripturam a 
Samaritanis (quos cane pcjus & 
anguc oderant) vidcbat pridcm cC- 
fc occupatam, tam in facris, qiiani 
in civihbus &: profanis rcbus: dcin- 
de , quod Juda^i in captivitatc & 
iingu^ dc charadcribus Chalda^o- 
riim jam affucvcrant, eaque fami- 
liaria fibi fcccrant. 

At , inquit ibidcm Buxtorfius, 
ubkumque terrarum hodie luddtt de^ 
^unt in Oriente , & Occidente , lingua 
tUm terra , quam whahnant , tpjis efl 
yernacula-y nec propterea Itteras m fcri-^ 
fturis facris permutant, Sane qua 

rcli- 



Early European Books, Copyright © 201 1 ProQuest LLC. 

Images reproduced by courtesy of Koninklijke Bibliotheek, Den Haag. 

235 B 18 [2] 



II -r^ 

I* DlATRIBA. 2^ 

I rcligione , vcl potius crafsa fupcr- 
I (ftitione, hodicrni Judari nefas elfe 
^ uputant alia,quam Ebrasa lingua fa- 
i cros libros in Synagogis fuis pu- 
I blicc lcgere , eadcin fuperftitione 
I nolunt Ebr^am linguam Veteris 
I iTcftamcnti alio charad:ere, quani 
I ' quem Ebraicum putant antiquum, 
L fcribcrc; quafigrande ncfas & cri- 
I mcn effct aliter facere. Tempore 
LEzrx nondum tanta occupavcrat 
iifanimos corum fuperftitio. Sa- 
t. ne linguam ipfem Ebrseam , ctfi 
• paulatim apud eos jam tum obfo- 
b lcfccrct, in lacris hbrispubhce & 
L privatim legcndis , optimo confi- 
jllio & arcano providentiae divinas 
b motu adi , conf.rvarunt, ut qui- 
|( bus vcrbis, quo fermone Deusipfe 
b locutus fit, & Prophetae fcripferint 
fc etiamnum hodic cognofceremus: 
|f quod equidcm ad pleniorem & pla. 
k niorem facrorum ejus oraculorum 
ki intelligentiam perneceflarium eft; 
U atnoneftpariterneceffarium, aut 
H verd 



Early European Books, Copyright © 201 1 ProQuest LLC. 

Images reproduced by courtesy of Koninklijke Bibliotheek, Den Haag. 

235 B 18 [2] 



<)0 iJE TERIS EbR. 

vero iitile , iit codcm , quo illi 
charadcrc, etiam hodiedcfcriban- 
tur , in viilgari honiinum ufu. Ad 
vcnerandae autcm &l facrse Anti- 
quitatis mcmoriam fatis cft nof- 
fe, & facram illam antiquam c- 
tiamnum h o dic fu pcrcfle , & cam 
cflc, quse in ufu communi cft apild 
Samaritanos. 

Atvcro (inquit ibidcm Bux 
torfius ) hocne ejfet legem reftttuere 
reftaurare ; quo nomine celebratur E 
zjrasf QnidPqiia in re pofita eft Lex? 
An in Jiterarum dudtibus ; an ve- 
ro m vcrbis, fermone , verborum 
forma, conftruclione, fenfu, men- 
te & fignificationc ? Ccrte in his 
potius,quam iniiJis,cxiftimandum 
eft Legem efie pofitam. Is itaq; rc- 
de Lcgcm rcftituiffcinftaurajrcdi- 
ci poterit,qui partcs Vetcris Tcfta- 
mcti(qu^ muJt| fut)huc&iJkicdif- 
jcdas, conquifivit, in unum colJe- 
git, ordineccrto digclTit , corru- 
ptos(fi fortc)codiccs plurium col- 

latione 



Early European Books, Copyright © 201 1 ProQuest LLC. 

Images reproduced by courtesy of Koninklijke Bibliotheek, Den Haag. 

235 B 18 [2] 



DlATRIBA. 5>I 

ationc correxit , & cmendavir. 



F-- totius Vetcris Tcftaincnti intelli- 
«gcntiam pro vinbiis , ik modu- 
I lo fuo, proquetemporisilliusmcn- 
jijfura Spiritus , quxtum indulgcba- 
li.tur, Gcntis (ux hominibus fcdu- 
1616 tradidit ; is , inquam , qui haec 
p fecit (uti Ezram ajunt,& jure qui- 
Idcm, fecifle) non dicetur Legcin 
icftituifTe , inftauraflc , nifi ctiam 
|facrum illum codicem iifdem li- 
ffiterarum dudibus & figura , qua 
[tiantea, totum defcripferit ? Apage 
fAiKe^c-^v^ iftam ! Vr<tterea ( inquit 
[3Buxtorfius ) contra potius conclu" 
\dere iicet^ luddos, cum e Bahjlone re- 
j verterentur in terram fuam , dehis 
mnibus paulatim deferendis cogitatio^ 
^nes antmo fuo volviffe. Quid vero 

I per luc omnia deferenda a luddcis in- 
telligit Buxtorfius ? Opinor , lin- 

Iguam , & characlcres , fcu fcriptu- 
ram Chaldaicam , quibus in Ca- 
_ ptivitateaffuevcrant, qusefeccrant 
libi, dumifthicelfcnt, famiharia. 
U At 



$11 De l iteris Ebr. 
At cur quxfo ifliid potiiis conclu- 
dcre Jicct, quam illud? An de dcfc- 
renda Jingua ChaJdaica cogitatio- 
nem fufcepcrunt, ciim in ca iragis 
niogifc|uc pauJatim Japfu tcmporis 
coiifirmati manifcfto fint , adco- 
quc magis magifcjuc indics inter 
eos corrupta evaferit Jingua co- 
rum vernacuJa, ita ut SyrocIiaJdai- 
ca mixobarbara tandem evaferit? 
Quidni igitur & CliaJdaorum li- 
teras fibi pariter famiJiares & quafi 
vernaculas feccrint , ficut & lin^ 
guam ? 

Denique , inquit ibidcm , duhii 
hac nitttur hoc argumentum hypothefu 
Literasiflas Chaldaorum &Af[jriorum 
proprias fuijfe ; qua nondum eji proba- 
ta. Contrarium entm potius videtur, 
Chaldaos & Ajjyrtos Itteras iflasabE- 
brais accepijfey ac dtdiciffe, At vcro 
hypothefm illam jam probave- 
ram Hieronymi tcftimonio, quod 
quantum hac in re effe debeat, fu- 
pra a nobis oftenfum eft. Et jam 

puto^ 



Early European Books, Copyright © 201 1 ProQues» LLC. 

Images reproduced by courtesy of Koninklijke Bibliotheek, Den Haag. 

235 B 18 [2] 



Dtatriea. p3 

;<puto, magiia lx partc planiim nos 
iccifle , cjiidm vcra lit hypothclis 
illa , hodiernas lud^orum literas Chal- 
ddorum ifeu Ajjjrwrum ejje ; quod & 
ipfii appcllatio arguit; uti hadenus 
iiianifcftum fccimus. 

Qua vero vcri fpccic vult poft 
ud;3eos Buxtorfius ( nam omnia 
lua ab ipfis habct, & ducit , argu- 

inicnta & refponfiones ) Chalda:os 
& Aflyrios a Juda^is,non hos ab il- 
:Uis , hodiernam acccpiflc fcriptu- 
ram ? Quid? An Chalda^i ^ Aflyrii 
j|vi6lorcs , & rcrum Domini , a de- 
viclis, fubditis & captivis Judxis 
literas, fcribcndiquc rationcm, fua 
^dcrelida , acccpiifc vcrifimile efl; 
cum contra folcant vidtores fubdi- 
r tis a fe dcviclis, morcs, linguam,& 
cum lingua fcribcndi modum im- 
' poncrc? An non R.omani a Grascis 
\. utlinguam,fic & charadcres fuos, 
<; & rationcm fcribendi acccpcrunt? 
' An non iidcm oUm in Gallia , Hi- 
1 fpania, Africa, geatibus i fc devi- 

flis 



1 



Early European Books, Copyright © 201 1 ProQuest LLC. 

Images reproduced by courtesy of Koninklijke Bibliotheek, Den Haag. 

235 B 18 [2] 



De l iteris Ebr, 
ctis linguam fuam & fcripturam 
communicarunt , ndeoquc impo- 
fucrunt , idemque Mahumetani 
populis a fe fubadis fccerunt ? Ab 
cis ccrte ncc linguam,ncc fcribcn- 
di rationem , literarumcuc dudus 
acccpcrunt. 

Nugaciffimi fane Tud^i hodier- 
ni, ut quoquomodo, quo jurd 
quave injuria hodicrnam fuani 
fcripturam omnium primam cffc 
tueantur. Satis fibi Suffcni funt,ut 
contra omnem vcrifpccicm men- 
tiantur , dc calido commcnto fin- 
gant aiidaciffime , Chaldxos a fe 
accepifle literas ; at nemo , cui vcl 
mica falis in pcdore fit , id facile 
conccflcrit. 

At (inquit Buxtorfius 6S. ex 
R.Jacob in En Ifracl) occafio mu- 
Utx hujus fcriptur^ fuit Angelus, 
qui in convivio Bclfchatzaris fcri- 
pfit in parictc , ifl:o charadcris ge-| 
nere , Mene , Mene , Tekel, Vpharfm, 
Unde ( inquiunt Juda^i ) Danicl 

occa- 




Early European Books, Copyright © 201 1 ProQuest LLC. 

Images reproduced by courtesy of Koninklijke Bibliotheek, Den Haag. 

235 B 18 (2] 



DlATRIBA. 

bxcafioncm fiamfit doccndi Ma- 
bjnatcs Aflyria?, ad corum prcccs, 
hcripturam iftam, indcque pcruni- 
Urerfam Afiyriam diffufa cft. Scd 
Jiugas hx funt nugaciiTimse incptif- 
iimorum 8c vanifTimorum , at- 
jue m end aci/Tim oru m J u da: or u m , 
quibus qmdlibet audendi femper ftut 
s jam a multis fxcuiis) tnqfM potcfiaf. 
\Qms cnim , primo , illis narra- 
it fcripturam illam Angcli fiiif- 
fc hodicrnam iftam , qua ipfi u- 
tuntur. Confulat ipfe Buxtorfius 
jTalmudicos fuos fcriptorcs, invc- 
riict corum picrofque in aliafuif- 
fe fcntcntia : qua dc rc jam fupra a 
)iiobis aliquid didum cft. Scd il- 
lorum fcntcntiam , quum ad ^u- 
jlum & palatum fuum non facit, 
Tcjiciunt pro hbitu hodicrni Ju- 
dasi. Deinde , quis putet Ange- 
^um illum a Deo fuiflc miflinn , 
mt vetercs Ebraicas litcras Afiyrios 
Chaldaeos , defertis , & abro- 
^gatis fuis, doceret ? Fuitne ea res 

tanti 




Early European Books, Copyright © 201 1 ProQuest LLC. 

Images reproduced by courtesy of Koninklijke Bibliotheek, Den Haag. 

235 B 18 [2] 




^6 De l iteris Ebr. 
tanti momcnti, ut ea propter An- 
geli miniilerio opiis fucrit. Tum, 
li tam facra fuit fcriptura illa , ut 
Deus ad illudufqnetempusnolue- 
rit cam alibi , quam in Tabulis a 
fc fcriptis, & authentico Mofis co- 
dice , (ac ne quidcm in rcliquis 
Lcgis Cux vulgaribiisin ufum pu- 
biicum dcfcriptis codicibus ) ex^ 
ftare ; unde tanta , tamquefubita 
mutatio, novumque adeo confi- 
lium^ut dcinceps voluerit cam non 
modo in populo fuo Ifraelitico 
adco fieri vulgarcm, ut ci fola uti 
dcbucrit tam in lacris , quam in 
profanis, omnibufquc adco rcbus, 
dc fcriptis atque contraftibus; vc- 
rum etiam popuiis & Gentibus 
fsedcrc fuo alicnis communcm,unj 
cum populo fuo cledo , feccriti 
Quid? Si ne profani vulgi manibu! 
( ut illi volunt ) contaminarctur, 
Koluiteadefcribi vulgarcsin ufumj 
populi fui communem , tum pa-| 
blicum , tum privatum , Legis co-j 

diccs, 




Early European Books, Copyright © 201 1 ProQuest LLC. 

Images reproduced by courtesy of Koninklijke Bibliotheek, Den Hoag. 

235 B 18 [2] 



I> I A T R I B A. p7. 

diccs, exiftimandus cft eam tum 
permififTe profanandam, ^ conta- 
minandam manibus incircumcifo- 
rum populorum Chaldxorum & 
Aflyriorum , conceflb illis atque 
pcrmiffo communi cjus dc vulgari 
in rebus omnibus quantumcum- 
que profanis ufu ? Qux cflethaEC 
C ex hominum illoriTm , contia 
quos difpiito, hypochefi & fenten- 
tia jam loquor) tanta inconftan- 
tia, & conlilii mutatio ? Omnino 
jgitur Affyriaca dida cft fcriptura 
illa, non quia ( ut incpti/Timc fin- 
gunt hodierni Judari) cjus ufus 
antea pcne omnino ignotus , pau- 
cilfmiifqiie adeo in Ifraclitico po- 
pulo Sapientibus cognitus, fadus 
eft in Affyria , per Danielcm & E- 
zram, omnibus ipfis adco etiam (fi 
.1 Diis placet ) Affyriis dc Chald^is 
'I notus communis , S: vulgaris, fcd 
[: quiacharader ille illafcriptura Af- 
fyriorum erat,&: ab ipfis ad Judiros 
r ^per quotidianam & familiarcm 

E cum 



Early European Books, Copyright <© 201 1 ProQuest LLC. 

Images reproduced by courtesy of Koninklijke Bibliotheek, Den Hoag. 

235 B 18 [2] 



De L I ter I s Ebr. 

cum ipfis , tcmporc Captivitatis, 
converfationem dimanavit, ac dc- 
inceps in communi fuit apud cos 
iifu, undc Ajjjriaca ab ipfis fuitdi- 
^ca , ad diffcrcntiam veteris fuae 
fcripturae Ebraicae , quam a Sama- 
ritanis jam occupatam ipfis reli- 
iflHi^» qucrunt, ifta deinccps contenti. 

Non minus futilc & abfurdum 
eft R.Jud^ (&eorum qui eum hac 
in parte fcquuntur, quibus Rux- 
torfiusnon audet fe accenfere) ef- 
fugium , qui ut vim argumcnti ab 
illa appcliationc ducti declinct co- 
minifcitur cam fcripturam nnvJ'« 
dle di(5cam , quod fit n-^.tr^N^o 
beattficata in fcriptura , Ii. e. quod 
tanto honore Deus cam dignatus 
fit , ut voluerit eam Tabuiis afe 
fculptis infcribcrc, atque ca Lcgis 
{wx codiccm authcncicum a Mofc 
dcfcribi , atquc juxta Arcam in fa- 
crario reponi. Nam primo, cur 
non capropter nmp fancla potius, 
qudm bcM^i difta fuiflet } I- 



E) T A T R I B A. 

pfe Buxtorfiiis poft Judxos,qiium 
eam ab altera diftinguit, iftam vo- 
c:xtfanaam ; & redc quidem, fi ve- 
ra eflct cjus hypotlicfis & diftin- 
d:io. Ea cnim in fcriptura dicifo- 
lcnt fann:a, c^wx ab ufu communi 
ad facrum fcgregabantur; ut crant 
ea omnia c]ux ad Tabcrnaculum, 
& Dci in eo cultum, pcrtincbant: 
at beata tamen dici non folcnt ifta, 
fiqnidcm bcatitudinis proprie non 
funt capacia. Homincsquidem il- 
Ji dici polTunt beati, qui Deo mi- 
iiiftrabant in eo Tabernaculo; 
quia beatitudinis pofiunt effe ca- 
paccs: at res inanimatx(ut cft fcri- 
ptura & literarum dudus) noil 
nifi xKVP6X^y^<; admodiim dici pof- 
funt idco hcztx, quia fcrviunt ad 
ilium cultum. 

Deinde, Vcrbum quidcm bca- 
tumfacere vcl pradicare , & 'imbea^ 
titudincm fignificant , fed ''^rj^x vcl 
/i^^vj'N nulhbi fignificatione bea- 
titiidmis occurrit. Planum cft in 

E 2. fcri- 




Early European Books, Copyright © 201 1 ProQuest LLC. 

Images reproduced by courtesy of Koninklijke Bibliotheek, Den Hoag. 

235 B 18 [2] 



loo De Literis Ebr. 

fcriptura , & iibique fic dici Affj^ 
rium > a nomine Gentis proprio 
i4j^rJ)enicjue dato,non con- 
ceflo,De£i Tabulas Lcgis hacfcri- 
ptura fculpfifle, non idcohoc fc- 
cit, ut fcripturam illam beattficarety 
five honorc afficeret ; fed quia vo- 
luit Legcm fuam fcripto configna- 
rc (idque adeo conveniens & ne- 
cclfarium erat) eo charadere il- 
lam Tabulis infculpfit , qui in po- 
pulo illo notus & vulgaris fuit, 
<juo faclo nuliam illi fcriptura^ bea- 
titudinem , aut vero honorcm pro- 
prie didum , infudit , vel tribuit, 
non certe magis quam Chriftus, 
cum lcgitur in Euangclio digito 
fuo in terram fcripfilfe , vcl (fi fa- 
bula id non eft ) quum Epiftolam 
ad Abgarum R.egem fcripfit , cen- 
fendus eft beatificaffe , aut magno 
honore affccifle fcripturam , fcu 
charafteres illos , quos manu fua 
dclineavit. Sicplanum (utiputa- 
ipus) fit, mera eife fomnia, effugia 



Early European Books, Copyright © 201 1 ProQuest LLC. 

Images reproduced by courtesy of Koninklijke Bibliotheek, Den Haag. 

235 B 18 (2] 




DlATRlBA. lOr 

& deliria, qux de fcriptura ifta Af 
Jynaca comminifcuntur Judjei. 

Sed altcrum Arcani noftri pun- 
dationis argumcntum foUicitat 
Buxtorfius (§ 72) negatque proba^ 
re illud qtddquam ; qnia ciim Samari- 
tani reras literas Ebratcas nunquam 
habuertnt , eat quoque a luddis non po- 
tuertmt illis reltqtii . Vulgares accepe^ 
runt ; tUas rettnueru?it. At quarfo, 
qui dici potcft Samaritanos vcras 
litcras Ebraicas nunquam habuiC 
fe ? An non , fatente Buxtorfio, & 
Juda^is ipfis , vulgares Judseoruni 
habuerunt Hteras ? Nonne etiam 
yuJgaris illa fcriptura (iifdem vel 
invitis fatentibus) dicitur a Tal- 
mudicis fuis Dodoribus nnj;; 
braica ? Nonne fcriptura illa fola 
pcne apud Judxos , vcrofque E- 
brseos , a Mofis ufque tempore ad 
captivitatem ufque Babylonicam, 
in ufu fuit, aiterius nullus fcrme 
ufus , utpotc qu^e ( fi vcra dicunt) 
in folis Tabulis Legis, & Mofis au- 

E 5 



m 



togra- 



Early European Books, Copyright © 201 1 ProQuest LLC. 

Images reproduced by courtesy of Koninkiijke Bibliotheek, Den Haag. 

235 B 18 [2] 



loz De l iteris JLlk, 
tographo codice , Qxftabat , in Sa- 
crario occiilta, nulii pene, nifi foli 
X)eo & AngcJis , aiit vcro fiimmo 
Sacerdoti cognita , fi modo etiam 
cognita aut yifa iJli fuit. Anfcri- 
pturailJa fic recondita,& occulta, 
cujus nuJIus fcrme inter JudcEos 
Ebr^ofve ufus fuit,dicenda magis 
vera Ebraica, quam vuJgaris illa, 
c[ux in continuo & communi ac 
perpctuo , jam ab ipfo Mofe, intcr 
cos.fuit ufu ? Unde qiiasfo, & cur 
lingua& fcriptura Latina , GrcEca, 
Arabica dicitur , nifi quiaaLati- 
nis, Gra^cis, Arabibus eft , & inter 
cos ufurpatur , fuitque in perpc- 
tuo & communi ufu ? SiGr^eco- 
rum 8c Romanorum Pontificcs 
inyfticas &: reconditas habuerunt 
literas , fibi foJis cognitas , quibus 
facros fuos Jibros,& horrcnda my- 
fteria fuse^^oj^^^iM^yiW de/cripferunt, 
& in deJubris fuis occultarunt ; an 
dicendse erunt Jiterse ift^e occuJtx, 
miJJis pcne cognit^e , yeri & pro- 




►ra 



Early European Books, Copyright © 20 1 1 ProQuest LLC. 

Images reproduced by courtesy of Koninklijke Bibliotheek, Den Haag. 

235 B 18 [2] 



D I A T R I B A. lOJ 

prii Latinorum & Grifcorum clia- 
rad-crcs, & fcriptura? Ccrtc^ fi ve- 
ra cft Jud^eorum hodicrnorum de 
illa fcriptura fcntcntia , non cft ab 
ipfis dicenda vcra & propric EbraY- 
ca, fed Myftica , Divma , Uofaica vcl 
Angelica , & alio potius quolibct 
nomineindigitanda , c^wim Ebrdi- 
ca vocanda ; fiquidcm Ebrarorum 
nullus,pra[:ter unumMofen,eas ad 
Captivitatcm ufque Babylonicani 
ufurpavit. Vulgarcs, quas vocat 
Buxtorfius , fuerunt verx, & pro- 
pric Ebraicas , quia ab omnibus E- 
braeis fcmper funt ufurpatx. Eas 
ab ipfis accepcrunt Samaritani ^ 
quo jureitaqucvel qua frontc,ne- 
gari poteft:, veroiltteras Ehratcai Sa^ 
7naritanos nmquam habwjfe ? 
Mutatwnem characteris {inciuit ibid. 
Buxtorfius) in/iituit Ezras , ut di- 
ftmato ejfet inter ipfos & lud<eos , fed 
talem, qua Samaritanas,tanquam vul- 
gares & communes, abrogavtt, & Sa^ 
mnrttanis reliquit, (Hoc ipfum eft, 

E 4 qiiod 




Early European Books, Copyright © 201 1 ProQuest LLC. 

Images reproduced by courtesy of Koninklijke Bibliotheek, Den Haag. 

235 B 18 [2] 



ic>4 De l iTERis Ebr. 
qiiod nos poft Hieronymiim in 
Arcano noftro diximiis ) lud^&is au- 
tein chara^erts Lbrd vert &facri «- 
fmn untverfalem indixit. At hoc i- 
pfum cft qiiod jam cjnarritur, 
cjuodque magna cx parte planum 
hadcnus fccimus, effea verifpecie 
& iimilitudine maxime alienum. 

Atque hic a Buxtorfio & Jud^is 
libens qujEfierim, Cur quod Deus 
in danda Lege voluit adco efle fa- 
crum & reconditum , ut in fohs a 
fe fcuJptis Tabulis , & Mofis au- 
thentico codice exftarein Sacrario 
vokierit , fiat jam adeo vulgare & 
commune , iit non modo Legis • 
volumina omnia , librique facri 
quilibet , verum etiam fcripta o- 
mnia , & contradus cWiks, num- M\ 
inique adeo & moneta tota ( qua * 
nihil vulgarius magifque commu- 
ne & profanum ) foio ifto chara- 
ftere fcribi , fcuJpi , fcalpi , pingi 
deinceps debuerintPPotuitneid E- 
2ras fola fua audoritatc, fine ma- 

nife- 



Early European Books, CopyrightO 201 1 ProQues» LLC. 

Images reproduced by coortesy of Koninklijke Bibliotheek, Den Haag. 

235 B 18 [2] 



II 



DlATRIBA. 105 

[r nifcftifTima qiiadam revclationc,&: 
authentico Divinitatis teftimonio, 
Judseis perfuadere ? Non mihi c- 
quidem fit valde verifimilc, acdu- 
bito, an ipfiBuxtorfio fitillud vc- 
|xe pcrfuafum. 

Atque \\xc de AjfyriacA fcriptu- 
\xx nominc & appelJationc dida 
funto, deque argumcntis, quxin- 
ide duci pofTunt , ad adftrucndani 
cjus intcr Judseos novitatem. 

Jam dc Ebraicx nomine aliquid 
[dicamus. Non ncgat Buxtorfius, 
Inon ncgant Judxi , Samaritanam 
|fcripturam hodicrnam eam cffe, 
[ quam Talmudici fui Dodlores vo- 
lcant nnij;», quamque ipfi fatcntur 
communcm fuiffc & vulgarem Ju- 
J<3Eorum,ab ipfo Mofis ufque tem- 
c pore, fcripturam. Quseritur, unde 
•j ea fic fuerit dida ? Judaei nonnuJIi 
^volunt fic didam, quia fuit ^r\2 
M inini3;'D'J2 fcriptura filiorumy qtfi funt 
'\ trans , vel cis , fluvium (Ephratcni 
j nimirum) five TranfeuphratGeoru. 

E 5 Efto. 




Early European Books, Copyright © 201 1 ProQuest LLC. 

Images reproduced by courtesy of Koninklijke Bibliotheek, Den Haag. 

235 B 18 [2] 



lo6 De literis Ebr. 
Eflo. quid inde > Qiiinam illi 

'I'ranfeuphrauiyVclTransfluviaIes?An 
Mefopotamienfes ? Minime; illi c- 
nim D^N» , & D^inj din dicuntur , & 
corumacChaldgorumlinguan^DiJ^ 
dicitur. 2. Rcg. xxxvi, i i.^Ergo il- 
li qui cis , non vero trans Euphra- 
tem, rcfpcdu Judxx, habitant, fic 
dicuntur : nam -^nxcis & trans pro- 
mifcue in fcriptura paifim fignifi. 
cat. Et fane Dnj;» E^^^i, jidcm in 
icriptura funt cum Juda^is , fic 
nempe didis a Patre corum Abra- 
ham, qui primus in fcriptura Ie<>i- 
turdiduscfTen:!;; (Gcncf 14, T^) 
Ii.e. ^^7>,i: uti reddunt lxx intcr- 
pretes. Sic nempc a Chanan^is di- 
dus cft, quia nnjn Tri^u H-mTw 
f*'^ detrans flHvium ( ut fic dicam ) ad 
cos venerat.Hinc onj;? '^l^^^ici.Ebr^&iy 
di(fti flmt Abrahami pofteri, &:pi< 
terra Ebraorum dicitur Cha- 

iian^a^GencfxL.i^.quiaincahabi- 
tabant qui dicebantur, ^ omnibus 

iioti erant/ub hoQjEbrm. uomine. 

J-in- 



Early European Books, CopyrightO 201 1 ProQuesf LLC. 

Images reproduced by courtesy of Koninklijke Bibliotheek, Den Haag. 

235 B 18 [2] 



I 



DlATRlBA. 107 

'I Lingua itaq; & fcriptura r)"^2y noii 
'[£ aliunde , nec alia de caufa dida cft 
q procul dubio, quam quia erat Ju- 
b dxorumjquiE/^r^ci diccbantur,pro- 
<5pria. Samaritanus igitur cliaradcr 
ji ideo iTna;* dicitur, quia fcripturail- 
Ja efl: Ebr^or.five Jud.antiquorum 
fropria. Quare cum ab nnvuN di- 
ftinguitur,planum efteofignificari 
altcram Affjr.dltcram EbriiorScu Ju- 
daeorum fuifie propriam,acproin- 
de nativam, propriam, & an- 
ti q ua m J udd. effc fcr i pt uram ; jTi v^'j« 
vero Ajfyriacam non alia de caufa di- 
ci eam,quanunc Jud. utuntur, nifi 
quia eam ab Afiyriis , quorum erat 
propria, defamferunt,& veteris, ac 
nativ^ fua^Iocoalfumferunt; quod 
pride de illis fcripfit Hieronymus 
1 locoftatim ab initio a nobis notato, 

P A R 3 A»uax<^occ?iK^. 

His ita conftitutis , ad caufmi 
ivincendam fulEcit ipfa corum , 
quibufcum nobis res eft , Judaro- 
rum 6c Buxtorfii confclTio . Ho- 

E 6 dicr- 



Early European Books, Copyright © 201 1 ProQuest LLC. 

Images reproduced by courtesy of Koninklijke Bibliotheek, Den Haag. 

235 B 18 [2] 



il 



i 



168 De Literis Ebr. 
diernam nempe fcripturam Sama- 
manam eam efle, quse a Talmudi- 
cis fuis Dodoribus dicitur r)'i2y, 
camqueadeo fuiffevulgarem , & 
communem Juda^orum a Mofis 
ufque tempore fcripturam . Nam 
quod ajunt alias fuiffe , ab his di- 
verfas, literas, quibus Tabulae Le- 
gis & codex Mofis fcriptafuere,af- 
hrmantibus incumbit probatio; 
qua? nobis jam venit examinanda. 
Ea autem poti/fimum, acpenc to 
ta in Juda^orum hodiernorum 
Dodorum quorundam Tahnudi- 
corum au6toritate & teftimonio 
cft pofita: fcd tcftimonii illius vim 
atquc pondus jam fupra expendi- 

mus , ac nullum , & e vanidum pla- 
ne efle, oftendimus. 

Ad rerum itaque teftimonia, & 
J-ationes , quibus utitur Buxtor- 
fius,veniamus, & cujus ea fint pon- 
deris , atque momenti, expenda- 
mus.Rerum tcftimonia petit a ve- 
tcribus infcriptoribiis , qua: funt 

Vel 



DlATRlBA. lOp 

P vel veteriim monetarum , vel ve- 
t terum fepulcrorum atque monu- 
ll mentorum. 

■ Uonetas veteres quod atttnet y no^ 
W tim eft (inc^uh.^.iC) quamutpro^ 
I lixeprobari debeat, reperiri Siclos, qut 
his Itteris notatt confpictuntur. Quid- 
ni fane ? Nam a folutaCaptivitate 
percufferunt procul dubio Judsei, 
fub Affamonseis faltem , propriis 
Notis Siclos, nec alio, ab eo tem- 
pore, ufi funtcharadere, quam 
hodierno. Quid mirum itaquc, li 
& ifto charadere inveniantur per- 
culTi , atque fignati Sicli ? Nempc, 
inquit Buxtorfius , Ouis nobis pcr- 
fuadebit certo , utri fint antiquto- 
res ? 

Ncmpe certum eft, ipfis Judds, 
& Buxtorfio , fatentibus , Samari- 
tanum Charaderem antc Captivi- 
tatem a Mofis ufque tempore fuif- 
fe inter Judseos in communi ^ 
vulgari ufu ; hodicrnum vero Ju- 
dakum chara^Serem non nifipoft 

E 7 foku 



1 



Early European Books, Copyright © 201 1 ProQuest LLC. 

Images reproduced by courtesy of Koninklijke Bibliotheek, Den Haag. 

235 B 18 [2] 




INl 



iio De Literis Ebr. 
folutam Captivitatem. Neceflc cft 
igitur antiquiores eos efle Siclos, 
<jui Samaritano,quam qui hodicr- 
no, infcripti funt charadere. 

At, curnon (aitibidemBuxtor- 
fius) ficut duplices tunc characlcres in 
ufii fuerunt ; fic duplici quoque chara- 
itere Siclt , uno eodemque tempore cudi 
fotueruntf Imo, annon fieri potefiy ut, 
ficut lUe chara^er fan^us futt habttu$, 
in qtio lex data ; fic etiam tfii Siclt cha- 
raclere fan^o infcrtptt , in ufm facros, 
pro Siclis facris cufifuerint ? 

Scd fi verum illud clt , non fuit 
igitur fcriptura illa facra , abdita, 
occulta, rccondita, paucilTnnis, iif- 
que magna?,rarsE fapientiGe,& pro- 
bitatis viris cognita ; quales Da- 
niel , & Ezras in Captivitate fue- 
runt, Annon enim in omnium 
manibus 6c oculis vcrfabantur Si* 
cli facri? Cur cnim cudcbantur,ni- 
fi ut eorum ufus cflct in populo. 
An putabimus cos etiam in Sacra- 
rio, una cum Legis Tabulis & au- 

tbca- 



Early European Books, CopyrightO 201 1 ProQuesf LLC. 

Images reproduced by coortesy of Koninklijke Bibliotheek, Den Haag. 

235 B 18 [2] 



DlATRIBA. III 

thcntico Molls codicc fiiilTc re- 
conditos, ncque inde unquam, vel 
|raiifrirne,eflc dcpromtosPAn iMo- 
fe folo fueruntfemelduntaxatpcr- 
i^ufTi , ftatimque in Sacrario , vcl 
lYabernaculo, rcconditi? quis cre- 
Uat ? imo quis cum aliquafronte 
audeat dicerc ? Si fubfcqucntibus 
Pontificibus, vel Judicibus, aut 
Regibus fimiles , uti ufus poftu- 
llabat, Jicuit percuterc nummos; 
[non fuit certe, ncc cfle potuir,fcri- 
^ptura illa ufque adco occulta , ig- 
i nota, rccondita, uti eam fuifte vo- 
ilunt , qui diftindionem illam du- 
jplicisfcripturx, facr<£ ^ communis, 
commenti funt : Ruit fic prorfus 
Idiftindio illalongc vanilTima, fu- 
•tililTimaquc. Jam cnim agnofcunt 
fcripturam illam in Siclis'iftis fuiC 
fc in communi ufu, omniumque 
oculis palam expofitam. Si licuit 
JSiclos facros fcripturaifta facra fi- 
^gnarc ; cur non &: libros facros li- 
;cuit cadcm dcfcribcrc ? Imo , cur 

noii 




Early European Books, Copyright © 201 1 ProQuest LLC. 

Images reproduced by courtesy of Koninkiijke Bibliotheek, Den Haag. 

235 B 18 [2] 



112 De LIXERIS EbR. 

non tam lii , quam illi , fcriptiira 
ifla fucrunt fcripti ? Cur illud po- 
tius 5 quam iftud , fadlum? Cur illa 
dicitur proptcr illorum peccata in- 
tercidiflc, & verfa ipfis (uti loqui- 
tnr R. Juda ) pniS ? potuitne intcr 
cos intercidere , quod in quotidia- 
no fuit ufu? An foli Ezra? , & Da- 
nieli , potuit effe nota & familiaris 
fcriptura illa ? Fuitne Angeli fcri- 
bentis in paricte manu opus , ut 
fcripturam illam Judds , & orbi 
terrarum revelaret?Hsec femiitud 
cvertunt, atquctollunt. Sicfecum 
ipfi piignant homincsilli , &fuas 
ipfi devaftant fcgetcs. Sacri Ik com" 
munis ficli diftindio non c6 pcrti- 
nebat, quod facrorum Siclorum 
wfus in folo effet Tabernaculo, at- 
que Templo, extra illud vcro nul- 
lus (uti videtur hic fubinnucre vcJ- 
le Buxtorfius^)fcd in eo erat, quod 
facer duplo fuit pondere fupra 
commimcm , quod facra profanis 
plurismulto fmt a nobis a:ftiman- 

da« 




Early European Books, CopyrightO 201 1 ProQues» LLC. 

Images reproduced by coortesy of Koninklijke Bibliotheek, Den Haag. 

235 B 18 [2] 



DlATRIBA. 113 

da, faciendaqiic. Cxtcrum utriuf- 
que tum Sacri , tum communis, 
promifcuus & popularis fuit pro- 
cul dubio in ea gente ufus. Imo, 
quis potuit eflc fmgularis SicJi fa- 
.cri in folo Tabernaculo ufus ? 
RNonne nummorum ufuseft totus 
|inemtione, venditione, folutio- 
ine, contradibus;qu2e omnia cxtra 
BTabernacuIum fiebant. 
' H£c(inquk Buxtorfius ibidem.) 
^pro certo non ajfeveramus ( bene qui- 
idem fadum; nam certe nihil in eo 
:certi t{^)fedtamen non omnmoimpro» 
hMia efeputamus , multo minus im^ 
pojfibiUa, Imo vero ex modo didis 
palam eft, quam improhbiliayC[\iain 
' incompoffibilia ( uti ioquuntur) i- 
i fta fint. Atque Iiic urgendi magis, 
atque premcndi, adftringendique 
nobis funt homines ifti circa di- 
ftindionem ilJam duplicis afe ex- 
cogitat^ fcriptur^e, ne elabantur. 
Nam fcripturam illam , quam /a^ 
cram yoQ^nt, vel volunt ita fuifle 




Early European Books, Copyright © 201 1 ProQuest LLC. 

Images reproduced by courtesy of Koninklijke Bibliotheek, Den Haag. 

235 B 18 [2] 



114 De l itfris Ebr. 
pmatam & mernanhwi ca fok' Le- 
gis Tabulse &:Mofis codcx fcripta 
fucrint; vel aliqucm cjus ufum cx- 
tra duo illa fuifle conccdunt. Si 
prius illud dicunt 5 Sicli ifti hodicr- 
nisjudxorumcharaderibusfigna- 
ti neceffario funt Captivitate^Ba- 
bylonicapolleriores, ajudxispoft 
Captivitatem folutam pcrculTi; ac 
proinde nullum eft a Siclis iftis du- 
ftum abipfisargumentum. Siali- 
cj uis fuit fcriptur^e illius cxtra Lcgis 
TabuIasSc Mofis codiccm recondi- 
tum in Arca,ufus,in ficris Siclis,& 
Lcgis vulgaribuscodicibus, Pro- 
phetaruque oraculis defcribendis; 
primo folvant illa omnia , qu^efu- 
pra a nobis allata funt , adverfus 
fcntentiam iftam incommoda ^ at- 
que abfurda. Dcinde, perperam ab 
eis,poftTalmudicos quofdamDo- 
<ftores , dicitur : mutatam ab Lz- 
ra cffe in fcribenda Lege vetercm 
fcripturam . Nam fi jam ante Ez- 
ram licuit dcfcribere , adcoqucre- 

vcra 



■ i 

4 




Early European Books, CopyrightO 201 1 ProQuesf LLC. 

Images reproduced by coortesy of Koninklijke Bibliotheek, Den Haag. 

235 B 18 [2] 



■ DlATRIBA. 115 

ftra vulgarcs Legis codiccs , 3c 
torophctarum libri hodierna ifta 
krriptura fucrunt dcfcripti , nihil 
fcLcge fcribcnda mutatum cft ab 
■zra. Nam fi mutationem ab Ezra 
Bi^lam in hoc ponunt , quod cuni 
Mitea Hccret utroquc charad:ere 
begis codiccs privatos & pubHcos 
biefcriberc, juflu & mandato E^ra: 
fcftum cft, utne poftea fcribcrcn- 
Eir, nifi fola Allyriaca fcriptura,ut- 
kuc fcripturse veteris &:communis 

cbraiccB nullus ampHiis deinceps 
l|iter Judaeos effct ufus ; primiun 

Tveilkid admodum eft, nec ad di- 
Ifimcndam intcr Dodores Talmu- 

:icos controverfiam fufficit , quo- 
|im alii negant,aHiaffirmant,mu- 
Ittam fuifle ab Ezra fcripturam. 
lii qui negant , hoc tantum vo- 
nnt y etiam ante Ezram licuiffe 
i riptura Affyriaca (h. e. hodierna 
Ika Judaica ) dcfcribere Lcgcm dc 
Drophetas ; fi utrique fcntiunt, u- 
jjamquc fcripturam jam a Mofis 
I tem- 



Early European Books, Copyright © 201 1 ProQuesf LLC. 

Images reproduced by courtesy o( Koninklijke Bibliotheek, Den Haag. 

235 B 18 [2] 



♦•I 




ii6 De literisEbr. 
tcmpore iii ufu fmffc inter Jii- 
daeos? Quam frigidum^imo quam 
ftupidum illud cflet ; idem enim 
eflet^ac fi diccrent licuifle, quiali- 
cuit; imo quia rcvera fcribebantur 
co charadtcre libri facri, quod cft 
idcperidem diccre,& gnavitcr atq; 
fortiter (iATloXoy^i,. Qiij vero affir- 
jTiant , mutatam efle ab Hzra fcri- 

{jturamjfi putaruntutramqueinu- 
u ante Ezram fuiflc , an hoc tan- 
tum fibi volucrunt illa fua affirma- 
tione, Ezram altcram abrogaflc, 
puta Samaritauam ; alteram vero, 
nempc AflTyriacam , fervafle ? Ut 
hoc, inquam, fignificarcnt, fuitnc 
ipfis fic loquendum , mutatam efe 
abEzjra firipturam, quam ineptum 
id fuiflTct? Ita, dum volunt Ifti con- 
tendcntcs fuos Dodores concilia- 
re, faciunt eos incpte, infulfe, fliu- 
pideloqui. 

Dcinde , (uti jam antea obfer- 
vatum efl) quse potuit clfe ratio 
vcl ccquitas iftius Ezrac intcrdidi? 

Si, 



Early European Books, CopyrightO 201 1 ProQuesf LLC. 
Images reproduced by coortesy of Koninkiijke Bibliotheek, 
235 B 18 [2] 



DlATRIBA. 117 

Ti, inquamjicriptura Affyriaca ad- 

0 fuit ante ipfum facra , ut nc 
[.'luidcm Lcgis codiccs vulgo ca dc- 

ribcrentur ( maxime fi id fa<flum 
►fius Mofis juflu, atque mandato, 
iti ifti homines interdum affir- 
Lfiant; nam quo pede hic infiftant, 
^lcfciunt,mod6 ncgant, modo af- 
^ rmant , prout hinc vcl indc prc- 
Mii fc vidcnt) quo jure potuit E- 
iras cdiccre atque jubcre, ut ea fo- 

1 deinceps Judxi, nonmodo iii 
3icris hbris defcribendis , fcd iii 

fc;uibuflibct ctiam , vd maxime 
rofanis fcriptis utcrentur ? Aii 
.oc ejus fapientiam dz pietatcni 
lecuit ? Annon utdifcrimcn intcr 
[udscos &Samaritanos efiet , fufli- 
lebat ediccre,ut libri facri fold Af- 
rriaca ( quam facram fuifll- vo- 
mt ) fcriberentur ; altcra vero , 
luam communem fuifle conce- 
mt, rchqua omnia profana&: ci- 
Ifilia fcribcrcntur. 
Sic enim Scfcriptur^ facras fuus 

confti- 



Early European Books, Copyright © 201 1 ProQuesf LLC. 

Images reproduced by courtesy o( Koninklijke Bibliotheek, Den Haag. 

235 B 18 [2] 



n8 De l itekis Ebr. 

conftitiffet honos, nec vetiis Scco. ^ ] 
miinis Ebraica abolita & abrogata 

fiiiflet, quam nondecebatprorfus \ 

abrogari,obGetishonorem,&an- ^ 

tiquam ejus ac perpctuam cofuctu- ' 

dincm.Itaplanum fit,hominibusi- 
ftis cursE non cffe , fi Ezram parum 

p!um,parumfapientcm &cordatri, ' 

parumjuftum,&:^quum;Do(5lorcs : 

vero fuos Tahnudicos ineptos, in- ' 

fuIfos&ftupidosfaciant,mod6ipfi > ^ 

id,quodtantopereexpetrit,quodq; ' 
quo jure,quaveinjuria,contra om- 

iicrationeextorqucrevohmt,obti- ;i 

neant, Legis nimir.Tabb. & Mofis J 

^vrl^c^c, codice Aflyriaca, h.c. ho- r ' 
dierna ifta fcriptura fuifTe exarata. 

Scd jam ad reliqua reaha Tefti- : 

monia redeamus, qua? a Buxtorfio i 

pro fua adfcruntur fentcntia. VVil- r j 

helnm Schi^ard ( inquit ) firil^it, ef- i 

fodi Hierofolymis meos nummos anti- j 

quos cum Salomonis rio?niney regno ad- • 

huc imegro pocufos , qui ex una facie > 

rult um Regis , ex alterS Tmplnm , u- l 




Early European Books, CopyrightO 201 1 ProQues» LLC. 

Images reproduced by coortesy of Koninklijke Bibliotheek, Den Haag. 

235 B 18 [2] 



11 D I A T R T B A. Iip 

l )robi^j cton vulgaribm literis oflentajit. 
I lit primo velim hoc cxpcndi, An 
|||enrimilc fit Salomoncm, quiaum 
F :am communc Judxis rcddidit, ut 
1 ; rgcntum nihili pcnc fierct, dc in- 
i Btar lapidum habcrctur , curaviflc 
knencs numos cum fijo nomine cudi. 
.'^Jam,etfi in tcnuiorum ufi.im, & ad 
l iliorcs mcrccs cmcndas , utilcs Sc 
hieceflarii fortc eflcnt ejumodi aenci 
l|lummi; nonncad hocfi.ifficercpo- 
li crant nummi jam antc a prsecedd, 
p.l.egibus &Judd. cufi;quidopus e- 
battam magnificum & opulcntum 
p.<.egcm paupcrtatis fignificationc 
li k lufpicioncm quadam dc fe poftc- 
is, numorum ejufmodi cencorum 
ocufionc, injiccrc, &opulcntix 
\\x fama? detrahcrc. Deindc,velim 
{3uxt.confulcrc Judeos D.an hoc il- 
i concciruri fint,Iicuifllc tum Judd. 
lidcoq; in ufu fuiflc intcr cos pofitu 
L/ulgo & rcccptum, ut viri facics & 
mago in publ.monctaimprimcrc- 

i:ur3^^ ani;on cenfcjnt iiludcflc II. 

Dc- 



Early European Books, Copyright © 201 1 ProQuest LLC. 

Images reproduced by courtesy of Koninklijke Bibliotheek, Den Haag. 

235 B 18 [2] 



120 De l iteris Ebr. 
Decalogi praecepto mterdiaiim? 
Quod fi tum moris fiiit Regum 
nomina & vultum nummis infcul- 
pcre , qui fit ut inter cos , qui Sa- 
maritanis , h. e. vcris Ebr^eorum 
litcris infcripti funt,nullus occur- 
rat cum hominis vultu impreffus? 
Omnino igitur vel falfus eft & fi - 
ctitius ejufmodi nummus , abali- 
quo Chriftianoconfictus^quomo- 
do mcmini meargentum ficlum o- 
lim vidific, cui ab una parteDo- 
mininoftrijcfu Chrifti ficics(pro- 
ut ca hodic pingi folct ) infculpra 
crat, cum hac infcriptionc hodicr- 
nis Judaeorum litcris, n'CDn;'itr%vcI 
bona cft Villalpandi conjcftura, 
qui recentius ab Hcrode percuf- 
fum cflc conjicit, in honorem An- 
tonii , cui rc gium nomcn , rcgiani 
dignitatcm &poteftatem debcbat; 
fiquidem cffigics illa Antonii vul- 
tum optime dicitur rcferre. Si e- 
nim Herodes in Augufti honorcm 
Templum juxta Paneadcm exftru- 

xit, 



Early European Books, CopyrightO 201 1 ProQuesf LLC. 

Images reproduced by coortesy of Koninklijke Bibliotheek, Den Haag. 

235 B 18 [2] 



D I A T R I B A, 12f 

cit , illiufcjue memorisE dicavit; 
^quidni putabimus,.eundem in An- 
tonii honorem nummum percuf- 
tfiffc cum ejus vuJtu , etfi nominis 
Ulterius infcriptione ? ut fic fimul, 
\6c amico Antonio gratificareturj 
*kpatri2c religioni morem gercrct^ 
^ lc propria? gloriae vclificarctur, im, 
i preffione Tcmpli afc vel de novo 
^exftrudi, (ut Vult Jofeph.) vel falte 
binftaurati atque audi & exornati> 

Monumentorumdeindeprofert 
(Buxtorfius infcriptiones. Ac pri- 
imo objicit Benjaminem infuolti- 
incrario , qui teftatur fc vidiffe Pa- 
Jtriarcharum ( Abrahami , &c.) fo- 
Ipulcra cum hac infcriptione lap nj 
|n"r pn-^D« hoc eft fepulcrum 
'\hrahami patris noftri.p. m. At i. quiB 
nefcit,homincm illum vani/fimuin 
ex innato Gentis vitio efle longe 
mendacifTimum , & futihffimuni. 
Nam quot & quanta funt in illo 
iltinerario ineptiffima, abfurdiffi- 

Wia, mendaaiTima ? Deiade, dato. 




Early European Books, Copyright © 201 1 ProQuesf LLC. 

Images reproduced by courtesy o( Koninklijke Bibliotheek, Den Haag. 

235 B 18 [2] 



.'iilli 



'Mt 



122 De Literis Ebk, 

hodicrnis litcris infcripta cflc fc- 
pulcris illis vcrba ifta 5 unde nobis 
probabit ca non cfle a rcccntiori- 
busjudseis, poft folutam captivi- 
tatem , addita& infculpta ? Chri- 
ftus tcftatur , Fharifaros ftudiofos 
fuifle cxftrucndi & exornandi fc- 
pulcra Prophctarum ; quidni & 
Patriarcharum ? Nonne igitur ab 
ipfis potucrunt haec addi, & infcri- 
bi,ad pcrpctuam rci memoriani,ut- 
que fcpulcrum iftud ab aliis quibuf- 
hbct, quaeillisinlocis crant, dig- 
nofccrctur? Deniq; ipfamBuxtorHi 
confcicntiam intcrrogo , an putet 
formulam iftamn"i'h, e, oiScn vh^ 
fuper eum fit pax , fuiflc Abrahami 
tcmporc, vcl ante captivitatcm,in- 
tcr Judaeos ufurpatam; ac non po- 
tius rccentcm, & Judaicam fuper- 
ftitioncm nonnihil redolentcm. 

Tcrtio rcfcrt K. Schcm Tob,in 
libro l^i^h NfliD , de vifo a fc in Hi- 
fj^ania Ducis Amatziae Regis Juda: 
monumento , litcris hodicrnis in- 

fcripto. 




Early European Books, CopyrightO 201 1 ProQuest LLC. 

Images reproduced by coortesy of Koninklijke Bibliotheek, Den Haag. 

235 B 18 [2] 



D I A T R I B A, JZ^ 

fcripto teftimonium. Jam pridcm 
anobis vifus eftlocusillc, quem 
citat Buxtorfius ; fiquidem antc 
plufquam 20 annos in noftraeft 
poteftate liber ille, cum pluribus 
aliis grammaticis libris & fcriptis 
conjundus: ac dubito an Buxtor- 
fio vifiis fit ; ncque euim in libro, 
cui titulus eftiTJ^S iisio, exftat locus 
iJle , fcd in alio illi jun(5lo , cui au- 
<5iortitulum fecit a;»: o^i uterq; 
i^ane cjufdcm cft authoris R. Mofis 
F. K. Schcm Tob. ex fam ilia 2'3n in 
Hifpania,n:jcx3 ^m^iDi oriunda ex li- 
hona^ forte Lisbonayh* e. Uliffipo in 
Lufitania)qui ciim propter bella,& 
alias calamitatcs patria exfularct , 
>aupcr&: cgcnusBifanti,qui portus 
rft quida Appuliae in italia,ifthic li- 
bros illos duos (VJ^Sns-^d&d;':':)-!! 
confarcinavit ( ut ipfe fatctur ) cx 
fcriptis cujufdam R. Jofcph Me- 
dici dodifTimi dc tribu Levi , cu- 
jus honori & glorise tribui & cede- 
\ re vult , fi quid a fe reite didum 

F z fuerit. 



Early European Books, Copyright © 201 1 ProQuest LLC. 

Images reproduced by courtesy of Koninklijke Bibliofheek, Den Haag. 

235 B 18 [2] 



ill 



^i^ De Literis Ebr. 

fuerit. Scriptum autem a fedicit 
librum illum D;nj^D')i xiv die men- 
fis Nifan , anni psh on , h. e. anno 
serse Chrifti 1485. quem excufum 
habeo Venetiis , Anno Chrifti 
1546, Infcriptio lapidis haec eft: 
inp^ Sn: ivh niD Sipi njp ini^* h.e. 

Ef/ir^ Umentationem amara vocey Duci 
magnoy quem Dem cepit, C<etera au- 
tem deleta erant,Carminib tantum 
aherius finis , feu ukimum ver- 
bum erat, n^jfDxS. 

Porro ex eo loco hoc duntaxat 
extorquere poteft Buxtorfius , ni- 
mirum R. illum Mofen , F. R. 
Schem Tob , exiftimafle lapidem, 
cujus ifthic meminit, fuifle impo- 
fitum fcpulcro Ducis exercitus A- 
matzise Rcgis Juda , qui ciim in- 
fculptus fucrit litcris hodicrnis Ju- 
daicis , colligit inde , ufum igi- 
tur fuifle hodiernae fcripturae E- 
braicae intcr Juda'os tempore A- 
matzia? Kegis Juda.Bona certecol- 
le&io, bona confequentia, fi pra:- 

millac 



Early European Books, CopyrightO 201 1 ProQuesf LLC. 

Images reproduced by courtesy of Koninklijke Bibliotheek, Den Haag. 

235 B 18 [2] 



E) I A T R I B A . 125 

miiVx cflent paritcr cert^e & ver^e, 
rh. e. fi ccrtum eflct fepulcrum il- 
jlud cflTc Ducis cxercitus Amatzisc 
■Regisjuda. Id quidem fufpicatur 
Rabbi ille ; at quis non videt me- 
ciam cfleconjeduram , imo hallu- 
icinationem hominis illius , ex no- 
rminc Amatzixlapidi ilJi infculpto, 
iquem ille putat cfleAmatziamRe- 
)gem Juda.Quafi veronullus alius 
iin orbe terrarum fuerit eo nomi- 
me pra^ter Rcgcm ilkim Juda. Scd 
)neque ulla efl: in ifta infcriptione 
nnentioDucis exercitus ; necli cf- 
rct,fequeretur Amatziam illum eflc 
.Regcm Juda , cum forte cfl^c pof- 
iit Rcgtilus aliquis Mahometanus, 
izm ifl:e f rvicrit. Porro quid rc- 
•ijibiis Judacommune cum Hifpa- 
iiia , ut illuc excrcitus fui Ducc5 
iiifcrint, qu^e fortc ne dc nominc 
pidem nota illis fuit. Tum , fi 
:empore Regis Amatzi^e fcriptura 
jHa utcbantur Judsei in fepulcro- 
:um infcriptionibus, fuit crsotum 

t 3 com- 




Early European Books, Copyright © 201 1 ProQuest LLC. 

Images reproduced by courtesy of Koninklijlce Bibliofheek, Den Haag. 

235 B 18 [2] 



Ti6 De Literis Ebr. 

communis, vulgaris, & profana, 
non facra , non recondita , non 
paucifTimis duntaxat cognita,non- 
dum converfa erat ipfis iTi"^'? , non- 
dum interciderat . Vel quis credat 
fcripturam , quam facram volunt 
fuifle , & in ^acris tantum ufurpa- 
tam, adhibitam fuiffe in fepulcro- 
rum infcription{bus;nam quid fe- 
pulcro magis immundum & pro- 
fanum? Denique,fi vera eftiilain- 
fcriptio, fi facfba cft tcmpoi'e Ama- 
tzia^Kegis Juda;fequitur,verfuum 
rhythmicorum in lingua Ebraica 
vifum jam tum fuiffc inter Jud^eos, 
quod ctiam vult bonus illc R, 
Schem Tob. Ego vero non pu- 
to , Buxtorfio id videri verifimile. 
Nam fi tum nota & ufitata fiiiffet 
inter Juda^os hsec ratio & genus 
Carminis , aliquid procul dubio 
illius in facris fcripturx Canticisj 
& libris metricis exftaret veftij 
gium. At nuHum exflat , ac nc 
quidem in pofterioribus & reccn- 

tio- 



Early European Books, CopyrightO 201 1 ProQuesf LLC. 

Images reproduced by courtesy of Koninklijke Bibliotheek, Den Haag. 

235 B 18 [2] 




DlATRIBA. 127 

■ tioribus Judarorum fcriptis ante 
annum Chrifti circiter 800 vcl 5)00 
f cjuam Carminis rationcm didice- 
rrunt Judxi , non a veteribus Grse- 
lcorum & Latinorum lyricis, aliuf. 
ve generis Poetis , fed a Lconinis, 
^uos vocant, verfibus, qui circail- 
lud feculum intcr Chriftianos ver- 
fificatores, in media literarum bo- 
narum barbaric , ufurpari ccepe- 
runt. Dc hoc fepulcro multo piu- 
Ira habet , non parum diverfa , at 
inon mlnus a vcri fimihtudine alic- 
iia, Villalpandus in Ezcch. Tom. 
II. Part. 2.1ib. 5. dilp. ^.Cap. 58. 
p. 544. quas hic omnia rcfcram, 
iut hqueat,mcram efle quorundam 
"uda^orum impofturam, exlapi- 
is iftius occafione natam , qui 
"Chriftianis Ebraica? linguxignaris 
, :mponere,eofqueludificari voluc- 
(jrunt. Sicigitureoloco ViJlaJpan- 
dus: Saguntum (hodie Morvedre di- 
itur) urbs eji in regno Valentta, cite* 
ma Hijpanu antiquijfima, In ea an^ 



Early European Books, Copyright © 201 1 ProQuest LLC. 

Images reproduced by courtesy of Koninklijke Bibliotheek, Den Haag. 

235 B 18 [2] 



129- De L ITERI S EbR. 1 

»0 a Chrifti natali 1 4 80 tumulus qui^ 

dam inventm eft non longe ab Arcts Sa- J 

guntinA porta , in quo Adonmmm Sa^ 1 

lomonis Regis legatus ibi cum occubuif- ) 

fiti olim fuerat tumulo mandatus, In ;, 

hujm epitaphii infcripttone ea verba E- - 1 

braHis chara^lertbm infculpta legeban- i 

tur: r noSty -j^/Dn -r j;» Di'n« -^rjp ^<in r\\ ,] 

HDy itosji Don n« Hic cft tumulus ; 

Adoniram fervi Rcgis Salomonis, l 

qui venit ut exigcrct tributum , &c ^ 

mortuus eftdie... ^«i cum ^ 

/ i/^ vetuftatis injuria nonnihil per- , 
fia^m effet , Wi/«/w^ potuit, 

Conterantur ifta cum iis, quse ha- , 

bentur i Rcg. xi i. 18. & iv. 6". 1 

de morte Adonirami , &videbis, j 
quam belleifta congruant : ifthic 
enim narratur Adoniramus lapi- 
dibusablfraeleobrutus inSichem; 

hic vero tumulo conditus in Hi- ^ 
Ipania apud SaguntumjMiffus fue- 
!ftt a Roboamo , ad conciliandum 

populi rebcllantisanimum in terra ^ 

ifraelis , hic dicitur miflus in Hi- ] 

fpa- 




Early European Books, CopyrightO 201 1 ProQuest LLC. 

Images reproduced by coortesy of Koninklijke Bibliotheek, Den Haag. 

235 B 18 [2] 



DlATRIBA^ 12p 

jfpaniam ad tributum colligcn- 
Idum. QLiafi vero Roboamo Hi- 
|fpania tributaria eflet, quse forte 
t vix de nomine nota ilJi fuit. Quis 
r non videt ifta efle commcntitia, & 
Uiab omni veri fpecie alienifTmna? 
Itaque Viilalpandum hic rurfus 
audiamus , quid ifl:is immediate 
fubjiciat : Nos certe adhibita dtligen^ 
tia fua ( inquit ille) & certU hommi" 
husnoftrdifocietatis (Jefuiticae ncm- 
pe ) non medtocris au^lorttatis & eru^ 
^ dttionis , qui in eadem urbe Saguntind 
Ifj fffent , re comw/Jfa , eum lapidem per^ 
quirtcuravimus i cJ7 tamen (quodfine 
doloris fenfu affirmare non poJfum)mif 
quam lapis repertm eft , tamMfifepuL 
crtmiillttdtbi aliquando futfte , negari 
non pcffititum quta td exprefse affirmat 
lHuftrtjfimtis Francifcus Gonz^aga , £- 
|S piftopus Mantuantts , in eo libro, quem 
e ortgine Fraffcifta:t<t religionis , cujus 
mc temporis iieneralis erat , inftrt- 
(ifytum quiaSagtinttni ctveslapidem 
uendam oftendunt prope ejufdem Ar- 



5 



(K 



Early European Books, Copyright © 201 1 ProQuest LLC. 

Images reproduced by courtesy of Koninklijlce Bibliofheek, Den Haag. 

235 B 18 [2] 



Nl 



D£ LITERIS EbR. 
iUporum, quem fama eft eundem tu 
lum efe , quem retulmus : unde eum 
4ppellant lapidem Colledioris Salo- 
monis, quitametfi idemomnino non 
ftt (nempe quoad infcriptionem) 
ojlendtt nihilominus famam ac rumo^ 
rem priorU lapidis veram ejfe , Ebraici: 
fharaderes in hoc lapide illi funt: [nt<:r 
^Sq i;; mni nin> inp mD npa naj 

Ex hisfaciia eft videre, lapidc 
iftum Villalpandianum eundem o- 
inmno effe cum illo, cujus memi- 
nit,quemque refert R. illc Schcm 
Tob; nam locus & tempus rcperti 
iapiJis congruunt , nempe annus 
Chnfti 1480 (fcribebatenim iile 
R.Schcm rob,annoChrifti i^S^^. 
&: prope portam arcis Saguntin^e 
<nam Morvedre hodie eft, ubi olim 
urbs Saguntum ) Qiiod autem in- 
fcriptio,quam ilie refert,&: qua Jc- 
fuit^ focii Villalpandi referunt, 
non eftplane cadem,inde eft quod 
fcriptura paulo effet ledu diffici- 
iior, &aonnihil detrita, alii aliter 

eam 



Early European Books, CopyrightO 201 1 ProQuesf LLC. 

Images reproduced by coortesy of Koninklijke Bibliotheek, Den Haag. 

235 B 18 [2] 



il 



D I A T R 1 B A. 

: cam legerunt : Porro manifefta e- 
jjufdem infcriptionis vcftigia, ia 
'.utraque illa narratione apparcnt; 
.rnam utrobique poftrema prioris 
lineas verba pene funt eadem,nem- 
pe n^n inp n-ir:. poftrema autem 
pofterioris linc^e vox eadem plane 
ieft , nimirum n^j^DK. Quin & in 
<^rioribus prioris linea? vcrbis;, quas 
ja Villalpando refcruntur, manife- 
fta funt veftigia ledionis R.Schem 
Tob ; nam ex facilc fuit legcre 
, ob affinem figuram & 5 ^ - i- 
tempro^Y:3nondifficilcfuit(homi- 
ni Hngu3c Ebraicas non admodum 
iperito) legeie "nps. Porro rcdlior 
8c raclior yidctur lc6tio R.. Schcm 
Tob , quam fociorum Villalpan- 
di , tum quia ille pcritior procul 
dubio fuit lingua? Ebraicas , quam 
ifti ; tum quia lcdio illa fcnfum & 
intcUigcntiam habet pcrfe<ftam , 
lat ifta Viilalpandiana nullumha- 
^'Ibet {cafum ; nam prorfus coada 
cft ilia intcrpretatio , quam five 

F 6 ipfc. 



Early European Books, Copyright © 201 1 ProQuest LLC. 

Images reproduced by courtesy of Koninklijke Bibliofheek, Den Haag. 

235 B 18 [2] 



i?2 De Literis Hbk. 
ipfc , five illius focii Jefuit^, ci af- 
fingunt. ir^ (inquitiJle) 
interpretan , «r prma lttera dkat 
^^^^ fepulcrum ; dimones dua tjudi fe- 
quuntur , fnt defun^i nomen & prdt^ 
nomen , ut dicat : fepu lcrum pN Oran 
Nabath "nps Prdfecti ry^^qui rebeU 
lavit ^'^^hprinctpifuOyTyyn^ inp tuUt emn 
Dominus, In fequenti autem Itnea Imc 
^tem erant ynin) &glortaejm, l^o^ 
ufque ad Kegeniy ;TiDi< Amaftatn. Qiiis 
non videt,quam coaaa,quam linc 
uilo pcne fenfu iit ejufmodi intcr. 
pretatio , quamque alicna a morc, 
ingcnio , & phnfi vcre Ebraica. 
Nam ut fignificct Sixi^, (|uis 
braifmi pcritus dixcrit , cum Sixc^ 
fepulcrum non fignificet , nili figu- 
rata locutione apud Prophetas, 
qui tropice loquuntur, ijp autem, 
& ninp fit propria vox , qua: fepul- 
£rum fine tropo fignificat, qua?que 
in inlcriptionibus ufurpari debuit, 
noniliafigurata, Deinde, quis rc- 
rum Ebraicariim peritus dicat, J-u- 




Early European Books, Copyright <D 201 1 ProQues» LLC. 

Images reproduced by courtesy of Koninklijke Bibliotheek, Den Hoag. 

235 B 18 [2] 




r> I A T R I B A. 13 J 

Axos Komen habiiijne & Pranomefii 
cum ne Gr^cis quidem id fuerit 
r in morcpofitum,redRomanorum 
. duntaxatproprium. Tcrtio. Quid 
\i illudeft? PrafecliqmrdeUavity (re- 
^ bellionis vcrtcndum potiiis Fuinlt) 
^ an Prtnceps rebclltum , & rebellionis 
author; anne mtfus ut rebeUibtis pr^^ 
ceretur, cofque ad officium revo- 
carct ? Si prius , qui dicitur dc co, 
Cepit etm Dominus: hirc enim phra- 
fi fgnificatur Dei favor crgacum, 
Ipqucin dicitur ccpiflc. An vcrd 
^ Dcus diccndusauthori rebelHonis 
favere , eumque ad fe fufcipere ? Si 
pofteiius , non apte fignificatur 
f- phrafi illa .tid -ripa ; non cnim qui 
i iTiittitur ad rcbclJes, ut eos ad offi- 
cium revocct,d^cipotcft,Re^^/?///w, 
.aut RebeUionis Prafeau, , nifi plane 
i«6xt/^aAojA»5 imo ctKVfoAopTUTz,*';, Dcni- 
|que, quid fibi ifta volunt, Gloria 
jusufqueadRegemAtnaftamy divinet 
qui potcrit, Davtis Jum; nonOedipus. 
Denicjue quis fuitfvibRegcAma- 



Early European Books, CopyrightO 201 1 ProQuest LLC. 

Images reproduced by courtesy of Koninklijke Bibliotheek, Den Hoag. 

235 B 18 [2] 



134 ^ ITERIS Ebr. 

tzia , qiii mifTus ab eo fuerit ad rc- 
Vocandos vel compcfcendos rcbel- 
les ? Poftremo l\xc verba, ufque ad 
YegemAmatzAatnynondmt in (Tn^u^pv!, 
quam refert R. Scliem Tob. ut ve- 
rifimilc fit , ca eflc tiddita a fociis 
I Villalpandi , qui infcriptioncm i- 

ftam illi miferunt. Omitto jam, 
quomodo Latinis literis Ebraica 
illa exprimat Villalpandus.qui 
xcddit fctauly $c n-^D fjierah (pro fm- 
rahy vel moreh) & niJ'*' hjro, pro /f- 
faro, & )np checbo, pro Kachoy vel po- 
tius lekacho ( ut habct R. Schcm 
Tob , qui lcgit inpS , quod mclius 
cll) denique nin)vehudah,ipvo veho^ 
r dah y vel potius vehodo, dcbet enim 

affixum efTcifthic mafcuiini non 
fceminini gcncris.Qua^ omnia fatis 
oftendunt,quam vcl Villalpandus, 
vel ipfius focii', qui ifta ipfi fubmi- 
ferunt, fuerint Ebraifmi pcriti. 

Sed audiamus, quid amplius de 
ifto lapide nobis referat Villalpan- 
dus ; pergit ergo , & fuperionbus 

haec 




1 

■ -L) I A t R I B A. Ijj 

ixc fubjicit; Verumexeo confirman- 
i \'urhAC omnia.qHod mejufdemSagun- 
urhis hif, codice quodam peranti- 
]uo (at vero antiqiius admodum 
hffe non potcft , quem neccfle cft 
fcflfc poft annum Chrifti 1480) foL 
:[04. tfta leguntur : Apud Saguntum in 
Arce y anno Domtm 1480. ( nempc 
i)aul6 antequam fcribercr Rabbi 
khem Tob ille 5 de quo nos fu- 
"^ra ) plm minus parum , fuit inven^ 
mm fepulcrum vetuftatis admirandx : 
\ntm erat cadaver, quodlttumbalfamoy 
mc ufque fuerat fervatum, proceritatis 
smi vulgaris, fed foltto procerioris, Ha^ 
:^ebaty & hodtehabet (quod notan- 
filum;, nondum igitur pcrierat, imo 
tllud ipfum eft pIane,quod a fociis 
lli^ilialpandi vifum &: dcfcriptum 
" uit) infionte Itneas duas idtomate& 
teris EbratciSy quorum fenfm eft hujuf 
lodi : Hoc eft fcpulcrum Adoni- 
|jam fervi Salomonis Regis, qui ad 
oc venit, ut exigeret illius tribu- 
um ; liter^ yero Ebraica Latinis cha- 

ra^cribut 





Early European Books, CopyrightO 201 1 ProQuest LLC. 

Images reproduced by courtesy of Koninklijke Bibliotheek, Den Hoag. 

235 B 18 [2] 



De LiTE ris Ebi^. 

raiteribm dejignata , Jic fonant : Z cliii 
kcbcr Adoniram cvcd hammelcch 
Selomo feba ligbot eth hammas, 
veniphtar jom. Quam necefle fit 
falfilTimam cflc & fiippofititiam 
atqiiccommcntitiam ejufmodi in- 
fcriptioncm, planius eft ex hillori 
facra, i. Rcg.xi 1.18. quam ut o- 
pus fit id quenquam moncre. Ita- 
que vcrifimilc omnino cft , |u- 
daeum alicjucm ( qui, cum mvcn- 
tum effet fcpulcrum illud , cujus 
mcminit R. Schcm Tob,confultus 
fuit ad Icgcndam cjus infcriptio- 
nem Ebraicam) Chriftianislinguae 
& fcripturae Ebraicae ignaris fic 
fuilTe ludificatum , & cahdo com- 
mento infcriptionem illam con- 
finxiffe, ut admirandum quid di- 
xiflc vidcrctur. Pergit adhuc ibi- 
dcm Villalpandus de eodem lapi- 
de. Et foL 112. in eodem M s, h£C ha- 
hentur: Ad Saguntum inventum anno 
Domini 1480 in Arcc , ante primam 
januam exjlat marmoreum Maufi" 

leuvh 



Early European Books, Copyright <D 201 1 ProQues» LLC. 

Images reproduced by courtesy of Koninklijke Bibliotheek, Den Haag. 

235 B 18 [2] 



D I A T K I B A. 157 

leum, vetuftatis admiranday literisS^ 
bratcis infcrtptum, qua adnoftroscha-i 
.tacieres revocata ftc fonant; Zehu keber 
8cc, ut fiipra. Et nequa diitgentia in 
re non mmimi momentideftderaripof-^ 
fet , curavimus quam diligentiftime per 
> noftrASocietatis viros induftriosalterim 
\cujufdam Ms. codicis verba transfcribt, 
qtii de eodem fepulcro honortfice loqui^ 
tur. Itaqtte Mantuanus Epifcopus paulb 
ante iaudatus , Ms, quoddam volumen 
\$ftendit , in quo pr<g,ter aliaantiquttatis 
Romana monumenta , mentiofit hujus 
\etiam multo pervetuftioris , & Ebratcis 
xhara^cribus infculpti , tametftab iis^ 
quibus neoterici deinde Ebrat uft fttnt, 
non parum recedant, Hocautem Ms. 
iVolumen quam^ au^orttatis fit , exeo 
.patet y quod oltm dicatum eft exceUen- 
tiffnno PnncipiyeidemqueDuci Segobri^ 
ca, Comiti Emportarum , Alphonfi ab 
Arragonia , dono deinde datum pr^edtSio 
Mantuano Epifiopo a Vejpafiano Gon- 
\2jiga , Duce Sabtoned^ , Valenttat oltm 
'Prorege, & cjufdem Alphonfi Arrago- 

nenfis 



138 De literi s Ebr. 
nenjis affine, Ebratca autemlaptdit 
firiptio in eo volumtne relata,tn vulgare 
idiomacoverfahacefl. DcAdoniram 
la foflaes efta, quc vigne Salomo 
dcl refervet,diay mori tribut lo pc- 
ra recebre.MuItis fatagit Villalpan- 
dusut nobis perfuadeatjvcramcffc 
iilam fcpulcri Adonirami infcri- 
ptionem.Atnunquam id perfuadc- 
bit illis, qui micam falis habcnt, at- 
que aliquam vel kvilTima hiftori» 
facra? cognitionem. Qui enim verc 
dici polfit Adoniramum in rcgno 
Valentias prope Saguntum mor- 
tuum cHq y cum ifthuc vcnilTct ut 
' Salomonis Regis nomine tribu- 
tum inde colligcret, quem conftat 
ab Ifraelitis lapidibus obrutum cffc 
prope Sichem , quum a Roboamo 
ad rebellcs pacificandos miffuseC- 
fet. Et quis crcdat Salomonitri- 
butumpepcndiffcHifpaniamPNcc 
audicndus cft adverfus facram hi- 
ftoriam commentitius lapis ifte, 
vcl potius Nebulo Judseus, qui in- 

fcri- 



l 



il 



DlATRlBA. I3P 

criptioncm iftam confinxit,& pro 
^ra (quam refert K. Schem Tob) 
|Chriftianis linguae & fcriptura? E- 
Draica? ignaris obtrufit, quamquc 
lli bona fide fufcipientes , annali- 
ous fuis & Mfs. illis codicibus, 
juos citat 3c rcfert Villalpandus, 
'nferuerunt. Itaque Villalpandum 
pfum , aut cjus k)cios> malae fidci 
lon accufo , nec negavcrim Mfs. 
• IJos codices ca habcrc, quae ex illis 
)rofcrt Villalpandus ; fed dcmiror 
antiim eorum , qui ifta in Com- 
mentaria rctulerunt, &in Mfs. illis 
:'oluminibus fcripto confignarunt, 
implicitatcm, atquc ignorantiam, 
juod tam facile impoftori & nc- 
)uIoni Judaeo fidem in re non obf. 



ure falfa habucrint. Porro non 
alde appofite mihi videtur Hifpa- 
lico idiomate reddita infcriptio 
Mla , cum illa fic melius reddi pof- 
mt : Bfta es lafojfa de Adoniram del re 
alomo fervent , quevignepararecebrc 
iDtrihtfjmori dia, 



m 



140 E L I I E R I S E B R. 

Ixhisomnihm (inquit Villalpan- 
dus) aperte demonfiraripeteji, Ebraos 
olmi ufqueaDavidU & Salomonisdta^ 
te , totum terrarum orbem replevife, 
eofdefnquetributay necpauca, nec parvi 
pretii quotannis manufupremt TrtbutO" 
jlfum Principis mifijfe lerofiljmam.CrQ^ 
dat Judasus Apella; non cgo. Imo 
ne Judseus quidcm id faciJeadmit- 
tat. Quantum autem valeat, quan- 
tiquefit ponderis ifla ViJIalpan- 
diana dcmonftratio, puto non efl'e 
jam omni cordato & prudcnti Ic- 
^tori obfcurum. Atquc hac dicta 
funto de realibus , qua^Buxtorfius 
adfcrt, Tcftimoniis. 

Ad infcriptioncs & Tcftimonia 
realia rcfcrt Buxtorfius laminam 
aurcam , fronti Pontificis affixam, 
cui infcriptum mn^Sir^ip. Hanc ho- 
dicrnis Judseorum Jitcris fculptam 
fuiife , probarc fc putat Buxtorfiu? 
Hicronymi tcftimonio , Epiftol; 
ad Fabiolam , dc Veftibus faccr- 
dotalibus. Odava ( inquit Hicro^ 

n^mus) 



Early European Books, Copyright <D 201 1 ProQues» LLC. 

Images reproduced by courtesy of Koninklijke Bibliotheek, Den Hoag. 

235 B 18 [2] 



DlATRIBA. 141 

inymus ) efl lamina aurea , in qiu 
/criptum eft Nomen Dei Ebratcis qua^ 
\tuor Itteris , lody He, Vau , He: quod 
\Apud tUos inejfabile nuncupatuf. Si 
^Ebraicis , ( inquit Buxtonius ) er^ 
\^go non Samaritanis . Siccine ? An 
fjam oblitus eft Buxtorfius , fcri- 
rpturam Samaritanam a Doftori- 
i bu^ fuis Talmudicis vocari 
^bratcamy atque ipfum adeo Hiero- 
'iiymum in loco , qucm ex eo pro- 
jfert ipfe Buxtorfius, fcribercex- 
ferte, Ez,Yam fubZorobabdealiasltPe' 
ras reperi-ffe, quibusnuncutimur , ciim 
\ad illud ufque tempus , tidem Samarita- 
)norum & Ebr<tortwt cbaracleres fue^ 
p«f.En,Buxtorfio ipfo tcfl:e,iidem 
jSamaritani & Ebraei charaderes. 
'Curigitur jam ficarguit, StEbrat^ 
7is, ergo non Samaritanis. 
Fruftra itaque cft R. Azarias, 
Jiqui inde concludit, Hieronymum 
quoquc in ea fententia fuifie, //r^- 
ras Ebratcas hodiernasjam tum tempo^ 
msexftitijfe. Non ufque adeo obli- 

viofus 




Early European Books, Copyright © 201 1 ProQuest LLC. 

Images reproduced by courtesy of Koninklijke Bibliofheek, Den Haag. 

235 B 18 [2] 



1« 



142 Dt. literis Ebr. 
yiofus cenfendus eft Hieronymiii, 
ut tam adverfa , tamquemanifefto 
pugnantia fic exferte dicat. Quod 
igitur ait, infcnptumfutffe Detnomen 
<luatuor Uteris Ebratcis lodyHe, Vau, 
Ue , ideo fic locutus eft , quia no« 
mina & litcrse iWx , Jod , Hc, Vau, 
He , funt vere Ebraicae , & ab E- 
bra:is ad Samaritanos tradudi (unt 
charaderes illi. Neque charadc- 
res ifthic dcpinxit Hieronymus, 
quibus Nomcn Dei in lamina 
fculptum fuit , fed nomina tantiim 
litcrarum indicavit ; Charaftcrcs 
vero, qui hodie eo in loco exftant, 
nin^ additi funt ab Editoribus o- 
perumipfius. Ac quamvis etiam 
ab ipfo Hieronymo adfcripti cf- 
fent; non eovoluit fignificare, la- 
minam iifdem illis characS:crum 
formis atque figuris fuiflc fculp- 
tam , fcd illis qua^ litcris iftis rc- 
fpondent in veteri & vera Ebraica 
fcriptura. Ad R. autem Eliezercm 
quod attinet, qui dicitur in Tal- 

mudc 





Early European Books, Copyright <D 201 1 ProQues» LLC. 

Images reproduced by courtesy of Koninklijke Bibliotheek, Den Hoag. 

235 B 18 [2] 



li 

D I A T R I B A. 143 

mude vidifle faccrdotalem lami- 
inam,infcriptam literisillis, ''S v;y^ 
: i hoc dicat dc charadcribus iftis 
iiodiernis , tum id credam verum 
ffle, quum omnia fabuJofa, men- 
ilacia , fomnia, figmenta fuerint 
:x univerfo Talmude cxpurg.ita. 
|)eindcJocus ille non loquitur de 
/haractcribus , (]iiibus fculpta fuit 
iamina aurea , fcd an una, an vero 
lucbus divc-rfis lincis fculpta fue- 
1it, agno{cente ipfo Buxtorfio.Ni- 
Lil itaque inde concludi potcft dc 
iharaderum forma, fcu figura. 
I Ad rationes jam accedit Bux« 
□rfius , ac tres ducit a forma & fi- 
|ura hodiernorum charaderum. 
Irima ducitur afigura w d Samech, 
|C D claufi finalis. De quibus dua- 
lus litcris Talmudici quidam 
)odores fcribunt niniS3*wy iddi orD 
iDi;r vn 02n Me?n & Samech, qiu m 
^Abulis erant, ftetijfe tn illis miracu^ 
i/^.Quodquomodo fit intelJigen- 

!um, YerumquccfTepoirit, reftc 
I oftcndic 



Early European Books, Copyright © 201 1 ProQuesf LLC. 

Images reproduced by courtesy of Koninklijke Bibliotheek, Den Maag. 

235 B 18 [2] 



144 LITERIS EbR. 

oftcndit atque cxplicatBuxtorfius. 
Verum, argumentum quodindc 
ducitur , nititur duntaxat auftori- 
tatc Dodorum illorum>quiajunt, 
Mem & Samech Jietiffe miraculose in 
Tahulis* Quod didum verum efle 
non poteft, nifi intelligatur de ho- 
dierna Juda^orum fcriptura. Ita- 
que fi verum eftillud Talmudico- 
rum di<5lum, necefle eft Tabiilas 
his hodicrnis Judaicis , non vcro 
Samaritanis literis fuiflc fculptas. 
Conceditur illa confcqucntia,quae 
bona efti Atde Anteccdentis illius 
veritatc dubitatur vehemcnter , 
nempe htcras illas duas D 5c D mi- 
raculose in Tabulis ftetiffe. Ne- 
que fufcipit Buxtorfius probarc> 
vcrum illud efle. Tantum dicit,id 
affirmari in Taimude , a R, Chaf- 
da. At quis nefcit, quot fomnia, 
quot fabulas,quot miracula homi- 
nes illi pro arbitrio & animi libi- 
tu, confingant, ac finc neccflitatc 
coaiminifcantur?Uttde nobis pro- 

baat 



Early European Books, Copyright © 20 1 1 ProQuesf LLC. 

Images reproduced by courtesy of Koninklijke Bibliotheek, Den Hoag. 

235 B 18 (2] 



D I A T R I B A. 145 

bant hornines iJIi , TabuJas lapi- 
lideas fic fuifTe a DeofcuJptas, iit 
' fculptura totani Tabularum crafTi- 
LWem attjucfpi/Titudincm pcnctra- 
'm, ita ut fculptura ab utraqucTa- 
|'bularum partc caHcm apparcrct. 
' Hoc pro animi Jibitu commcnti 
funt, cx xMolis clido^Exod.xxxi i. 
I yTabiik mfcripu cx duobus ipfamw 
ilatertbus , hinc & hincfcripu eranty 
^quafi vcro verba ifta alitcr accipi 
mon poifmt, quam fi dicamus fcul- 
:pturam pcnctrafle totam Tabula- 
Srum fpiiritudincm , ut ficmiracu- 
Wa fingantur finc neccfritatc. Hoc 
Bgitur tantiim concludcrc potcft 
fex illo did:o Talmudico Buxtor- 
ffius, R. illum Chafda putaffc, Ta- 
libulas fuiflc hodicrnislitcrarumfi- 
^guris fcuJptas. At quanti cffe dc- 
^beatTalmudicorum , & in genere 
ijjudaiorum omnium hocaffirman- 
utium, apud Chriftianos audoritas, 
Jifupra a nobis initio hujus excrci- 
_;.tationis oftcnfum cft. 

G AUcra, 



Early European Books, Copyright © 201 1 ProQuesf LLC. 

Images reproduced by courtesy of Koninklijke Bibliotheek, Den Haag. 

235 B 18 [2] 



1^6 De literisEbr. 

Altcra, quamcx figiira hodier- 
jiarum Jitcrarum Ebraicarum du- 
cit , ratio pctitur ex quinquc litc- 
rarum finalium figura, i£)"yjD Me- 
natjpach diftarum : dc quibus R. 
Chijah bar Abba , dicit, LD'2)Ti 
onrDN Vtdentes , feu Propheu dtxe- 
rnnt eas y hoccft (uti ipfc poftmo- 
dum expHcatj) cxolctas quafi & 
oblivioni traditasrevocaruntinu- 
fum : hxc, inquam , ratio nititur 
rurfus duntaxat audtoritate Rabbi 
ilHus, qui eftatum ilkid pronun. 
ciatjfcd non probat. Cur autcm c- 
jufmodi Dodorum illorum cffatis 
acquicfcere fimpHciter nos non 
oportcat hac in causa, fatis fupra 
oftcndimus ; ncquc vcro (uti ar- 
bitror) Buxtorfius ipfc putat fc tc- 
neri omnibuseorum pronunciatis, 
vaniffimifquc Dccifionibus. Ubi 
Rabbinicum ilhid effatum aBux- 
torfio folide fuerit dcmonftratum; 
fententiam tiim mutabimus, atque 
5n ejus placjtum pcdibus ultro ibi- 

mu5. 



Early European Books, Copyright © 20 1 1 ProQuest LLC, 

Images reproduced by courtesy of Koninklijke Bibliotheek, Den Haog. 

235 B 18 (2] 



fc' t 




P DlATRIBA. 147 

miis, non propter Rabbini illius 
i aiidoritatem , fcd propter ratio- 
ntim , qiias adferer Buxtorfius (fi 
quas habet)evidentiam &pondus. 

Idem Rabbinus ad rationcm, 
quam ibidcm ducit ex fpiculis , a- 
piculis & corollis , hodicrnaruin 
litcrarum Judaicarum capita ar- 
mantur, velornantur, inc^uibus 
iidem Dodorcs , & Cabbaliftse, 
||Cenfcnt latcre magna myftcria, 
pab ipfo Mofe inmonte Sinaitra- 
— ^ dita : quas funt mera otioforum 
t% hominum fomnia,qui jadant my- 
^ ftcria, eorumque certam Cabba- 
■ lam , pcr manusa Mofe ad ipfos 
P derivatam ; neque tamen eaapc- 
ll riunt , aut fi quando ea in re a- 
B liquid tentant & aggrediuntur , 
meram infcitiam , nugas mcras, 
& infulliflima commenta pro- 
^dunt. Abfit ut Chriftiani ejuhno- 
di ineptilfimis fabulis attendant, 
Ubi nobis prodiderint Judsei 

Commentaaos Rabbi fui Akibx 

G Z (qui 




Early European Books, Copyright © 201 1 ProQuesf LLC. 

Images reproduced by courtesy of Koninklijke Bibliotheek, Den Haag. 

235 B 18 [2] 



148 De l iteri s Ebr. 

(qui, uti nugantur,Dco ipfo teftc, 
commcntaturus crat fiiper unum- 
cjucmque Lcgis apiculum ) ^ li- 
brum illum cciebrcm fuorum/UNn 
Tagin , fcu coronamcntornm , pla- 
numquc fccerint ftupcnda myfte- 
ria fapicntia fpiritus Dci digna in 
illis laterc , tum dabimus manus, 
& agnofcemus Deum corollas il- 
las literis Ebraicis in monte Sinai 
(utiilli fabulantur) illigaffc. Intc- 
rim doncc iftud prasftitcrint, lice- 
bit nobis , ifta , ficut infinita alia 
ipforum nugamcnta, fecure rejicc- 
re, caque cxtcris ipforum nugis,&: 
infulfis commcntis, acccnfcrc. 

Ncque vero ifta Judxorum fo- 
mnia confirmantur(uti poftPoftcl- 
lum , & cx PoftcIIo ccnfct Buxtor- 
fius §.3 3.) ex dido Chrifti,Matth. 
5,17.18. jota um{m,aut apex unus Le- 
gis non tranfibit, donec pr^terierit Cor- 
lum & terra. Dc quo loco jam o- 
lim aliquid diximus in Arcanono- 
ftro Pim(Sationis , ac denuo nunc 

nohis 



i 

• DlATRlBA. I4<> 

nobis aliquid diccndu vcnit.Chri- 
1.11 ftus eo loco proculdubio rclpicit 
yi nonad pun6i:aVocalia,& Acccntu<?^ 
^ qni tum nulli fuerunt , fed (uti rc- 
|de obfervat Hieronymus ) ad fi- 
I guram literarum , & ad cornicula 
iilla^quibus liccrarum capita in ho- 
dicrna fcriptura (qua in fcribendo 
Lcgis volumine utuntur Judxi) ar- 
mantur ; hocque duntaxat vult, ili 
non venifle ( quod de eo falfilTimc 
calumniabantur Jud^ei ) ad eva- 
cuandam & abolendam Legcm, ut 
^contra potius vcnerit ad eam per- 
^fcdiflime implendam. Hanc per- 

(-■ftdMmam Lcgis impletionem a 
Chrifto in vita & morte fadam, 
cjuitque per Spiritum ipfius fan- 
dificantem in cordibus fidelium 
paullatim perficitur, donec plc- 
tonifTm-ie in vita futura perficiatur, 
^vnc^ety.iei}£i illa 3c hyperbolica locu- 
■lione, ad hominum illorum, qui- 
■bufcum resipfi erat^accommodata 
iingcnium , cxprimit , diccndo. 




Early European Books, Copyright © 201 1 ProQuesf LLC. 

Images reproduced by courtesy of Koninklijke Bibliotheek, Den Maag 

235 B 18 [2] 



150 De l I tkri s Ebr. 
Coelum & terram cmiis peritura, 
quam ut velapiculus , feu cornkulum 
literarum Legis tranjeat , hoc cft, 
quam ut lex non fortiatur abfohi- 
tifTimum fuiun complementum. 
Sic autem loquitur Chriftus , non 
ut probet Pharifsporum dc ilJis cor- 
<t|)il|2 ' nicuH^ & apiculis fententiam , qui 

lllH putabant , (fcd falfo) magna in iis 

laterc myfteria. Nam certe, ii ve- 
re huerent in illis grandia myfte- 
ria, fi fic Chriftus cenfuifTet ; qui 
faftum ut ncc ipfc, ncc uIUis Apo- 
ftolorum nobis ullum (ne quideni 
minimum ) illorum myfteriorum 
aperuerit ? llnde cft quod nuUum 
(ne obfcurifTimum quidem) tan- 
ta?>tamque admirabilis Sapientise 
in corniculis ilHs delitefcentis ve- 
ftigium comparcat , in omnibus 
tum Euangehftarum,tum Apofto- 
lorum fcriptisullis CanonicisPCur 
non ifta revelaflet Chriftus ? Cur 
non in ilhs indaeandis nobis ali- 
quatenus prseivilfent , viamquc 

pix- 



J 

' DlATRIEA. 151 

raemonftraffcnt Apoftoli ? Niig.^ 
itaqiierimt, &mcraegcrnr, qu^e 
i' I de myftcriis in Apiculis & figura 
iitcrarum cx folo Jod confbrma- 
tarum dclitcfccntibus harioiatur 
<poft Judaicos fcriptores infanus 
oftcllus, cujus memoria mcrito 
apud Chriftianos omncs debct ef- 
ife cxfccranda, proptcr abominan- 
\i iplius deliria, qiii dicitur pu- 
lice Parifiis impunc oliin prse- 
fdicalfe , Matrem fuani vcnitre, 
riit foeminas fcrvaret ; quomodo 
Xhriftus vcnit , ut mares falvos fa- 
:ceret. 

Non eft momcntofior ratlo 
illa, quam Buxtorfius §.31. du- 
cit ex Mem claufo & finali , quod 
occurrit in medio vocis td-^dS £fi. 
j IX. 7. & D Mem aperto , quod in 
fine vocis occurrit Nch. 1 1. 14. 
:D'i*n3 DH quibus in locis , (maxt- 
mc vero in priorc,) volunt Judasi, 
ac poft eos Chriftiani multiinter- 
:prctes , latcre myfterium ahquod. 

G 4 De 



Early European Books, Copyright © 201 1 ProQuesf LLC. 

Images reproduced by courtesy of Kor)inklijke Bibliotheek, Den Maag. 

235 B 18 [2] 



i$z De Literis Ebr. 
De qiiibus aliquid diximusin Cri- 
tica noftra facra ; ubi oftendimus, 
nihil efle necefle rccurrere ifthic ad 
myftcria, cum planum fit poflc ifta 
referriad variam lcdionem , nem. 
pe pro h^id'? potcft leginan oS /- 
pjis mtikiplicabtt imperium, Nec eft 
quod quis objiciat , nullibi oc- 
currere pra on'?. nam ctfi noii 
occurrat exempkim illius , quidni 
tam pofl^it illud dici , quam C3 pro 
cn:!, maxime cum pafl^im occurrat 
pro D-iS , q«od profedo poeti- 
ce fadum cft(adjed:o ) ) d fimplici 
D7. Ad pofteriorcm autcm locum 
quod attinetexNeh. ii. i^. Ab. 
Ezra notat , illud eflTe cjuomodo 
OJ^^D, PTDpro DjS-nDnr-nn.h.e. rc- 
-vera fcribendum fuiflt D^^^nsDn u- 
nica dc conjunda voce, fed 'i^'2ii 
onnsn monir^Maforetha, (inquitj^Z/pi- 
/erunt tlla , ut d Mem apertum deno^ 
taretmuros lerofiljm^apertosfeufra- 
6tos (en horrendum Judaicum my- 
ft£rium,& fapientia Dei admodum 

di- 




Early European Books, Copyright © 20 1 1 ProQuest LLC, 

Images reproduced by courtesy of Koninklijke Bibliotheek, Den Haag. 

235 B 18 (2] 



D I A T K 



I 2 



ciigniini) fcd , inqiiit, (OJ |it:\N-in "j*n 

^frwr fentcntu vertor efl , altera enlm 
itia eft allegorlca. En tibi Ju- 
djeiim ingcniuim, & myftcriaiila 
Cabbalillica ridentcm. Valcantcr- 
go CLim bona eoriim pace &:vc- 
nia, tum Judaici, tum Chriftiani 
intcrprttcs,myfteriorum otiofiin- 
quifitorcs , ubi nulia cft myftcrii 
exquircndi nccelTitas! 

Deindcargumentumducit Bu::- 
torfius ( § 3 5) i pcrvicaci ludAoruin 

)i^ndole , & ejiis quod femel arripuerunt 
tenacijfma, maxime tn rebus facrts^ o* 

^ iis qu<zadgloriam Gentis futZy&adglo- 
f iationem atque ja^antiam pertinent, 
Atque hic multis iTnqtuyo^cl B. An 
credtbile eftytUos paffuros fuiftefibt eripi 
eam fcripturam , quam per tot fecuU 

I fro >cH^>}Xia, fan^o habuerant^ &c. 

J^. Nondum tum tcmporis Jii- 
dseos invaferat fiiperftitio illa, quae 
pofteros eorum poftmodum occu- 
pavit, ut Legem Dei totam confti- 
tucrcnt in cortice , in mcmbra- 

G 5 iiis. 




Early European Books, Copyright © 201 1 ProQuest LLC. 

Images reproduced by courtesy of Koninklijke Bibliotheek, Den Haag. 

235 B 18 [2] 




154 De LITERIS EbR. 

fiis , in literis , & litcrarum figura, 
& apiculis. Parum de his erant fol- 
liciti, modo rem ipfam haberent, 
Legis nempe verba , & voces , ca- 
rumque fignificationcm, mentcm 
& fenfum. Qiiid enim ad pietatem 
^ veram reJigionem attinet, ut 
his potius quam iJJis literarum fi. 
guris nobis defcribatur Dci lex, 
ejufque voces & verba nobis rc- 
prasfententur ? Cum itaque ^uti 
non femel eft diftum ) tam apte 
& commode, tam plene & perfe^ 
£te, Affyriaca fcriptura & chara- 
fteribus, quam veteri Ebraica po- 
tuerit lex Dei, & ficra ejus cJo- 
gia , defcribi ; quid mirum , fi 
Efdras vere pius, ac minime fu- 
perftitiofus,homo Affyriacam fcri- 
pturam , potius quam veterem 
Ebraicam , dcJegerit (ibi ad de- 
lcribcndam Legem . Prmo , cum 
ram commode, plene & perfe- 
fte m, qu^m iJI^ fcribi potue- 

r«i mb (^ixm cp.minodius fieriid 

potucrit^ 



Early European Books, Copyright © 20 1 1 ProQuest LLC, 

Images reproduced by courtesy of Koninklijke Bibliotheek, Den Haag. 

235 B 18 (2] 



DlA TRIBA. I5J 

potucrit , fiqiiidcm ifla fcriptura 

gis cfl quam illa accommodata. 
r' Secundo , cum Judxi in Captivi- 
tate ifti fcripturar , uti & linguae 
ipfi Chaldaicx atc|uc Afiyriacar, 
jam afTucviflcnt , camque fa- 
miliarcm fibi fccifient ? Quid 
mirum , fi populiis ille non- 
dum adco , qiiam ejus pofte- 
ri fub Afiamonieis, ( quo tem- 
pore invaluit vel maxime inter 
cos fuperftitio ) fcrupulofus y 
circa hujufmodi minutias , in id 
ultro confcnfit, maximc cum vi- 
derct fcripturam fuam vetereni 
-a Samaritanis , ( quos mirum in 
modum oderant ) eflb jam pri- 
dem occupatam ? Nihil opus ad 
id perfuadcndum fuit vel rtii- 
raculis , vcl divino etiam man- 
dato apud populum fuperftitio- 
ne , & ^^<n^e*4f^vU nondum fafci- 

Inatum atque exc^catum,fed fim- 
plicem atque dociiem adhuc> 
G C Scdiu- 



Early European Books, Copyright © 201 1 ProQuest LLC. 

Images reproduced by courtesy of Koninklijke Bibliotheek, Den Haag. 

235 B 18 [2] 



De literis Ebr. 
Scdiiiturna captivitate emollitum, 
atquc fubadum , iitque infaiio i- 
dololatrix , quo ante exarferant, 
amorc liberatum, fic nondum 
2ot4^Hcci vinculis irretitum. Non 
fuerunt eapropter mctuendse Ez- 
rx turbae ullae , aut molitioncsad- 
ycrfus ipfum, quia gloriam fuam 
in Legc ipfa , non in Lcgis litcra- 
rum l^gura &charaaere colloca- 
bant, nullam gioriationis mate- 
riam captare,aut vindicare fibi po- 
terant, aut vero ipfis libcbat , ex 
fcriptura fcu charadcre , quem a 
Samaritanis occupatum jam vide- 
bant, qucm non eripi fibi patie- 
bantur , fcd jam pridcm occupa- 
tum ultro illis rclinquebant , ne- 
quid cum illis in fcribcnda Lcge 
communchabcrcnt. Ezrasitaque 
fado fuo Jud^eis non eripiebat 
fcripturam fuam , quam jampri- 
dcm Samaritaniufurpavcrant, ncc 
Juda?is ercptam Samaritis tradc- 
bat; fcd occupatam jam ab illis,rc. 

liquit, 




Early European Books, Copyright © 20 1 1 ProQuest LLC, 

Images reproduced by courtesy of Koninklijke Bibliotheek, Den Haag. 

235 B 18 [2] 



r^iquit, five nohiit ( ncc potuit, 
fc ctiamfi yoluifTct) eriperc. Ncc yS- 
frni magis, quam vul^aris & com- 
munis diccncia cft; quia alia illis 
non fuit ad res communcs, vulf^a- 
•res & profanas , alia ad facras fcn- 
^(bcndas: uti hadenus oftenfum eft. 
■'Ncc magna fuitin rc tantiJla glol 
riandi matcria; quia non a Dco 
jprimum fuit ufurpata , Jud^ifque 
nradita fcriptura illa , fcd ideo fuit 
Deo ufurpata in TabuJis fcuJ. 
<pcndis, quiajam intcr Judxos e- 
^rat in ufu. 

At, inquit Buxtoi-fius ( ^ ^6) 
honfit verifimile , Ez^ram vel potuiffey 
^vel voluijfe veterem fcripturam muta- 
Nonpotuttyi.propter pervicaciam 
fudaorum modo memoratam. 2 . quta 
mn eratfacile exemplaria veteris fcri^ 
Mura, qu.z paftm tnter ludaos exfta^ 
^hant , abrogare : erant entm tum luddti 
m varia^orbis partes dijpcrfi , tum in 
^abylonia , ubl Scbolas & Academias 
. Mcbmt j tum m FaUfima, ubi pluri^ 

G 7 m^i 




Early European Books, Copyright © 201 1 ProQuest LLC. 

Images reproduced by courtesy of Koninklijke Bibliotheek, Den Haag. 

235 B 18 [2] 



158 De Liter I s Ebr. 

mapuhlici & prtvatifn iriter eosfuper^ 
erant Legts exemplaria. Noluiffevero 
Bzjram hocfacere, ex eo arguitur^^juod 
Nehemia x 1 1 1 . verf 2 3 . 2 4. 2 5 . legi- 
musy quanto z,eIo correptus fuerity cum 
vidcret fiiiosquorundani luddiorum Af- 
dodicc loquentes , ludaice autem loqui 
nefcientes , Refpondemiis ad pri- 
mum , Pcrvicaciam illam , dc qim 
loquuntur, nondum tum viguiffc; 
& de ea jam modo rcfponfum eft. 
2. ad mukitudinem quod attinet 
exemplarium vcteris fcriptur.r . 
quam objiciunt ; undc nobi:> 
am probabunt ? In tantum con- 
temtum ncgledum vcnerat 
pud Jud:)?os tum temporis Lcx 
Dei , ut magno vcluti mu*acuIo 
dcputatum fit , quod Lcgis vo- 
lumcn in arca quadam in Tem- 
plo fuerit a fummo Sacerdotc 
temporc Rcgis Jofiae inventum. 
1 1 Chron. XXXIV. vcrf 14. Si vul- 
gares & communes , frcquentef. 

nnf» rn\C\n\\t in nr\ t-\r»tMilr» T po-ic 




Early European Books, Copyright © 20 1 1 ProQuest LLC. 

Images reproduced by courtesy of Koninklijke Bibliotheek, Den Haag. 

235 B 18 [2] 



D I A T R I B A. I^p 

)dices ; an liimmus Pontifcx vo- 
lumen iJlud , tanquam rem miram., 
|f3itque raram, & prodigii inftar, 
Kcgi monftraflct ? Ccrte- raros ad- 
Ixtnodum oportuit effetum tcmpo- 
Vis Legis codiccs , quando ipfl 
Wummo Pontifici volumen ilkid 
brodigii &miraculiinftarfuit. I- 
|iri6 quantus, quamque horrendus 
•ucrit in eo populo non modo fa- 
Tarum, fed etiam omnium omni- 
po bonarum literarum, ctiam viil- 
^arium , & profanarum ncf^Icc^us 
contemtus , ex eo Jiquet^ quod 
3iec Salomonis Jiber ullus, ncc cu- 
lufquam altcrius Authoris fcri- 
i:)tum uiJum (pr^ter foJos Jibrosfa- 
yros , quos divinaprovidentia vo- 
Fuit confcrvatos) fupcrfucrit, & ad 
ooftcros tranfiiiirfum fit. An o- 
nnia Gentis iJlius monumenta, 
ntiqua qux in eo popuJo jam ab 
pfo Mofe,aut vcro etiam ante Mo- 
icn C ut eft liber Redi) fucrunt, 
ricripta fic omaia ad unum periifiet, 

fi veJ 




Early European Books, Copyright © 201 1 ProQuest LLC. 

Images reproduced by coortesy of Koninklijke Bibliotheek, Den Haog, 

235 B 18 [2] 



j6o De literis Ebr. 

fi vel minimum ftudioriis fiiifletli- 
tcrarum populus ille, velfiDeus 
ifta ad pofteros , indeque ad nos 
fCfv^enirc voluiffct. AdLcgisau- 
tem & facrorum Oraculorum con- 
fervationeineo populo,&: illo po- 
puli iftius captivi ftatu , (atis Deo 
fuit vel unum fcrvalfe exemplar, 
ex quo Ezras fuum dcfcribcret , & 
ab ifto reliqua poftmodum exfcri- 
berentur. Ut nihil hic ncccfte fit 
confugcre ad miracula , 6^ fingerc 
Ezram omnia mcmoriter dcfcri- 
pfifib; uti illud finxit author quar- 
tilibri Ezrje Apocryphi. 

Et undc quaefb nobis duo Pa- 
rahpomenon libriab Ezrafunt ma- 
xima cx partc confarcinati , nifi cx 
paucis variis & fparfis fchedis, (\ux 
hic illic intcr paucos privatos dcii- 
tefcc bant, qu a s ipfc con q ui fi vit, c x - 
ccrpfit, digclTit, contufit, compo- 
fuit , fupplcvit, compcgit, atque 
in unum compaginavit ? Ccrte 
fi luculciita ^plurima fupcrfuiC- 



D I A T R I B A. l6l 

l/cnt in co populo tum tcmporis 
Gentisfu;3e antiqua monumcnta, 
">criptave, eorum plcraque adnos 
ifque pcrvcniflcnt : nam ab co 
jtcmporc, ( maxime Alfamonxo- 
Irumfcculo, &deinceps) fui, &: 
-Aorix fux Judxi multo fucrunt 
tudiofiorcsj^quamantca. Scdpa- 
jiam cft partim ncgledu & con- 
jtcmtu , partim hoftium diripicn- 
Hum furorc , dc barbaric , periif- 
2 , intcrcidifle , abolita cflc omnia 
(omninotcmporum illorum in illa 
Gcntcilluftna quscqucmonumcn- 
Ita, fcripta, libri, codices, exempla- 
*ria, ut line veri fpecie nobis obji- 
iciantur plurima tuminBabyloiiii, 
|tum in Palseftina , tempore Capti-. 
"vitatis, Lcgis cxcmplaria. llt undc 
duxCo , in Babylonia tcmporc Ca- 
ptivitatis procudit Buxtorfius Ju^ 
.d^orum Scholas & Academias? An 
juia feptingentis vel odingcntis 
>poft amiis Sorx & Ncardesc cxftrui 
cocpcrunt Schol^ & Acadcmix, ia 

quibus 




Early European Books, Copyright <D 201 1 ProQuest LLC. 

Images reproduced by courtesy of Koninklijke Bibliotheek, Den Haag. 

235 B 18 [2] 



j6i De literis Ebr. 

quibusTalmudici Do(5lorcsfuiJu- 
ris corpus,Talmud,coinplcxi funt, 
idco exiftimandum cft pariter tcm- 
pore Captivitatis fuiflcin Babylo- 
niacelcbres Scholas & Acadcmias? 
Vidcor mihi viderc Phrvijcs, qux 
volunt,fomniantcs,quumiftalci^o» 
Ad lUud autcm , quod ultimo 
objicitur ibidem §. ^6. dc Ezra 
conquercnte , quod Judarorum li- 
beri Afdodice loquercntur, noii 
Judaicc; unde concludcrc volunt, 
quod prota lingua catifa deferluit 
contra iftos lud^os , neque pati va- 
luit ut alteni Itngtta loquerentur ; ita 
credihile non effe illtm Legis firipturain, 
qu£ a Deo data eraty & dtgito cjus con- 
fecrata , cum Affyrionmi fcriptura per- 
mutare volwffc. R.cfpondctur pri- 
nio.Non cxcanduit proprieElras, 
quod filii Judccorum Afdodicc,aut 
Ammonitice loqucrcntur,nifi qua- 
tcnus illud fignum fuit altcrius ma- 
li cnjufdam,quod illi bilcm propric 
movcbat ; non vcro ipfi lingiia. 




Early European Books, Copyright © 20 1 1 ProQuest LLC. 

Images reproduced by courtesy of Koninklijke Bibliotheek, Den Haag. 

235 B 18 [2] 



D I A T R I B A. 

(Difpar nimiruni ludseorimi ciun 
Kxtraneis mulieribus c6jugium,cx 
juo nati filii matrum fuarum Afdo- 
licarum,Ammoniticarum,^c.dia- 
) edum & linguam addifccbat. Dif- 
)ar hoc conjugium contraDciLe- 
nr\ contradum, dc libcrihybridse, 
lon gcnuinijudxi, quodq; femcii 
fandum cumperegrinis gentibus, 
■iiti ipfe Ezras loquitur ) Ifraehta: 
-nifcuiflent,bilem ei movitproprie; 
:)ion vero ufuslingu^e Afdodica^.A- 
ioqui , fi ufus peregrinas linguse 
;um ofFendiffct^curipVeChaldaice', 
lon locutus cft modo , fed fcripfit 
;tiam?CurDanieI fandilfimusPro-i 
i)heta hbrum fuum eodem fermo- 
^ae contaminavit ? Nam fi lex Dci 
*)rofanata eft fcriptura Affyriaca ; 
lonne Hber faccrcenfcduseritco- 
aminatus impuro & peregrino fer- 
. none Chaldaico? Ego vero potius 
*^^etorqueo argumentum: qucmad- 
):iodum Deus votuit pcregrinam 
llam linguam, toto Oricnte tum 

tcm- 




Early European Books, Copyright <D 201 1 ProQuest LLC. 

Images reproduced by courtesy of Koninklijke Bibliotheek, Den Haag. 

235 B 18 [2] 




1^4 LlTERIS Ebr. 

tcmporis communilTimain, hono- 
rare yeluti, atque condecorare,ad- 
mittendo eam in facro Oraculo- 
rum fuorum Canone,ut fic futurar 
aliquando Gentium vocationi vcl- 
uti prxluderct , eoque oftcndcret, 
non longc abcffe tempus, quo nul- 
lum apud fe foret Gentium dc po- 
pulorum difcrimcn , quin omnc*^ 
olim aliquando propria lingua 
eum effcnt celebraturi ; fic ctiam 
eodem confilio , ac mente tacitc 
pcrmifit, ut & fcriptura , quaLc- 
gem fuam olim defcripfcrat , Sa- 
maritanis cedcrct, & alia fcriptu- 
ra, Affyriaca puta» oracula fua dc- 
inceps fcriberentur, ut fubinnuc- 
rct ic vcluti prasfignificarct , tuni 
7uda:os aliquando a f^cdere ftio cf- 
fc excludcndos , tum Gcntcs alias 
iu eorum locum efle cooptandas. 

Itaque Juda:o quidcm jam in- 
crcdulo , pcrtinaci , fupcrftitione 
dcmcntato , nequannamjit vertfimi- 
le , Ez,ram , MaLichiam , llagg<itwu 



Early European Books, Copyright © 201 1 ProQuest LLC. 

Images reproduced by courtesy of Koninklijke Bibliotheek, Den Haag. 

235 B 18 [2] 



D T A T R I B A. 1(^5 

iZachartam , & uterospiosy qtnpoli 
Zaptivitatem ftiertmt , literas a Deo 
\pfi acceptas , fion quidem per contem- 
m abjectjfe , feda Samaritis occupa- 
y illis reliqutffcy & cumaliisy Affy^ 
tcisputa, quibus in Captivitate affue-- 
^erant , commutaffe ; vcruiii homini 
piriftiano & pio, non fiipcrfti- 
tiofo , ncqiiaquam a vcri Ipeciea- 
^eniim valde id videbitur. 
Deniqiie qiiod ultimo objici- 
" ur Fullcrus,qui 2iiiynumerofffimam 
wdxorum gentem , longe lateque dtffe^ 
\matam , ficiltus pottiiffe characteres 
Vwsfirtos te^ofque confervare , quam 
lamaritarum popellus exiguusjn angu^ 
mn oppidb angufttim conclufusy nihili 
"ft : non cnim qua^ritur , quid po- 
^Lierit Judcorumpopulus,fcdquid 
n&u revcra ab co lit.Non dicim us, 
lon potuifle eum charadcrcs fuos 
Honfervafle; dicimus tantiim,ab eo 
|1 fadum non cffe. At poffe ad cffe 
datur confcquentia. Unde 

^utem, & c?ir id faftum elTe vidca- 

cur. 



Early European Books, Copyright <D 201 1 ProQuest LLC. 

Images reproduced by courtesy of Koninklijke Bibliotheek, Den Haag. 

235 B 18 [2] 



i 

'll 

I 



i66 De L I TERi s Eer. 

tur, ex haftenus diclis unicuique 
non praejudiciis occupato puta- 
mus jam fatis cffc manifeftum/ 
Unde jam liberum omniblis elTc 
potcrit, quid fibi in hac qugeftione 
fenticndum effe videatur ; nemini 
enim prcEjudico ; id tantum , quoH 
vero propius mihi videtur , libc- 
rc, & aperte , cum bona omnium 
pace & venia , propono . Faxit 
Deus > ut quod ipfe novit elfe vc- 
riiTmium & optimum , apud bo- 
nos omnes obtineat , ad fui glo- 
riam & Ecclefiae fiix acdificatio- 
nem ! quod imum tota hac Dia- 
triba mihi ob oculos propofui. 
Si minus quod vcrum eft perccpi; 
eqo libcns , admonitus, & melio- 
ribus, ac folidioribus rationibus, 
&: argumentis addudus , errorcm 
agnofcam , 3c monenti , atquc do- 
centi gratias maximas habebo , at- 
que pro virili referam. Interim ii- 
cebit,puto,fine cujufquam injuria 
& olFenfione,fciucnU2e,quam hac- 

tcnuS 



Early European Books, Copyright © 20 1 1 ProQuest LLC, 

Images reproduced by courtesy of Koninklijke Bibliotheek, Den Haag. 

235 B 18 (2] 



W D I A T R I B A. 1(^7 

benusarbitror fatis verifimilcm Tc- 
|i:iilc , inhxrere , quam diu mcliora. 
''^lolidiora non fuerint mihi pro 
>ntraria fcntentia demonftrata. 

Salwtmi, xxi. Augu/li 

M DC XI H I. 
J O S E P II I 

C A L I G E R I 

V I N D I C I i€, 

S 1 V E 

Dn. loHANNis BuxTOKV II exerci- 
^tationem in hifiurtAm Inftitutionis S. 
Cocns. Domtntc& Animadverfiones. 

^§ N docla huc c5c crudita 
Excrcitationc , quam 
Diatribx fux de htcris 
Judgorum adjunxitdo- 
ininus Buxtorfius , multa in Viro 
.nagno Jofcpho Scaligcro rcprc- 
iendit , variaque caftigat , qua: ab 
co putat elTc admifla (rfsc^f^Ttc, lib. 

6» opcris 




Early European Books, Copyright <D 201 1 ProQuest LLC. 

Images reproduced by courtesy of Koninklijke Bibliotheek, Den Haag. 

235 B 18 [2] 



1^8 De Literis Ebr^ 

6. operis incomparabilis dc Emeii-^ 
datione Temporum,in collationc, 
quam illic inftituit Vir ille Magnus. 
S. Cxnx Dominica? cum Judaro- 
rum in celcbrando Pafchate riti- 
bus. Ea autcm c[ux illc rcprehen- 
dit , funt ha:c pr^cipua. Prmu})h\ 
<pod Scaliger dicit , Judaros in ri-' 
tu Agni Pafchalis duplici coena ef- 
fe dcfund:os , in quorum priorej 
hoftiis immolatis , & Agno vefce- 
tantur ; poftcrior autcm fuit illisj 
^eiTTvov ^^vTinQv.cocna dhniJforiayYOCM 
baturquc npDSD mi;*D , h. c. ?«Vv<9»l 
"^xvTtKov , c[ux crant vckiti ficunda] 
apud Gcntilcs menfiZ, In qua po- 
fteriore ccena Dco cancbantur «l^- 
>645?;(9<' 6<: ^jOVs^^^c^qi-^i^dam : gratias 
ncmpe Deo agcbant Juda?i, ^ po- 
tioncm circumferebant ; id quod 
hodic quoqi ilH icQXmQnt.Secundum 
cft, quod ait, idcm fierifohtum in 
reliquis fcftis follemnioribus, ftan- 
te Templo , & florentibus Judxo- 
rum rcb«s.rw/«W;quod difcrimcn 

ftatuit 



Early European Books, Copyright © 20 1 1 ProQuest LLC, 

Images reproduced by courtesy of Koninklijke Bibliotheek, Den Hoag. 

235 B 18 (2] 




DlATRlEA. 

atuit inter ccense Pafchalis & reli- 
ii.iquoriim feftoriim fccundas men- 
rfas , ^ciim nullx fiierint in Agni 
i-Pafchalis ccena fecundcC menfc. 
\^Quartum & quintum , quod fe- 
; cundas illas menfas dicit vocari a 
jjiida^is [ni|T2N, h.e. mjp. 
\:\S€xtum , quod loco Bellariorum 
p(qiia^ in rcliquis Feftis , fecundis 
^menfis inferebantur ) aftcrebatuc 
jn tryblio Acctarium ex intybis 
ladu cis agreftibus. Septimum, 
jquod tortam Azymam in fineni 
ccense rcfcrvatam dicat , & in tot 
frufta fra6i:am , quot erant in <Pe$^' 
■tiiu, five contubernio convivae. O- 
ctavum & nommty quod dicatju- 
dsEOs certa Bencdidionis formula 
ufos efle , cum tortam illam Azy-i 
rmam in fine coense fumercnt , dc 
^carmine quodam, Chaldaice con- 
kcpto , quum tortae illius Azymse 
particulas fingulis convivis diftri- 
bucrent. Deamum , quod lotio- 
Jiicm pcdum yclit ritum & morem 

H fuifle 



Early European Books, Copyright <D 201 1 ProQuest LLC. 

Images reproduced by courtesy of Koninklijke Bibliotheek, Den Haag. 

235 B 18 [2] 



170 I3e Literis Ebr. 

fuifle Judseis in ccena Pafchali , Sz 
aliis conviviis ufitatum, antequam 
mcnf^ accumberent. Vndecmuniy 
quod quartum, feu ultimum, po- 
cuIum,quo coena Pafchalis claude- 
batur , dicat vocatum fuiffe SSnoo 
poculumbjmm. th. 30. Duodecimum, 
quod\ nodem Pafchaiis ccense di- 
cat vocatam fuiffc«"njn«>/i^<««'. cum 
lion nox ipfa^fcdlcaio qu^ illano-i 
6teincoenarecitabatur, diceretur 
mjn. Obitcretiam Camcronem per* 
ll:ringit,th.4^.quod dixerit in My, 
rothccio, panis <i(J^o^otv vocari a Ju^ 
dxis my , cum non panis, fcd po- 
culi I, ^Jxoyix ab ipfis fic vocctur. 

An benc aute & re<5te, an vero f 
cusiftaaBuxtorf.in Scaligcro rcprc- 
licndantur, ut manifeftius liqucat, 
utque coense Dominic^ecumcoena 
Pafchali collatio clarior evadat, o- 
pcr^ prctium fuerit cx Maimonidc, 
antiquo & celcberrimo intcr Judd. 
Scriptorctotam coense Pafchalisra- 
tioncm,modum,ordine & ritushit 

cxpo-» 



D I A T R T B A. ^ T 

/ 

I xponere,prout ea habentur cap.8\ 
ve ultimo Tradatus nyoipn librt 
?rtii opcris dieti. Sic crgo illc. 
.1. Ordo coficiendiAzymaiftaxiY 
zk (h.e.celebrandiccenam Pafcha- 
ir:m)hic cO:,Prmum unicuiq;mifcc- 
poculum,ac fiiperiliud rccitatur 
IrmuIaBcnedidionis, BenauyScc. 
[f/i cre^s fi-uctum vttis, ac poftca reci- 
jit fupcr illud, DTH i:'np h. c. fornni- 
im fanclificationis die & temporc 
tloufitatam,pocu]umqueiiludipfc 
lacum reliquis convivis) ebibit. 
'um recitat formulam Benediclio- 
as lotionis manuum, manufqjla- 
^it.Deindcjinfcrut inftruda men- 
tm>eiq; imponunf^nn 7nxe;^<«^(five 
icctarium cx herbis amaris) aliaq; 
':era,tortas Azymas, & nonn cm/c«^.- 
Agnu item ipfum Pafchalem,& 
iirnes n:un h. e.vidimae dic illo ma- 
landse. Hoc autem tempore (poft 
lempHfcilicetfecundi dcftrudio- 
nem ) infcrunt mcnfse duo genera 

^raiuiTi, wxu ncmpe f^^-^fAS^nujc^h^m 

H i ipfius 



Early European Books, Copyright © 201 1 ProQuest LLC. 

Images reproduced by courtesy of Koninklijke Bibliotheek, Den Haag. 

235 B 18 [2] 



I7i l^E LITERIS EbR. 

ipliLis Pafchaiis,altcram vcro r^^K/uJ 
rrws^^nrjn viclimse diei illius. L 
§ 2. Tiim incipit (Patcrfamilia|: 
fcilicet)rccitatqiie benedidionem,: 
qui creasfru^m terr^ , fumitque o-f 
Jera ( five "TnKoJ^^u, ) & eaintinfritt 
nonn^ in Embamma, editque, ipfel- J 
& omncs una cum eo accumben.|4 J 
tes, ex iHisherbismD quantum eftpjl 
oliv^moIes^Poftmodum removent • \ 
menfam ab ante facicm illius , qui r.v 
ledurus cft mjn, mifccntquc po- 
culum fccundum, atque ifthic deJ 
bct clfcfilius (h.e.parvulusaliquis) 
intcrrogans (hoceft, qui rogetcur| 
ifta fiant ) tum Ledor legit iftud' 
njnc^j HD, quid diftcrt nox ifta a rc- 
liquis nodibus? Nimirum i. quoA, 
in rcliquis nodibus D^SaaD m fjtJ 
non intingimus, ne femel quidcmj 
at hac node bis intingimus. 2^ 
quod csetcris nodibus comcdi- 
mus rym pn fermentatum & infcr. 
mentatum;hac autem nofte nj^D 'h^ 

foium Azymmnr 5 . rdiqui§ nofti- 

bus 



Early European Books, Copyright © 201 1 ProQues» LLC. 

Images reproduced by courtesy of Koninklijke Bibliotheek, Den Hoag. 

235 B 18 [2] 



D I A T R I B A. 173 

iis edimus carncm ^Sy aflam, 
ftam^Sc^jD elixam;Iiacautcm no-. 
c nonnifi afla.^.rcliquis nodlibus 
imus rcliqua olcra ; hac autcm 
xSc 0''\n?i amaras herbas.Dcniq;, 
iquis nodibuscdimus, fivc fc- 
ntcSjfivcD^DiDD difcumbcntcs;hac 
tem nodc omnesdifcumbimus. 
3 . Hoc tcmporc non dicimus,H4i; 

mn edmm,nijt 'hytaif (lyqma jani 
bn habemus oblacionem (A- 
!ni fciiicct Pafchaiis.) Tum incipit 
Vitarelcdionem Haggad^, ufque 
jim compleat eam totam ufque ad 
id i^iN 'D-^K. §. 4. Tum repo- 
&f)t mcnfam coram co , ac dicir, 
^ha iflud nos edmtu fropterea,quod 
'^s tranjfilmt Dominm fuper donws 
'litrujn nofirormn in ^gjpto ; fcri- 
um eft entm , Dicctifque, Sacrifi- 
,um eft PafchaeDomino. Tufu tol^ 
in altum patinam, in qua funt her- 
amarA , dicitqne: iJIa funt herUa^ 
r<e, quas comedimus propterea, quod 
^yptii amaram reddiderunt vitam 

H 5 fatmn 



Early European Books, Copyright © 201 1 ProQuest LLC. 

Images reproduced by courtesy of Koninklijke Bibliotheek, Den Haag. 

235 B 18 [2] 



174 De l iteri s E 



B R, 



i 



Vatrum nojlmumtnjEgjpto-.fmpttini 
eft enim : Et amarain rcddiderunt 
vitam eorum. TumattoUitmanun^i^ 
tortam Azjmam , ac dicit iz)Hoc ejl i 
Azymtm, quodnoscomedimuspropter- 
€a , quod mn fivit ( Deus fcilicet ) 
fermentart mafatn Patrum noftrorum^ 
donec revelatus eft eis Bominus , eofqu 
ftatim redemit ; fcriptum eft enim : E 
coxerunt maflam,quam eduxcrant 
cx ^gypto, &c. 

§ 5.Tum additiPropterea tcnemur 
lonfiteri, laudareycelebrare.mamifica' 
re, decorarcy exaltarcy glorificare eufnt^ 
(jui fecit Patribus noftris , & nobis , 
9nnia ifta figna , atque miracula , qut- 
que nos eduxit de fervitute in liberta- 
tem, de moerore in Utitiam y detene- 
hris in lucem magnam, itaque dicawus 
coram eo r\')hhr\ laudate Dominum: 
laudate eum fervi ejus , &c. ufcj ue ad 
ifta verba , Petram in fontem aqua- 
rum. finitquc his verbis : Benedictm 

(a) Rituale Hifp. Ital. ifiud non habent, fed 
ffHi loco habm formuUm XDn*7 ^Vl iiic 



Early European Books, Copyright © 201 1 ProQues» LLC. 

Images reproduced by courtesy of Koninklijke Bibliotheek, Den Hoag. 

235 B 18 [2] 



1 



DlATRlBA. xjy 

t Domtim Deusnojler, 'Rexmundii 
Tqui redemit nos & Patres noftros de j£- 
^jiptOi& adduxit nos adnoclem iftam^ 
tut in ea comedamus Azj^ma & TnK^i^ea^ 
-Hoc autem tempore Iiis addit ifta; 
MDominus Deus nofter & Deus Vatrum 
oftrorum adducat nos ad reltqua fefia, 
\\follemniay qiu poftmodtim venientjcc- 
i^^tos in pace ob adtjicationem urbis tfu, 
\& bilares in ctdtu tuo , ut co?nedamus 
\de Sacrificiis & Agnis Fafthalibus^quo^ 
mm fanguis ad Altare tuumfundttur 
h«5 ^%KicMf , & cantemus tibi canticum 
movum pro Itberatione noftray& frore- 
demtione animte noftrji, Benedicius fis 
\tUy qui liberas ifraelejn. Tum recitat 
jbenedidionem , qtu creat fiucttmi 
mtis , bibitcjue poculum Jbcun- 
l.dum. 

i §.(^.Poftmodu rccitatBenediftio- 
iiem lotionis manuum , ac manus 
/lavat fccunda vice ; quia ficri po- 
•.teft, ut mcns ejus & attentio avo- 
*cata fuerit , dum lcgeret Hagga- 
[dam.Tum accipit duof'p'pilagana, 

H 4 (liyc, 



Early European Books, Copyright © 201 1 ProQuest LLC. 

Images reproduced by courtesy of Koninklijke Bibliotheek, Den Haag. 

235 B 18 [2] 



ly^ De literis Ebr. 
(livc,tortas Azymas; dividitqnc 
pcr mediiim altcrum eoriim , & 
quod fradiim cft rclinquit intcr 
ca qu2 funt integra, utiturque ea 
Benedidione, Ben. tu.3cc, quieduck 
fanem de terra. Katio autem, cur 
iftam BcneditTtioncm non rccitat 
fuper duo frufta , ficuti rcliquis 
dicbus fcftivis , hxceft; quia fcri- 
ptum cft , Panis ajfliaionU. Quis cft 
paupcris mos , nimirum non pa- 
iicm intcgrum , fed frufta tantiun 
panis colligit (mcndicando fcili-. 
cet) : fic etiam panis hic non intc- 
gcr fumitur, fcd cjus duntaxat fru. 
ftum fcu particula. Poftmodum 
convolvit Azymx torta: fruftum 
nnacumhcrbisamaris, eaquein- 
tingit in riDnn i^^^^^t^^c , utiturque 
hac bencdiaionc:Be«.&c.^«/ pr<zce- 
pit nobis comedere Az.yma & TnKeJi^x^ , 
caque una edit. Quod fi feparatim 
vclit edcrc Azymum, & fcparatim 
^'i-e^^x.-y utitur ctiam feparata bc- 
nediftione fupcr utrumquc. 

§7- 



DlATRIBA. 277 

§ 7. Tiim recitat Bcnedidio- 
./nemiftam, Ben.dcc. qut prAceptt tio- 
\hU comedere narn \n de Sacrtficio ^ c- 
llditquc una primum de carne nj'jn 
rvidima,' illius diei, tum rccitat Bc- 
rncdidioncm iftam , Ben, bcc. qui 
ipr£cepit nobis comedcre Pafcha, limul- 
[ue edit dc corporc Agni Pafcha- 
is. Porro Bencdidio Agni Pa- 
halis nitais non cxcludit bcnc- 
Ididioncm Sacrificii , ncc Bencdi- 
Eftio Sacrificii excludit Bencdictio- 
[ncm Agni Pafchalis. 

§.8.Hoc tcmporcjquo non fit ob- 
llatio AgniPafchalis, poftquam re- 
jcitata eftBcnedidio , qui educit par- 
m deterrayV&zKMw dcnuo Bcne- 
li<5lio , qui prdcepit tiobis comedere 
\Azymai intingitque tum tortam A- 
:2ymam in t^cii:^y.f^ ^ -cditque eam, 
lac mox rccitat Bencdidionem t 
'■^e^^v, intingitqe cas in nonn, fta- 
■ timquc comedir,ncque eas finit diii 
hserere in Embammate , ne forte 
j-guftus , feu fapor earum hm' im- 

H 5 mutcrur^ 




Early European Books, Copyright © 201 1 ProQuest LLC. 

Images reproduced by courtesy of Koninklijke Bibliotheek, Den Hoog. 

235 B 18 [2] 




178 De Literis Ebr. 

mutctur, (dulcedinc nimirum Em- 
Bammatis) Eftque hoc pra^ceptum 
imum de fcribarum vcrbis : Rur- 
fufque convolvit fruftum tonx 
zymx dCTHK^iU, eaqueintingit in 
Embamma , ^ edit abfque pr^via 
benedidione, vynh •121 inmema- 
riam Sanduarii, defolati fcilicct. 

§ 5>»Poftmodu producitur con vi- 
vium, editque bibit unufquifque 
quicquid ipfi libet edere dc bibcrc 
Cex iis ncmpc, qua^ mcnfx impo- 
^ita funt) Deinde , edit de Agno 
Pafchali nv:) quantum cft oliv^e 
nioles, neque poftca guftat ullum 
aliumcibura. Hoc autemtempore 
edit de torta azyma , quantum cft 
oliv^ moles , neque poftmodum 
guftat quidquam , ut hic fit finis 
convivii iliius (hoc cft , cdendi in 
illa node) & ut guftus ( feu fapor) 
carnis Agni, vci Azymx tortse, fit 
in orc cjus ; efus enim cjus eft dc 
Pra^ccpto. 

5 zo.Poftea manuslavat,&recitat 

Ucag- 



Early European Books, Copyright © 201 1 ProQues» LLC. 

Images reproduced by courtesy of Koninklijke Bibliotheek, Den Hoag. 

235 B 18 [2] 



DlATRIBA. I75> 

l8cnedi(ftionem |i':2n cibi capiendr, 
.upcr poculiim tertium, ebibitquc 
lllud , ac poftea mifcet poculum 
tpartum , dc abfolvit fupcr illud 
^hr\m Hjmium ( qui nimirum fu- 
>ra §.5. fuit inchoatus) recitatque 
iper illud Benedi(5]:ionem Canti-. 
i, eftque Hymnus iftcj LaudefittCt 
iomine , omnia opera tua , &c. reci- 
catque benedictionem , qui creat 
tcium vitis , neque poihiioduin 
Puidquam guftat tota illa nocle, 
xepta aqua. Licetque ipfi mifce- 
Ire poculum quintum , ac fuper il- 
.lud dicere Snan Sbn nx Bpnnum ma- 
sgnum 5 inde nempe n"S mn Confite" 
mim DominOyquoniam bonm, &c. uf- 
'que :id yfupcr flumina Babjlonis. Ad 
iltud autem quintum poculuni 
mon obftringimur , quomodo ad 
quatuor prsecedentia pocula , po- 
. teftque compleri, feu abfolvi Hy- 
imnus in quocunquclibuerit loco^ 
.'ptiamfi non fit locus convivii. 
Reliqui quatuor articuli Capi- 

H 6 t>s 



Early European Books, Copyright © 201 1 ProQuest LLC. 

Images reproduced by courtesy of Koninklijke Bibliotheek, Den Hoog. 

235 B 18 [2] 



i8o De l iteris Ebr. 
tis illius toti fiint de 7ns^£^;^Mi 
qnibufdam inutilibus'& otiofis, 
quas propterea hic omittimus. 
Subjicitur demum illi Capiti a Mai- 
monide n^u exemylar ( five tranf- 
fcriptum^ Haggadse, feu prolixjp 
illius ledionis , quam fieri jubent 
mox poft benedidionem fccundi 
poculi,de qua leftione fic ille; For- 
fivula ( V el exemplar tranjfcriptum ) Hag- 
S^da^qua utunturJ/raelita hoc tempore 
€xiltifuiy hujufmodt eftjncipit eum fu- 
pcrpocultwt fecundunty dicitque: Fefti^ 
nanteregreffi fumm de JEgjptOy^^Th 
*^Ti&:c. Uiceflpanis afflihionis^quem 
comederunt Vatres noftri in JEgyptOy 
&c. prout ea habetur apud Scali- 
gcrum & Buxtorfium. 

His confentanea longe maxima 
cx partc funt ca, quas habct tum 
Buxtor.in Synagoga Judaica,tum 
Rituale Juda^orum , Italicorum & 
Hifpanienfium , paucis admodiim 
cxccptis , qusE vel ipfi addunt , veJ 
qua: ex iftis quae habetMaimoni- 

dcs, 



D I A T R I B A. iSi 

jdes, fuppleri dcbent^aliifque non- 
InuIIis, in qiiibus varianr, qux non, 
irifunt ufque adeo magni momenti. 
'■^uta , quod §.2. Maimonidcs di- 
fcit , olera intingi nonn^. Rituale 
pHifpanienfium dicit, ca intingi^« 
Mvmagre , in acctum : qux fic con- 
tlfciliari poflunt, ut dicamus ea priiis 
in acctum,deindein '^f^^d^f^ intin- 
.igi. Deinde , omittit Ritualc Hi- 
'fpan. ea qux Maimonides habet de 
laremotione mcnfse, antequam le- 
;gatur Haggada , ac ftatim poftin- 
jtincfta olera, eaque fingulis convi- 
^ vis diftributa , fubjicit , Tum fumet 
res tortas AzymaSy atque eam qu<t in 
tedto efty dividct in dua^partes, dmi- 
\diamque unam ponet inter duas inte- 
\gra4\ alteram vero dmndtam ponet fub 

•'Mappa l^p'^^'^ «$ STny.e^^v, quse fuut 

eadcm plane cum illis, quirMai-. 
lonidcs habct §. 6. ut videatur o, 
mino hic effe in Rit. Hifp. tranf- 
fpofitio qua^dam ; nam mox in co 
IRituali fubjicitur formula Hagga- 



H 7 



dx 



Early European Books, Copyright © 201 1 ProQuest LLC. 

Images reproduced by courtesy of Koninklijke Bibliotheek, Den Haag. 

235 B 18 [2] 



m 



182 De l iteri s Ebr. 

dx eadem cum illa Maimonidis, 
paucis quibusdam additis; Tum 
poft ea, cjuae hic apud Maimoni- 
dcm habentur §. 5.4» & 5. (a qui- 
bus aliquantulum variat Ritualc 
Hifpanicnfium ) fubjicit. Exhau- 
riet unufquifque convivarum po- 
culum fuum, lavabuntque manus, 
& recitabunt benedidionem lo- 
tionis manuum. Tum fumettor- 
tam , de qua didum cft fupcrius, 
eamque in fruftula dividet , uni 
cum ea quas eft intcgra , dicctquc, 
Ben. &c. qui educis panem de terray 
nequc comcdettamen,fed particu- 
lam fumet illius, quxinduofuit 
divifa , uteturque hac Bencdidio- 
ne; Ben. dcc, gui/ancHficaJii nos Fra^ 
ceptis tuis, & pr^ceptftt nobis edere 
z.yma , deque ea edet , omncfque 
ima cum eo convivse. Tum fumet 
dc lad:ucis, quas intingetin 
f<s^> adjundahac benedidionis for- 
inula , Ben, dcc, qui pr<zceptfli nobis e- 
dere Q'"inD TnKQjtdffi , edctquc dc 

illis, 



DlATRIEA. l8j 

tHis , & fingulis accumbentibus 
idiftribuct. Tum fumet de torta 
sizyma inferiore , quse integra eft, 
de laducis atque reliquis ole- 
ribus, eaque intinget nonnD , di- 

"^CetqUC SShD tr^npD^ -IDI Mv)j^'c;za;oy hoc 

*fto Sancluarii , comedctque ea, 
fingulis dabit accumbcntibus. 
jTumcoenabunt. Poftmodum fu- 
let Tortam , quam pofuit fub 
lappa, fingulifque de ca diftri- 
rDuet nno quanta eft oliV£ magnitu- 
io , adjunda benedidione fnn 
Vt y evacuabuntquc fua pocula vi- 
)io , diccntque , Effunde , Dominey 
^rani tuam fiiper Gentes , qua, te non 
mrunt , &c. Atquc hic Rituale 
lillud Hifpanienfium fubjicit Pfal- 
mos aliquot recitandos , quibus 
iddit , Tum bibet unufquifque 
poculum fuum, dicetquc: Ben. 6cc. 
^ro vite , & pro fru^lu vitis , qui- 
"►us peradis non comedent, ne- 
jue bibent convivse quidquam 
'tota nodc ^ ufque ad fequentis 

diei 




Early European Books, Copyright © 201 1 ProQuest LLC. 

Images reproduced by courtesy of Koninklijke Bibliotheek, Den Haog. 

235 B 18 [2] 



m 



Uilllll 



184 De l iteris Eer. 

diei jentaculum , prscterquam a. 
quam. 

Injudaica ifta Pafchali ccena, qua- 
tuor hxc occurrunt obfervanda. i, 
Res.2. adiones. 3 . Benedidionui 
formula^, quas unicuique rci fingu- 
accommodantur 4. Ordoagcn- 
dorum. Ad i. quod attinet, Res in 
hac Ccena obfervanda: funt ea,quu 
in menfam inferuntur, nempe po- 
culum,idque quadruplex. 2. Tor- 
t£ Azyma?. 3. Acctarium cx hcrbis 
amaris. 4, nonn t^fici/xjc^ 5. Agnus 
ipfc Pafchalis , & carnes nrjn fcu 
vidima? , qua? co dic madabatiir 
Adtiones funt hae; i.Iotio,eaq; ti.- 
plex, primum initio Ccen^e, dein- 
de in medio , poft exhauftum fe- 
cundum poculum, denique pauUo 
ante finem , poftquam coenii bene 
funt impleti. 2. Bcnedidioncs va- 
rix. 3. Efus acetariorum Azy- 
morum , Agni & njun 4. Potus 
quadruplicis pocuH. Bcnedicunt 
rebu§, qua^ in coena vcl cfu dc po- 



tki 




Early European Books, Copyright © 201 1 ProQuest LLC. 

Images reproduced by coortesy of Koninklijke Bibliotheek, Den Haog 

235 B 18 [2] 



DlATRIBA. 1S5 

tu confiiniuntur, vel aliqua alia ra- 
>itione ufurpantur, lotioni puta ipli 
hprsemittitur benedidio. Benedi- 
^iftioni accenferi poteft confccra- 
)jtio , feu deftinatio rerum ad cele- 
hbrandum Pafcha nccefTariarum , 
rXortarum puta Azymarum , Ace- 
iriorum , Agni, &carnium victi- 
IX, (qux habentur §.4.^*^ 5.) qui- 
Fjbus & h^ec formuia accenfcri de- 
.bet : «DnS hic ejl panis affltSlionif, 
iScc. Eduntur Azyma, -mKeJihi, A- 
^mus ipfe , dc carnes vidimae. Bi- 
bitur poculum quadruplex, vel, ft 
llibet , etiam quintuplex. Benedi- 
ftionum formuloE funt varise pra 
rdiverfis rcbus, quibus benedicitur: 
jjalia nempe cft Azymorum, alia A- 
Jcetariorum, alia pocuH, alia Agni, 
alia vid:imae,aiia dcnique Lotionis 
bencdidio. Ordo agcndorum hic 
eft ex Maimonide. I. Poculum pri- 
jiTium exhauritur. 2. Manus prima 
"vic.e lavantur. 3 . Inftruitur menfa, 
: five in eam inferuntur, qux funt 

ea 




Early European Books, Copyright © 201 1 ProQuest LLC. 

Images reproduced by courtesy of Koninklijke Bibliotheek, Den Haag. 

235 B 18 [2] 



i8<^ De LiTERis Ebr; 
ea cc3ena abfumenda ( Buxtorfiiis 
in Synagoga, in ftrudioncm men- 
fae praemittit poculo primo: de lo- 
tione ait difputationem efle in 
Talmude , an pr^ecedere , am vero 
fequi debeat primum poculum^ 4. 
^fCQ^hs primum deguftantur : 5, 
Removetur menfa ( Buxtorfius m 
Synagoga remotionem iftam acci- 
pit deTortis Azymis^qusedemen- 
la tolluntur > ut detur puerulis oc- 
cafio quserendi & interrogandi dc 
ritibus hujuscoena?.<5. Scquitur in- 
tcrrogatiopuerulorum, &ad eam 
Refponfio. 7. Recitatur Haggada, 
fivcIe<5lio bene longa, exfcriptu- 
ra de fervitute ^yptiaca, & libe- 
rationem ab ca , cum brevi cjus 
explicatione pcr fingulas partcs. 8. 
Rcponitur mcnfa, & confccrantur 
ea, qu3e in mcnsa funt, ad ufum 
Ccenx Pafchalis; prout habcturea 
confecratio §. 4. & 5. Exhau- 
ritur poculum fecundum. lo. Ma- 
nusdenuo lavantur. n. Tortse A- 



zymas 



r 
3 

li 



1 



D I A T R I B A. 187 

lymx proferimtiir , & difponun- 
tiir, ac fecundo benedicuntur. 12. 
Ea: una cum oleribus intinguntur 
inEmbamma & eduntur.i 3 .Girnes 
idimx 6c Agni dcguftantur. 14. 
'oenatur,produciturque ccena. 15. 
Dcguftatur rurfus aliquid de A- 
gno, fingulifque diftribuitur. 
Manus tertio lavantur. 17, Pocu- 
lum tcrtium exKauritur, illudquo 
cbibitur » & Hymnus ante ince- 
ptus abfolvitur . llitimo , quin- 
tum poculum , fi libet, (nam hoc 
liberum eft, non neceflarium) ad- 
ditur , & Hymnus magnus dccan- 
tatur , ficque toti ilii Coenx finis 
imponitur. 

Ex his vidcre eft , quidnam 
Dominus nofter Jefus Chriftus 
defumferit , & quafi mutuatus fit 
a Juda^is ex ccena ifta Pafchali > 
& accommodarit ad facram fu- 
am Coenam : nempe panem fum- 
fit , benedixit ei , fregit, diftribuit 
cura Difcipuiis fuis, cum his ver- 

bis; 



Early European Books, Copyright <D 201 1 ProQuest LLC. 

Images reproduced by courtesy of Koninklijke Bibliotheek, Den Haag. 

235 B 18 [2] 



i88 De Literis Ebr. 

bis : Accipite , edite , Hec eji cor- 

pus meum, quod pro vobU fiartgitur. 

Qux vcrba ab co fubftitiita ef- 

fe videntur loco iftorum ^conS 
H/r f/? affli6lionis , 

comedmifit olim Patres noftn in JE- 
gjpto. vei iftorum loco : Uoc eft 

Az)'mum y &c. irem. Hoc eft Pa- 
fchay &:c. c^ux habentur fupra apiid 
Maimonidem §. 4. Buxtorfiuspu- 
tat, Chriftum in his alludcre ad id, 
quod Judsei Agnum menfe impo- 
litum vocant nDij h*^^ luu corpusipfunt 
Agniy quodquc jubcnt ederc iQUD 
de corpore Agni. Vcrum in formula 
confecrationis ipfius non dicunt: 
Uoc efl corpns Agni , &c. fed , Pafchd 
iftudnos edimus , &c. vcl , Hoc eft A- 
zymumy quod nos comedimus, &:c. vi- 
de §. 4. Secundo , Chriftus pocu- 
lum fumfit > bencdixit, degufta- 
vit , diftribuit cum his vcrbis: Hoc 
eftpoculum Noritcftamenti in fangui^ 
ne meo , vel , hic eft fanguis Novi Te^ 
ftamenti) quibus in vcrbis non tam 

vidctur 



n DlATRIBA. l8p 

1 i vidctur refpicere ad formulam Jti- 
I dsEorum in bcncdi(5tione poculi, 
I ' Beri, &CC, qui creas fruclum vif «,quam 
I vvidctur alludere ad illud Mofis, 
IH Bic efi fanguis fccderis , quod Deus no- 
l A hifcum imt, Exod. xx i v. 8. Quan- 
tl do autem , feu qua in parte Coe- 
i r n3c Pafchalis Dominus Nofler Je- 
^fus Chriftus facram fuam in- 
■ftitucrit Coenam , an initio , aa 
h in medio , an vero in finc , non 
h eft facile certo definire , ncquc id 
^/admodum momentofum videtur. 
1 Cbnfentaneum tamen magis cft, 
\l ut in fine inftituilfe dicamus , poft 
Ijtertiam manuum lotioncm , dc 
■ <juarti poculibenedidione, quum 
I quintum poculum cx Maimonidc 
P addi potcft. Ita ut loco quinti po- 
3 culi, facrum Cccnx fuxritumin- 
1 ftituilfe videatur. Lotio nempc, 
|i quam facrae fuae Ccenae prsemifit, 
i videtur omnino rcfpondere tcr- 
I tix lotioni a Judaeis ufurpatse. 
I Jam YCro ^4 §C^ligci'i reprehen- 




Early European Books, Copyright © 201 1 ProQuest LLC. 

Images reproduced by courtesy of Koninklijke Bibliotheek, Den Haag. 

235 B 18 [2] 



1 



ipo De literis Ebr. 
fioncs a Buxtorfiofaftas quod at- 
tmet, primum, hoc in eo reprehcn- 
dit Buxtorfius , quod duas Coenas 
Juda^orum faciat . Certe una qui- 
dem eorum fuit Ccena, at cujus 
trcs vcluti fuerunt partcs, Una 
prcevia &: quafi prseparatoria , qu 
poculum primum bcnedicitur, 
cxhauritur , prima manuum fit 
lotio, 'pnKfi^^sg benedicuntur, & de- 
guftantur , puerorum intcrro- 
gationi fatisfit , Haggada rccita- 
tur , & res menfe impofita? con- 
fecrantur, dc dcftinantur ad fa- 
crum epulum , ac deniquc fccun- 
dum poculum evacuatur ; qu2B 
omnia hvabcntur quinquc prio- 
ribus Maimonidis § §. Secunda 
pars incipit a fccunda manuum 
lotione , in qua tortse azym^ dc 
ix3KQ^hs benedicuntur , & degu- 
ftantur dcnuo , carnium vidi- 
mx & Agni particulas bcncdi- 
cuntur itidem, deguftantur& dif- 
tribuuntur , quam deguftationcm 

fcqui- 




Early European Books, Copyright © 20 1 1 ProQuesf LLC. 
Images reproduced by courtesy of Koninklijke Bibliotheek, Den Hoag. 
235 B 18 [2] 



II 




D I A T R I B A. ipi 

lequitur Ccx?na jufta, & epulum ex 
cppofitis in menfa cibis quibufli- 
jet,§.(^.7.& g.Tertia & ultima Cce. 
iiae pars incipit a tertia manuum 
Jotione,quam fequitur poculum 
lertium dc quartum , & quintum, 
libct , quam Cccnx partem 
fcicaligcr appellat h^TrvQv ^xvtd^^v^ 

\undas menfas, in qua llt>^u^n^^d^O*^- 
Y^ni- qujedam canebantur ; Hy- 
innus enim prolixus tum abfol- 
i-cbatur. Buxtorfius ipfe duas fa- 
|:it & agnofcit in ea node vcluti 
Ccenas ; unam ordinariam , in qua 
rarnem 5" TDn jugis famficth ^ car- 
liem njun vidimse , fcu facrificii il- 
lius Fefli ; alteram vcro, in qua A- 
^^num Pafclialcm ipfum cum hcrbis 
imaris comedcbant. Si Buxtorfio 
|ieet duas fic facere ex una ccenas, 
. e. ccenae partes ; quidni pariter 
fikaligero (& mcliori quidem jure) 
liceat unam facerc ex Agno & njun 
t[nam bacc fimijl & conjundim 

edc- 




Early European Books, Copyright © 201 1 ProQuest LLC. 

Images reproduced by courtesy of Koninklijke Bibliotheek, Den Haag. 

235 B 18 [2] 






1i' 




ipi De LlTERI S EbR. 

edebantiir; uti ex Maimonide H- 
quet ) altcram ex lccundis menfis, 
feu iTriKufAcoy quas modo diximus 
fuiffe tertiam veluti Coenas Pafcha- 
lis partcm a tertia manuum lotio- 
ne inchoatam: ncque enim procul 
dubio Scaligcr alitcr duas vult fuif- 
fe Coenas,quam duasCoense unius 
partes infignes atque diftindas. 
Porro non video , quomodo Bux- 
torfius dicat in priore Cocna Ju- 
dxos cdifle carncm Ton jugU facri' 
fictiy cum i^on fucrit holocaullum, 
quod totum igne in Altari abfu- 
mebatur , aut fi quid ex eoederc- 
tur , id non a privatis, fcda folis 
Sacerdotibus in templo.edidcbu' 
rit : dc publico cnim & pro toto 
populo offerebatur. Quod autem 
33uxtorfius vult Judasos non com. 
cdiffe Agnum , nifi poft coenam 
communcm &: ordinariam , quia 
Agnus non comedebatur (uti Ju- 
Axi volunt ) nifi ^^ac^n a faturify 
fiYo pojl f^ti^t^tm , yd hoc cftab 

hodi- 



Early European Books, Copyright © 20 1 1 ProQuest LLC. 

Images reproduced by courtesy of Koninklijke Bibliotheek, Den Haag. 

235 B 18 [2] 



T A T R I B A. If)^ 

lcihociierno Jiid^orum ritu , qui di- 
tyerfus eft a veteri (nam exMai- 
Inonide conftat, poftprimam nrjn 
j& Agni dclibationem , produdani 
Lffuifle ftatim cocnam ex reliqua 
•iprocul dubio tum Agni, tum njun 
ncarne, nifi quod ahquidcx Agno 
-lcrvabatur in cocnie finem, quando 
flenuo & poftremo aliquid de A- 
kno dcgu(bbatur) vcl illud Ju- 
bia^orum didum , Agnm non conicdi^ 
m7/r ntfi a faturis, i ntcJl igcn d u m cft de 
|o)oftrcma, in fi n c cocn^c Pafchal is, 
jAgni deguftatione folIemni.Quod 
npD£):D dicitur , (uti vult Bux- 
corfius ) coena cjua: jcjunium prse- 
:edit,nonimpcditquominuspjT£!^c 
H^'^-^^^ , coenx Pafchalis (quod di- 
l:imus eflc tcrtiam fcu ultimam c- 
Ijus partcm)dicaturx?tiam,atque di- 

^poiTlt J^pDS:: r.t-T V . ^lTnXv-n.^y^ 

Mm ejufmodi ^t^.kc^^:^ rcvcraclau- 
:erctLtr, & abfolvcrctur ccena il- 
% Et fortc torta illa azyma^qua: iii 
bcm cocna^ fcrvatur d Judxis, 

I idco 



Early European Books, Copyright © 201 1 ProQuest LLC. 

Images reproduced by courtesy of Koninklijke Bibliotheek, Den Haag. 

235 B 18 [2] 



I5>4 literisEbr. 

idco ab illis dicitiir f^jTax, quafi 
€l(piH3i^vi ^ hoc cft, ^Av7r>j>). nam 
cft ahitusy difcejfits , Ad.- xx. 
•29. <l(pUic^aj cft /r^ , pervemre, 
Rom. xvi. ip. & quamvis a vocc 
tTrUoj^v detorta cflct vox (73p'£3x, ni- 
hilominus vidctur dida torta illa 
pjTaf*' quod eflct '^^^vtik^, , nam '^'^'^- 

XM^t^v cft ^eiTrva^^hvr.ifav , 6<:dicip0- 

teft npD3n nn;'D. 

Secundo reprehendit in Scaligc- 
ro Buxtorfius, quod dicat duas pa- 
riter fuiflTc in rcliquis Fcftis coinas. 
Verum , cum Buxtorfiiis ipfc non 
iiegct fuifle in reliquorum 1 
ftorum coenis illud quod vocant 
fBp^£)}4 (Tf^KCf^v , flvc fecundas men- 
fis y ^ut BelUria; cur Scaligcrum 
rcprchcn^Iit quod dicat, fuiflc iii 
illis Feftis diias cocnas ? non c- 
nim ^ aliud vult Scaligcr , ( uri 
modo jam di^lum ) quam dii 
fuilfe diftinftas unius coeucT pai- 
tcs : qUQmodo ipfe Biixtorfius d • 

cit 



D I A T R I li A. 

[cit diias fuiflc in Pafchatc ccenas-, 
unani communem , alteram A- 
gni ; cum una tantum fucrit rc- 
vcra , fcd cujus dux fucrunt , vcl 
trcs ctiam diftinda? partes. 

Tcrtw Scaligcrum rcprchendit, 
quod difcrimen ftatuat inter fc- 
cundas Pafchatis , & rcliquoruin 
Fcftorum mcnfas ; quia nullas 
Buxtorfius vult fuiflc in Pafcha- 
li coena menfas. At ncgare noii 
potcft Buxtorfius , in coena Pa- 
fchali poft tcrtiam lotioncm dc~ 
guftatam fuiflc toitam Azymam, 
una cum Acctariis , caquc in- 
tinda fuiflc in Embamma , ad- 
jundo tcrtio quarto poculo, 
qucecbibcbantur. Hoc autcni il- 
Jud cft , quod Scaligcr vocat fe- 
cundas Pafchalis cccnx mcnfis ; 
quafque idco dicit diverfas fuif- 
fe a fccundis aliorum Fcftorum 
menfis , quod in illis apponcrcn- 
J tur Bcllaria; (quod ipfcBuxtorfius 

I - non 




Early European Books, Copyright © 201 1 ProQuest LLC. 

Images reproduced by courtesy of Koninklijke Bibliotheek, Den Hoag. 

235 B 18 [2] 



ip^ D 



non ncgat 



L I T E R I S llU R. 

) in iftis \«r6 loco Bel- 
lariorum cfllnt Tnzs^h? ciini torta 
azyma. 

Quarto , dc quiHto rcprchendit 
Scaiigcrum , quod vocet fecurii' 
Pafclialis coence menfeis (ajTSvS C7nx«- 
^i'»S<:nup, cum ciadv^crfetur Rab- 
binorum dicftum ab ipfoScaligero 
produdum /ap'3X nDiDn ^nvS» p-ToarD [\x 

xu}4,'^. Verum ad «^'^^^y/^v quod at- 
tinet, agnofcit ipfe Buxtorfiuster- 
tiam azymam , qux in finem ccc- 
r\x Pafchalis rcfcrvabatur , k\\\x- 
c]ue cum tjnnD Tny.^m intincta in 
riDnncomedebatur, dici etiamnmn 
ab hodiernis Judasis fnp^ax. Cum 
igitur Scaliger fccundas Pafchalis 
cocnae menfasnihil aliud cflc v li' 
quam tortam iilam azymaiu cuiu 
TnxigjTi inEmbamma intinc^am,ad- 
iundto poculo; qiio jurc eum Bux- 
torfius rcprchendit, quod men- 
fas illas fecundas vocet fop^s^ f^'''""- 
Nec repugn^t Magiftroruni 

di(5tum. 



Early European Books, Copyright © 201 1 ProQuest LLC. 

Images reproduced by courtesy of Koninklijke Bibliotheek, Den Haag. 

235 B 18 [2] 



D I A T ■n T ?> A. 1^7 

< 4 

nam in co diclo i':p ijj< /iguificat 
IBellaria , non vero tortam illam 
j cuni TnK^tcr., qux crat locoBcIlario- 
Irum in aliis Fefns ufurpatorum. 
*^cque aJia fr r < >--lctur 

|i6la iftaTorta ,.-|. -'"./ ^Y-^i/i.Quam 
'quia in cana Pafchali illa eundcni 
|obtincbant locum , qucm in rcli- 
jquis canis obtinebat «^wV,^;^^^, feu 
iBellaria. Admjpquod attinet, dicit 
-iBuxtorfius Tortam ultimam cum 
jacetariis dici fnDn mjp abfterftoncm 
\cibiy quod ea abftcrgerctur fapor 
& gulhis carnium , qux in pra:cc- 
dcnte ccena dcvorata: fucrunt. E- 
grcgia vcro rcprclicndcndi tan- 
.tum virum caufa, quafi non poffit 
rrorta illa dici mjp. quandoqui^ 
Idem fatentc ipfo Buxtorfio voca- 
furfnDnrojp. Eodcm, pariqucju- 
re , hoc efl:, nullo, pcrftringit Ca- 
)mcroncm, quod dicat bcncdidio- 
jncm torta: azynicT vocari a Judxis 
^'np, cum non ipfius Tort.E, fcd 

I 5 poculii 




Early European Books, Copyright © 201 1 ProQuest LLC. 

Images reproduced by courtesy of Koninklijke Bibliotheek, Den Haag. 

235 B 18 [2] 



1^8 D F. Li TE R I s Ebr. 
poculiprimi bcncclidio ( ini viilt 
Buxtorfius ) fic ab ipfis vocctur. 
Quafi vero fi poculi bcnedidio 
rccte dicitur t:'np, tortas azymar, A- 
cctariorum & rclic|uoruni cibo- 
rum cjui mcnfe imponuntur, be- 
Jicdiftio non poilit ctiam dici wp, 
cum eadcm fit in illis omnibus 
appeliationis illiusratio. Cur cnim 
poculi bencdidio dicitur cnp, ni- 
ii c|uia formula bcncdidionis, c]uae 
illi prxmittitur , poculum vcluti 
Hmdificatur, hoc clly ad ufiam la. 
crum dcfiinatur: cadcm cftautcm 
rclicjuarum rerum,(]usc menfie im- 
ponuntur dc bcncdicuntur , ratio. 
Atquc c6 omnino rcfpcxit Apo- 
ftolus, c]uum dicit, cibos Qulloscx 
fc cflc imm undos, fed omniafidc- 
libus fan(5i:ificari pcr precationcm, 

Tim. 4. 5. Nimia cft ifta Domi- 
ni Buxtorfii in mai^nis viris rcdar- 

gUCndis 'Z^i^^x S>L XiTrloXoyix. 

Sexto reprehcndit Scaligerum, 

cjuod 



D 1 A T U I B A. ipp 

[iiod dicat loco Bcllarioriim (qux 
Jiquis ccenis , fccundis mcnfis 
fcrcbantur) illata in Cauia Pa- 
'fchaii fuilTc in tryblio acctaria cx 

m 

fintybis & laCtucis agrcftibus. Ll- 
.bi trcs notat graviilimas , fcilicct, 
agni iilius*Viri hallucinationcs. 
I. quia nonn non fuit Acctarium, 
fcd fpiflum Embamma ex vanis 
iru6libus,cum vino aromatibns 
lcocliim.z.quod Scaligcr dicatillud. 
hiiflc fccundis mcnfis illatum, cum. 
irevcra ftatim initio Ccen^ fucric 
iienfce impolitum. 5. quoddicit 
Scaligcr, Azyma& olcra illa amara 
intinda fuiffc in Embamma ; quia 
inc]uit Buxtorfius, id fiebat poft 
#pocuhim fecundum cxhauftum , 
non vcro in finc cocna:.Ad phmimy 
jScahgcr non ignoravit,im 6 exfcrte 
' "agnofcit iil ud nDnn,& quidem qua. 
jlc a Buxtorfiodefcribitur;aitcnim 
fuiffc ad fpilTitudinem ilHusEm. 
bammatis,quod vulgoMuftaccam, 
SjdiWi Uujiardtim vocant , ncc illud 

1 4 r.rnn 




Early European Books, Copyright © 201 1 ProQuest LLC. 

Images reproduced by courtesy of Koninklijke Bibliotheek, Den Haag. 

235 B 18 [2] 




200 De Literi s Ebr. 
riDnn confiindit cum Acctario,cfini 
dicat iftud in illud intingi , accta- 
riumque conftare cx intybis &Ja- 
ftucis agreftibus. Quid hic cft 
qu^fo , quod jure rcprcliendcre 
pofTit in Scaligero Buxtorfius? An 
forte iftud, quod dixitEmbamma 
diftum nonn confedum fuiffe ex 
aceto, 3c aliis, nefcio quibus; cum 
Jion ex accto , fed ex vinoaffufo 
conficiatur ex hodiernorum Ju- 
dxorum ritualibus. Scd dato, non 
conceffo , id ita eflc ; eftne illud 
tanti , ut gravi/nmse halJucinatio- 
nis propterca infimulandus fucrit 
Vir tantus ? Deindc, annon ficri 
poteft, utrecentiorumjudxorum 
fegula & mosa Veterum hacin 
parte deflexeritPCcrte non omnia 
i\ux habct Buxtorfius in Synago- 
ga fua de Pafchali hac cccna, pror, 
iis & adamu/fim congruunt cum 
iis, qua: jam ex Maimonide ad- 
duximus. MaimonidcsnuJIius mc- 
minit aceti , in quod oJcra immer- 

geren- 



Early European Books, Copyright © 20 1 1 ProQues» LLC. 

Images reproduced by courtesy of Koninklijke Bibliotheek, Den Haag. 

235 B 18 [2] 



D 



I A T R I L A. 10 T 



Jrentur,priulcjuam in Embamma 
^tingcrcntur; undc quis colligere 
IpfTit , fcnfiffe eum in conFcdionc 
«'iiDnn hiiflc acetum ; ncque enim 
•^idcntur olcra ifta fucci triftis & 
lari comefa fuiflc fineaceto. Ad 
Hundum , Scaligcr non dicitriDnn 
luifre f.cundis duntaxat menfis, 
m prius, menfj^ illatum , fcd iii 
[ecundis mcnfis fuiifc ioco Bella- 
*um, ufurpatum^ nam iilud, 4/- 
WerebatuY in tryblio loco Bellariorum, 
||)ion neceffaria/jgniticat, tum de- 
■mum tantum fuiflc mcnfiEillatum, 
j|ijuum Bcllaria folcnt affcrri ; cuni 
tt-^offit ficillud accipi,loco BcIIario- 
| um fuiffe ^Dnn illud ufurpatum 
ai coenaifta. Dcinde, nonnc po- 
j:uit priorc Acetario & Embamma- 
(:e , in prima & fccunda ccen^e parte 
bbfumto , aliud novum fccundis 
meniis, feu ultima? coenae partc ad- 
Ixrri ? Reftat tertia Scaiigcri rcpre- 
tienfiojin co quod vult oleraillain 
fine coenx fuifle in Embamma in, 

i 5 tin.(:b. 



Early European Books, Copyright © 201 1 ProQuest LLC. 

Images reproduced by courtesy of Koninklijke Bibliotheek, Den Haag. 

235 B 18 [2] 



m 




202 De l iteri s Ebr. 
tindi^cLim iflrud initio coen^, poft 
prinnun & fccundum pocuium cx- 
Iiauflum,fac^um fucrit.Vcriim ni- 
hil obftat, quo minus id quod ini- 
tio iuit factum, in finc denuo rcpc. 
tatur^ quaderc vide qu^dicimus ad 
fcqucntem rcprehenfioncm. 

Septimum quod in Scaligcro Bux- 
tortius reprchcndit,hoc cft , quod 
dicit Tortam azymam fuifle in fi^ 
ncm coense fcrvatam, atquctum in 
tot particuJas fuifle divifam , quot 
crant in coena conviyx. At negare 
non potcft Buxt. Tortam hodic 
ftrvari in fincm caMise fap^SN^, uti 
conftat ex Kituali Hifpanienliuiii 
fupra a nobis allato. Nec ncgat 
Maimonides , hodie in fineccense 
cdi de torta azyma moquanta cft 
oliva? molcs, atque hodicrno tem- 
pore id cfieloco uJtimae AgniPa- 
lchalis deguftationis , quse ftante 
Templo fiebat , quum Agnus im- 
iTiolarctur. Unde arguere poffet 
Buxtorfius, ftamc igitur Tempio> 

quuin 




'■■"Jl 



Early European Books, Copyright © 20 1 1 ProQuest LLC. 

Images reproduced by courtesy of Koninklijke Bibliotheek, Den Hoag. 

235 B 18 [2] 




i 




D 1 A T R I B A. 20-3 

iiim Chriltus hic in tcrris ver- 
rctiir 5 non hiiflc iifurpatam ul- 
rrimam iitam Tortx in finc ccense 
iftributioncm. Vcrum cum du- 
:)lex tucrit in caMia Pafchali Agni 
llcmnis dcHbatio, atque dcgu- 
atic^ qttanta eft oliva fnoles , u- 
kia initio cccnx , vcl potius initio 
ecunda: partis ccencE, (vidc fu-^ 
a §. ) altcra autcm in finc coe- 
, poft quam ultimam dcgufta- 
ncm non Hcct quidquam am- 
iiis c£ no6i:e comedcre, cum- 
que prima dcguftatio fit con- 
Jiuncla cum Tortx diftributionc 
k olcribus intindis in Embam- 
ima , omnino videtur ultima 
:jus dcguftario conjun^la 'fuif^ 
c, aut cftc' ikiiiiifte cun> Torta 
imilitcr .azyma & a^ctari^ ; qui^ 
limiruni in Lcge pracipiuu*, ut 
Agnus comcdatur cum azyrais 
:ic hcrbis amaris, quod vcl prx- 
:ipue fieri debuit in follemni A- 
^jni dcguftutione & diftributionc; 

1 6 cpx 



Early European Books, Copyright © 201 1 ProQuest LLC. 

Images reproduced by courtesy of Koninklijke Bibliotheek, Den Haag. 

235 B 18 [2] 



-04 De literts Ebr, 
qucT cum diiplex fit initio & finc 
coenae , duplex etiam efie debuit 
tonx azymcT & olcrum intinctio 
atquc diftributio. 

Id,quo4 o^avo & no}io rcprehcn- 
dit^Buxtorfius , id ipfum eft quod 
modo in Scaligcrocaftigavit.nem- 
pc non eum reprchendrt quod di- 
cat Judd.ufos efte fiDrmuHs iftisBc- 
ncdidionis, neque enim id potcft 
ncgare Buxtorfius ; fed tcmporis 
tantiim circumftantiam in Scaligc- 
ro rcprehcndit, quod dicit eos cffc ^ 
ufosformulis iftisinfinecoen2c,fci! ' 
rnenfisfccundis, cum id fii6tum fit 
initio antc dcguftatum Agnum. 
Scd eadem rcponi potcft Scaligcri 
defcnfio, quam modo attulimus. 
Ncmpc cum fucrit duplcx Agni 
dcguftatio foljcmnis, &diftribii 
tio unicuiquc convivarum , pn- 
mamquc ejus dcguftationcm prx- 
ccflcrit duplcx illa Bcncdidionis 
formulafupcr tortas azymas, qu» 
una. cum Aeno crant cum accta- 




Early European Books, Copyright © 20 1 1 ProQuest LLC. 

Images reproduced by courtesy of Koninklijke Bibliotheek, Den Hoag. 

235 B 18 [2] 



D I A T R I B A. 205 

Mrio comcdend.]e; ^Ecjuiim omnino 
bifuit, ut poftrcmam in finecocnse 
iAgnideguftationcm prsEccdercr fi- 
|fimiliter duplex illa Bencdiclonis 
[Ipformula : nam quoties ritus aliquis 
srepetcbatur, toties bcncdid:io illi 
^commodata rcpctebatur;utipla- 
P^im eft in lotione manuum , quge 
pcum ter in ccena illa ufurparetur, 
'^oties etiam Benedi(5lio illius pro- 
i-ia rcpetebatur. Namquodho-. 
jjicrni Juda:i dicunt , poft iftam 
)oftremam^ Agni dcguftationeni 
iiihil amplius licere guftare ea no- 
H^ic , vel fapit id rccentem hodicr- 
fnorum '^s^sc^^^.&fupcrftitionem, 
Wcl intelligendum illud dc rcliciuis 
bbis communibus, quiinmcnsa 
pant expofiti ; non vero de Azy- 
llis 6c acetario, quibufcum Agnus 
fedi dcbuit: nam aliocjui falfum cft, 
nihil omnino, poftultimam iftam 
[Agni diftributionem , guftatum 
tuifle a convivis ; tcrtium cnim Sc 
iiiartum poculum poftea fuit ab 

1 7 ip^^ 



Early European Books, Copyright © 201 1 ProQuest LLC. 

Images reproduced by courtesy of Koninklijke Bibliotheek, Den Haag. 

235 B 18 [2] 



106 De L ITER I S EbR. 

iplis haiiftuiTi.Omnino igitur con- 
vcniciyat, ut poftrcma Agni dcgu- 
ftatio 5 qua^ facra &follcmniscrat, 
ficrct cum tort^e azymre , & acc- 
tariorum fecunda diftributionc, ^ 
cfti, prseccdcntc iftaduplici (dccjua 
litcm Scaligcro movct Buxtorfius) 
Benediftionis formula, ut fic cu 
na illa vera eflct Pafclialis ccena 
per duplicem carnis Agni cum a- 
zymis &: DnnD dcgiiftationem lol- 
Jcmncm , unam initio, alteram in 
finc ccense ufurpatam. 

Decimo in Scaligcru , Bcza , Ca- 
faubono , aliifc]uc dodis Viris, rc- 
prchcndit Buxtorfius,quod dicant 
pedum lotioncm morcm & ritum 
fiiiflb Judxorum in ccena Palchali, 
aliifque , ante accubitum , ufurpa- 
tum. Certe nequc Maimonides lo 
co fupra ex eo produd:o , ncquc 
hodierni Judsei in fuis Ritualibus 
exfertam faciunt lotionis pcduni 
mcntionem. At Maimonicics tri- 
pliccm hic notat in cana Pafclia- 

li 



D I A T R I B A. lOj 

nS'Dj manuum lotionem.WxQ lo- 
do pcitinebatolim ad munditicm 
;:-cgalcm, cujus plurimum ftudiofi 
crant Judxi Clirifti tcmporc,ne rct 
iilicujus immundseattadu infcien- 
?s vel inviti poIlucrentur,cumper 
'pm in foro 5:platcis vcrfabantur, 
|i & immundos homines, Ethni- 
los piita&Telonas,&c.&resmul- 
us immundas & fordidas contin- 

kbat illis non raro ut attingcrent, 
'defcpolluiexiftimabant. Hanc 
ll^munditicm ut a fc dcpcllerent, 
Fcnc,fi illoti cibum fumli(fcnt,ci- 
los , quos fumturi crant , attadti 
\\o polluercnt, folcbam e publica 
lomum revcrfi antc cibummanus 
jiltem lavare , & quidcm -yrvyyj^,, uf- 
head cu!?itum:im a nobis in Spicili- 
lio noftro obfcrvatum eft. Cumq; 
jiosin Juda-a clTct, non nudis pla- 
je pcdibus,calceisfiltem non pror- 
lis claufiSjUti nos hodie,fedapertfs 
bui^^A^A^^tdicunturjquibus hodie 

Itimtur M<?n»chi quida nudipcdcs 

Capii- 



Early European Books, Copyright © 201 1 ProQuest LLC. 

Images reproduced by courtesy of Koninklijke Bibliotheek, Den Haag. 

235 B 18 [2] 





208 De Literis Ebr. 

des , Capucini & Kccollcdi quo 
vocant)communitel' incedercjqu 
ficbat ut pedes non pulvcre mod: 
aut luto inquinarcntur , fcd ipfi 
met etiam rei alicujus immunda:, 
morticini puta , in plateis jaccnti 
attadu pollucrcntur ; qui lcgali* 
puritatis ftudiofiorcs erant (qualcs 
fueruntPharifa^i, & alii quam plu- 
rimi)procuIdubi6nonmanus mo- 
do, fi:^d &c pedes, ante accubitum, 
lavifTe omnino vcrifimile efl:,maxi- 
me vero in tam facro cocnx iftius 
ritu fadum fuiflc omnino cxifti- 
mandum cft. Qtiod autcm Mai- 
monidcs , & hodierni Judseorum 
rituales libri hujus pedum lotionis 
non meminerunt, necab cisho- 
die ufurpatur , hoc inde efle vidc- 
tur,quod vel illa tacite includitur, 
Sc intelligcnda vcnit intZDn^n'?!:^ lo- 
Uofie mantimn y tanquam potiou 
partc , magifquc neceflaria ; vel 
quia hodie , & jam pridem Juda:is 
mos amplius noa cft nudis pedi 

bus* 



DlATRlBA. 209 

jbus, vcl apertis calccis, folifquefo- 
iteis fupcrne rcligatis ambulare, ut 
i^ropterca pcdum lotio minus vi- 
:icatur hodic illis ncceflaria. At 
! Chrifti tcmpore, & antea, alia fuit 
jfudarorum ratio, mos & confue- 
l udo , ut tum pedum lotio ad ex. 
Ljuifitam Lcgis munditicm pcnitus 
:)neceflaria fuiffe vidcatur, ncc veri- 
rrimile ullo modo eft , cos voluiffe 
n tam facro Epuli iliius ritu,pedi- 
.)us luto & puivere fordidatis , vel 
ttadurei alicujus immundse for- 
imito pollutis , facra? illi menfx ac- 
iiumbcre, neeam & facros illi im- 
oofitos cibos pollucrent. Huc fa. 
_:;ere & pcrtinere vidcntur loca a 
Ik caligcro addu6la ex Luc.vi 1.44. 
c XI. 38. Atque ex ifto Judao- 
:um more non femclin ccena Pa- 
|JI:haH lavandi, vidctur cflc quod 
:|!:hriftus in ultima fua Ccena, di- 
' iturde mcnsa furrexiftc, & pcdcs 
korum difcipulorumlaviffe. Noii 
uod Paterfamilias ipfe folitus cf- 

fct 




Early European Books, Copyright © 201 1 ProQuest LLC. 

Images reproduced by courtesy of Koninklijke Bibliotheek, Den Haag. 

235 B 18 [2] 



5}i 




210 De LlTERIS EbR. 

fct id faccrc domefticis dc fa-i 
miliaribus fuis ; fcd quia in mo-i 
rc politum crat , ut convivad 
non manus modo , fcd & pcdca 
lavarcnt , Chriftus ut humilitaJ 
tis cxemplum Dilcipulis fuis prxJ 
bcrct , ipfc id fccit. Fadum igiJ 
tur fuit extraordinarium , cjuocS— 
Chriftus ipfc Difcipulorum pc- l 
des iavit; at vero planc confcn- 
taneum videtur , ut ipfa pcdum ^ 
non lecus atque manuum lotio 
in tam ficro lipulo a Juda^is lu ^ 
furpata fit. 

Quod autcm Buxtorfius Scali- 
gcrum eo nominc exagitat , quod 
de illa pedum lotione intclicxit ] 
vcrba ifta HaggadcX , D'S2t2D )jx 
Sanc, vcrum quidcm c*ft vcrbailla 
proprie accipi dc Tortaazyma & 
acctaiioruni intin^tionc ni l£m- 
bammatc , ... cimi Buxtorfius nc- 
gare non poiTit verbum "^20 non 
modo de iilaintindionc, vcrum 
ctiam dc corporis ablutionc palTim 

accipi. 



4 





Early European Books, Copyright © 20 1 1 ProQuest LLC. 

Images reproduced by courtesy of Koninklijke Bibliotheek, Den Hoag. 

235 B 18 [2] 



2 1 I 



DlATRIBA. 

ccipi, iindc Sc nV^D Baptifiniim 
liim fignificat , c]iio Profelytus 
Id rcligionis Judaicae profcfTio- 
|£in olim admittcbatur . Eftne 
leo gravis in Scaligero ccnlen- 
a hallucinatio , quod verba ifta 
Jaggada: acceperit etiam de cor- 
>ris & pedum lotione , quod- 
aie 



ero 



-,'^23^ in Hitpahel , non 
Sddd in Pihcl legerit; 



um abfentibus pundlis utro- 
le modoillud commodo fenfu 
?gi pofTit , aut eapropter tan- 
to viro infultare dcbuit Buxtor- 
lius ? 

^ Vndectmum , quod reprehendit, 
BBc cft , quod quartum pocu- 
kim , quo ccena claudcbatur, 
lcaligcr dicat vocari ^SnDi3/>or«- 
\m laudis vcl Hjmnty cum primum 
:oculum dicatur potius c*np oi:) 
mtilnm Sancttficationii. ultimum 
||r6 prr^n nji^ do pocidwn benedtctio- 
cibi ; nuliibi autem fiat inTal- 
mdc mcntio '?Siou. Sed i.jam 

fupra 



Early European Books, Copyright © 201 1 ProQuest LLC. 

Images reproduced by courtesy of Koninklijke Bibliotheek, Den Haag. 

235 B 18 [2] 




2 12 Deliteris Ebr. 
fiipra notavimus , rnp voccm 
efle gcncralcm , quse SancitficatiO' 
nem fignificat : quse findificatio 
non fuit vini, five poculi. primi 
propria, fed rerum omnium qu« 
imponcbantur, ut abfumcrentur, 
quse res per bcneciidioncm prx^ 
dentem fandificabantur. Dcin 
benedidlio quidem, qua^ poculum 
primum pra?cedit,dicitur my qu..c 
per eam & vinum & reliqua, qu3e 
menfse inferuntur, fandificantur; 
at ipfum poculum primum rn 
propterea neccffc cft di<ftum fuille 
cnpDo, autfic dicidebcre. Etbc- 
nedi(Sio, quae uitimum poculum 
pra^ccdit, dicitur quidem fiTDnnj^i 
^ T^fli^iTs djXoyift, cihi benediclioj at po- 
culum ipfum non proptcrca di- 
clum fuit, aut dici debuit ^^^^2 0)3 
[VDn. Cum autcm una cum pocufo 
illo quarto rccitetur, aut vcro ■ 
folvatur faltem,SSn Uymnm lilc u\ 
gnus, conftans ex variis Pfilm! 
qui in Judxorum Ritualibuj> hab 

tur. 



Early European Books, Copyright © 20 1 1 ProQuest LLC. 

Images reproduced by courtesy of Koninklijke Bibliotheek, Den Haag. 

235 B 18 [2] 



D I A T R I B A. 215 

•ir , qiio hymno clauditiir totiis 
iafchalis ccena^ riti.s; quidni di- 
nindionis causa, ut difccrnatur 
yrcliquispocuhs, dicatur, &di- 
irus forte fucritS'7n D)DpoculumHji" 
\»m, deHymno intclhgendum o- 
nnino vidctur Matth. xxvj. 30. 

MarC. X I V. 2 8. v^-^Hfrzcvn-i f|^A%y. 

'iec obfl:at,qu6d in Tahnudcnoii 
iccurrat SSn ou, etfi cnim non oc- 
irrat, potuit tamcn dici diftin- 
;ionis ergo : proptercaque redc 
licitur a Scah^cro fuiflc 5 ^«5rv« 
■'■^ysv, quiaco dccatato unufquifq; 
pmum,vel ad lecftum & fomnum, 
ffccdebat.Adejufmodi poculu vcl 
iie allufifle videtur David, Pfal. 
XV 1 . 1 3 . Fociilum filutum accipLtm, 
invocabo mmen Domini, quod po- 
.ilumideo vidcturvocarc rw^xT 00 
liia erat ^viif^oiMov & jC'^^^^»^^^ pi-Q 

crationc a fervitutc ^gyptiaca. 
Vltimum , quod in Scaligcro rc- 
Irehendit Buxtorfius , elt quod 
oftcm Pafchalis coena^ dicat vo- 

catani 



I 



Early European Books, Copyright © 201 1 ProQuest LLC. 

Images reproduced by courtesy of Koninklijke Bibliotheek, Den Haag. 

235 B 18 [2] 





liiMH 



214 DeLiterisEbr. 
catam fLiifle m:n fei>«A/i«/, ciimnon 
nox ipfa fic propric dicatiir , fed 
Leclio qusEdam e fcriptura , qnae 
ea no&e folebat recitari in Mcn- 
sa, Efto fane , ni:n fit propric 
primo Lc(ftio illa ; annon ctiam 
Nox illa fic dici potuit , quomodo 
Agnus dicitur nD£) tranfitus vcl fal 
tus y propter Angcli tranfitum per 
mediam ^Egyptum , & quomodo 
in Ecclcfia Pontificia abufu quo- 
dam vocis Mtjpi dicitur totus Eu- 
chariftiar apud cos ritus: cum Mtf- 
fa proprie olim did:a fucrit mif-/ 
fio , ec-TTBP^vffi^ ^ Catcchumenorum , 
qui demittcbantur,antcquam My- 
fteriorum fierct cclebratio. Eftn 
ea in re jufta tantum Virum exa- 
gitandi caufa ? 

Hxc funt, qux vifum eft brcvi- 
ter ad iftamDomini Buxtorfii dif- 
fcrtationcm annotare , tum ad ri- 
tum coenae Pafchalis totum rc- 
ftius percipicndum , tum ad illu- 
ftrationem lacriE Domini noftri 



D T A T R I B A. 215 

>JcfLi Chrifticccnx, qiiidnam in ca 
i ritibiis vctcrum Judd. defum. 
rm cflc a Chrifto vidcatur , tum 
hd vindicandum a rcprchcnlione 
|;;^caligcrum,qui finc magna aut ju- 
[fili fatis causa vidctur in muhis a 
Oomino Buxtorfio , noftro qui- 
lem judicio, carpi atquc rcprc- 
rncndi, qua dc rc aequus & cordatus 
budicct Lcdor. 



D E L O C I 

^SCRIPTUR^ , QlJl 
H A B ETUR 

ijencfi I . V.4.V.6. funt gencrationes 
Coeh rerraE, acc. fenfu my/fico atqne 
aUegonco , exlibro Zohar aU 
tUnm locum , bre^vps obfer- 
vattoatq- exercttatio. 

mM^<m D fcnfum ioci hujus 
myfticum priufcjuam 
vcniam , aliquid deco 

interprctandi ocnerc 

nr^fari libct. Notum cft tam a. 



pud 



Early European Books, Copyright © 201 1 ProQuest LLC. 

Images reproduced by courtesy of Koninklijke Bibliotheek, Den Haag. 

235 B 18 [2] 



u 




Il6 EXERCITATIO 

pudjiijseos, quam apud Chriftia- 
nos , duo cffe Intcrprctum fei 
Commentatorumin S. Scripturai 
genera. Unum eorum,qui fimpli^ 
cem,feu literalem^ altcrum eorum; 
qui Myfticum 3c Ailcgoricum fcn- 
fum exquirunt, atquc confcdan- 
tur. Priorcm ilium fcnfum ]udxi 
vocant t3ic'£3 q. d, rjudum , & detra- 
(Slavcluti vefte exfpoliatum;cxpo- 
fitionem autem iitcralcm vocant 
rn'£) Librosautcm,& Commcnta- 
ria, quibus proponitor litcralis ilh 
cxpolitio atque fcnfus , appellanl 
o^c^ni), &Dod:ores, qui ca fcri-^ 
bunt, vocant CD^cniJD.Scnfum ver 
Allegoricum vocant i^i^ vcl ^'yii 
(ab inquirendo , quod opus habcat 
magna & exquifita inquifitionc,ut 
inveniatur) : allcgoricas cxpofitio- 
nes& coirnncntaria de ilhsfcripta 
vocant CTc^-iiD; Dodorcm dcni- 
que qui fcnfum illum exquirit & 
pcrfequitur, fC'nappcIIant: ^"^^^^c^ 
tiamSchoIa cft & Academia,!n ^iut 

fcnfus 



Early European Books, Copyright © 20 1 1 ProQuest LLC. 

Images reproduced by courtesy of Koninklijke Bibliotheek, Den Hoag. 

235 B 18 [2] 



A' A D L O C UM Z O H A R I S. 11 7 

1'jfenfus & expofitiones cjufmodi' 
liallegoricce doccntur. 
W Porro non cft exiftimandum, 
hrjudieos allegoricum iftud inter- 
Rprctandi genus habcrc atquc hau- 
Riiiffc cx Chriftianorum imitationc 
mktquc ft^Hs'(^^>^iec quadam ; ncque e- 
■nim novum aiitrccens, fcd anti- 
Bquiffimum apud eoscft, adcoquc 
pab ipfis ad Chriftianos dimanavit, 
kEtcnim Philo, qui, Chrifto viven- 
fcte , Alexandria; in-^gypto vixit & 
Kfloruit, lcgatione ad Caligiilam, 
■Romanum Imperatorcm, Alcxan- 
Bdrinorum Judxorum nominc de- 
jfunclus in Hbro , qncm dc Eflio- 
Irum vita; inftitnto fcripiit, tcltatur 
■|os plures habuiflc antiquas Ma- 
fjorum fuorum cxplicationcs facro- 
grumlibrorum,quarum lcdioni fe- 
iri 6 i n c u m b c ba n t, qu e m yfti cc & al . 
plcgoric^^proculdubio fucrunr, qui- 
nbus illi homincs tu vel maxime dc- 
'jlc(ftabantur.Siquidcm & ipfc Phi- 
^lo , qui eos impense laudat , totus 
I K cft 



Early European Books, Copyright © 201 1 ProQuest LLC. 

Images reproduced by courtesy of Koninklijke Bibliotheek, Den Haag. 

235 B 18 [2] 



illNll 



2lS 



EXER C I TATI O 

eft in fcriptisMofisallegorice fcii 
tropologice explicandis. 

Ha:c fcripturam allegorice ex- 
plicandi ratio manavit ex certifTi- 
ma & conftanti/Tima apiid vetercs 
Juda^os fententia, omnia mLegeMo- 
fisejfe tj/pka, ac proinde myftice, 
fcii alJcgorice, exponi pofle. Non 
fuiffe autem vanam & incertam 
quandam opinionem illam Ju- 
da:orum dc fcriptis Mofncis fen- 
tcntiam, fed vcriiTimam & ccrti/fi- 
inam traditionem, docct tota No- 
vi Tcftamenti fcriptura ; quscnos 
monet fincm Lcgis eneCliriftinn. 
camquc habuiffe umbram dun- 
taxat futurorum bonorum , non 
yero rerum ipfarum corpus, quod 
in Chrifto cft. Paulus ctiam i. 
Cor. X. 6. ait, omnia Ifraciitis in 
deferto contigifie cvT^Trca, ^^paffim 
toto Novo Teftamentotyporum 
illorum multi exphcantur a Chri- 
fto ejufque Apoftolis & Difcipu- 
lisPctro, Paulo, Johannc^ aliif- 






Early Eurcapean Books, Copyright © 201 1 ProQuest LLC. 

Images reproduced by courtesy of Koninlclijke Bibliotheek, Den Haag. 

235 B 1 8 (2] 



AdlociimZohari5. 119 

oue facris Novi Tcftamenti Scri- 
►toribus. 

Typorum autem tria fuerunt 
renera ; i. Lcgalcs, 2. Hiftorici, 
3. Naturalcs. Lcgalcs typi funt ri- 
Itus & CerimonicT omnes Mofaicce, 
Tabernaculum , &c omnia qux cd 
it pcrtinebant, Altare, Sacrificin • Vi^ 
€timx, OblationeSjSacerdotCij i.w- 
vita?, Piirificationes , 3cc. qux o- 
inia fui{fe typica , fatis docct au- 
thor epiftolx ad Ebr^os. Hiftori- 
f: cos typos voco omncs , qux in li- 
bris Veteris Tcftamcnti , 3c prx- 
:ipue Mofaicis habentur , hifto- 
•ias , rcfque geftas , quas typicas 
'uiffe Paulus loco modo laudato 

l^^pertC dicit, '^cunu -Af^im tvtto^, i-^y.^jn- 

I (nM>. unde etiam ipfc non paucas ca- 
f rum hiftoriarum allcgorice cxpo- 
nit in fuis Epiftolis , maxime vcra 
i-n illa ad Romanos & ad Galatas, 
in quibus Abnhami conjugiuni 
cum Hagare ancilla,& Sara libera, 
fufceptofque inde hbcroslfaacum 

K 2, & 



Early European Books, Copyright © 201 1 ProQuest LLC. 

Images reproduced by courtesy of Koninklijke Bibliotheek, Den Haag. 

235 B 18 [2] 



220 ExERCITATlO 

& Ifmaelcm , item Jacobi & Efavi 
nativitatem cx unolfaaci cum Rc- 
bccca concubitu, allcgoricecxpo- 
iiit. Chriftus ipfe ip Euangelio, 
.quum fcrpcntcm a:ncum fuitypum 
fuifll- ait;& Pctrus,cum Baptifinum 
Chriftianorum dicit fuifle Dihi- 
vii antitypum , hoc fccundum gc- 
nus typorum fatis comprobant. 

Naturalcs typi dicipoflunt tota 
quae a Mofc nobis dcfcribitur 
Mundihujusadrpeaabilis creatio, 
quas typus fuit novXy cjua? in Chri- 
fto cft,fidchum crcationis , atquc 
Ecclefi^E conftitutionis. Quod po- 
ftrcmum typi gcnus non ignoia- 
vit, nequc tacuit ctiam D. Paulus, 
quum totics primum &fccundum 
Adamum nobis proponit, atcjue 
intcr fc componit , dc quandoquc 
opponit. Itcm,quum 2. Cor.4. 6. 
rogat, ut Dcus qui julTit f« ctxo- 
rag (K^ufA^ycti y vcht cotda corum il- 
luminarc 'sni?? (pcmtr^j yvu<na>qy fiitis 
co oftendit, teaebras quibus tcrrar 

facics 




Early European Books, Copyright © 20 1 1 ProQuest LLC. 

Images reproduced by courtesy of Koninklijke Bibliotheek, Den Hoag. 

235 B 18 [2] 



• ^ L O C 11 M Z O H A R T S. 11 l 

icics tuit primum opcrta , typuni 
[uiflccrafla.' iJlius i£!noranti2e,& te- 
^cbrarum lpiritualium,c]nihiisho~ 
linum mcntes natural.w>.i antc 
regcncrationcm pcr Clirifti rpiri- 
itum obvclantur ; dc luccm primi- 
jeniam a Dco creatam , quxquc e 
[tcnebris primo dic, Dei jufllicf- 
iifullit, typum efle illuminationis 
imcntium noftrarum , pcr Chnfti 
fpiritum, in Chrifti ipfius , rcrum- 
que divinarum revelatione atque 
cognitione. Ad hoc poftremuni 
typorum genus pcrtinet allegori- 
ca loci hujus , quam proponemus, 
explicatio ; hoc enim ioco dere- 
rum crcatione agitur. 

Obfcrvandum eft ctiam tripii- 
:cem cffc fcnfum Myfticum , ncm- 
pe: Allcgoricum, Tropologicum 
\ Anagogicum. Allegoricus eft, 
[uum typus dc Chrifto , Chrifti- 
|ue membris, feu fideUbus, atque 
lEcclcfia, deque Chrifti bcneficiis 
f& gratia, cxplicantur; atquc hujus 

C 3 gcnc- 




Early European Books, Copyright <D 201 1 ProQuest LLC. 

Images reproduced by coortesy of Koninklijke Bibliotheek, Den Haag. 

235 B 18 [2] 



' J1 



222 EXERCITATIO 

geiicris fiint plcraqiic omiiia, qu«^ 
in Novo Tcftamento a Chrifto, 
Cjufqiic Apoftolis exponuntur my- 
fticc. Tropologicus cft, quum ex 
typo, vcl legalibus prajccptis^riti- 
bus, atque cerimoniis, documcnta 
admores, & vitse inftitutum pcr- 
tinentia, adhortationes ctiam ad 
virtutcm& dchortationes eliciun^ 
tur. Cujufmodi cft illud Pauli, ad 
Corinthios , qui ex pra:ccpto Mo- 
faico, Non obligabu os bovis trtturan^ 
tis , probat non cfle miniftris Eu-| 
angelii neganda fufficientia , unde 
vivere,feque &familiamalcre pof. 
fjnt,ftipcndia. Hunc pra^cipuefcn- 
fiim fccutus cft , & cxquifivitin 
fcriptis fuis Phiio ; hunc fecuti vi- 
dcntur Effd , priorem vcro Phari- 
fei. Anagogicuscft,quum typi de 
hitura vira,in coeiis agcnda,& glo- 
riar^qux ifthic fidclcs manct,expo- 
nuntur. Hunc intcrdum cxqui- 
runtetiam Judai , ut quum hoc 
ipfo c^pite Salom.Jarchi,ex gemi- 

no 



Early European Books, Copyright <D 201 1 ProQues» LLC. 

Images reproduced by courtesy of Koninklijke Bibliotheek, Den Hoog 

235 B 1 8 [2] 



^ AD LO CUM Z OH ARTc, 2 1 

rno Jod , quo lcribuLir vox "^y 
■ ( vcrfii 7. ubi de Adami crcatione 
jjagitur: ^ formavit Dominus 
QDeiis AcUmum) coliigit dupliccni 
hominis creationcm , unam ciun 
i€ luto d Dco primum formatus 

left, altcram c • - "^nn, in refir- 

reclione mortuoi um . Hoc nempe 
f rvult, dupliccm efle hominis fta- 
j'^tum,altcrum naturalcm, ^anima- 
p lem in hac vita , aJterum fupcrna- 
;:turalcm in vita futura. Id quod 
Apoftolus Paulus aHunde probat, 
r nimirum ex co quod primus Adam 
hdicitur fadus ex pulvcre (acpro- 
1 inde XaVko? ^ fadtufquein animam 
I yivcntem n-n i:'3jS ; fccundus vc- 
ro Adam fad:us cft Ttvtv^ec ^&ia^ 
7n>i^v,tn /piritum vtvificantem, Senfus 
qucm hic ex Zohar proponcmus, 
ad primiim potiirimiim gcnus pcr- 
tinct , Allcgoricum nempe fen- 
fum. 

Porro non eft putandum , ea 
jkduntaxat in Vetcri Teftamcnto 

I ^4 effe 



li! 



iiiiill 



224 ExERC I TAT I O 

efTe inyftica & ailcgorica, quxi. 
Chrilto & Apoftolis funt in No- 
voTcftamento cxpiicata; nequc 
nobis jam Jiccre exponere quid- 
quam allegorice. llla certe ab ipfis 
funt cxpofita , ut guftum 3c fpcci- 
men aliquod nobis pr^eberent hu- 
jiis gencris intcrpretandi , nobif- 
que hac in parte prisirent , viam- 
<que aperirent, modum , Sc ratio- 
nem ejufmodi interpretationis 
nobis demonftrarent, utad illam 
iiormam , atque anaJogiam alia ad 
Ecclefe aiditicationcm & inftitu- 
tionem a piis, & fidclibus, S. Scri- 
pturx Intcrpretibus expJicari pof- 
fent,fcrvata fidei analogia ; nequc 
enimquicquam ei contrarium,aut 
ab ea diflcntaneum , fcd omni 
confcntanca funt proponcnda. Si 
quid cnim adfcrtur , quod fit ana- 
logix fidei advcrfum, minimequc 
confcntancum , co ipfo tnnquam 
falfum , atque aduJtcrinum rcdar- 
guitur^debctque rejici ; Scriptura 

cnim 




Early European Books, Copyright <D 201 1 ProQues» LLC. 

Images reproduced by courtesy of Koninklijke Bibliotheek, Den Hoog 

235 B 1 8 [2] 



AD L OC UM Zon ARIS. ll^ 

Jnim fcciim ipfa non pugnat. Ut 
Irgo in omni alia , fic vcl maximc 
\ :n allcgorica ScriptiircT cxpofitio- 
Ijc, hoc primo & praxipiie cavcn- 
■um cfl:,ncquid litfalfum, & apcr- 
Scriptunr tcftimoniis atque du 
Kis, totique fidci analogiae, 3c ad- 
hlnirabili, ( qua^ in Scriptura con- 
i*picuacfl:j harmonia: atquc con- 
! < ordia: adverfum , pugnans & dif- 
I ibntancum. Dcindc , nc quid fit 
xoadum, violcntum, contortum, 
f#el futile , & frigidum , fcd apcr- 
i lum , planum, obvium , quodque 
apte ex fc fluat, cum antecedcnti- 
r:ms <k confcqucntibus apte con- 
:<aexum,atq; conjunclum, cujus o- 
''nnes partes inviccm apte intcr 
c cohaercant ik colligentur , ni- 
hilutdehifcat, dc rimas agat,m- 
iiiil (ut in fl:rudura & ^edificio ob- 
7 crvatur) extra normam,regulam, 
pitque perpendiculum promincat 
r-k cxorbitet , aut a rcliquis xdi^i'» 
f:ii 3 Ycl corporis partibus, incon- 

K 5 iiii- 



Early European Books, Copyright © 201 1 ProQuest LLC. 

Images reproduced by courtesy of Koninklijke Bibliotheek, Den Haag. 

235 B 18 [2] 



z6 E 



XERCITATIO 




einne di/Tideat , atque fcparctiin 
Noneftitaqueinfcnru illo perfc- 
quendo ftatim &:temere arripien- 
cla qua^libct fimilitudo, quantum- 
libetlevis, frigida, contorta, via- 
lcnta , arguta, ut ex ea ftatim ty- 
pum proanimi arbitrio confinaa- 
mus, atque conftituamus, fed^o 
mnia funt accurato & exado at 
que climato judicio expendcnda, 
&intcrfecomponenda,ut ea apte 
confonent &:coh^reant inter fc. 

In exquirendo autcm fcnfu alle- 
corico ( ut & in tota Vctcris Te- 
Itamenti Scriptura interprctandi; 
Juda^i in co pr^iecipue&longegra- 
vilTimepeccant, quodtypos , & 
fcriptur^ dida , ad verum Mc^ 
fiam,veraque ejus membra, fiddci 
& Ecclefiam Chriftianam, cjufi|ue 
ftatum & conditionem fpiritua- 
lem nonrefcrunt, fed de fua Syna- 
goga , & commentitio fuo Me/Tia, 
clclqii ' ftatu & conditione, fcu fc- 
iiouce caruali ik niiindafta, quain 

ab 




Early European Books, Copyright <D 201 1 ProQues» LLC. 

Images reproduced by courtesy of Koninklijke Bibliotheek, Den Hoag. 

235 B 18 [2] 



I AD LOCUM ZOHARIS. lly 

dab co exrpe<3:ant,male&ineptc ac- 
•icipiunt,atque interpretantur: quce 
(i de vero Chrifto, ejufc]ue Ec.cle- 
ia^^c myftico corporeaccipiantur, 
^on male quadrarent, quxque ab 
*is dicuntur, non raro commodif- 
|(ime accipipoffent. Secund6,ineo 
ipcccant, quod ut plurimum nugas 
iirgutas confcclantur,&: leves, futi- 
vles,mgidas,coad:as,violcntas, ridi- 
'(tulas, abfurdas, impias nonnun- 
^uam intcrprctationes obtrudunr, 
1& myftcria expifcantur cx apiculis 
literarum figura, numero,varta 
co]locatione,atque transpofitionc, 
valore , & pcr Gcmatriam '^nnx, 
)Si nefcio quot alios artis fux ( feii 
potius f^hio<n<plx4 ) Cabbalifticje, 
a fe pro animi libidine excogita- 
tos & confictos modos , pcrmuta- 
tione potiiis, quam cx feria,atten- 
ta,& fanda typorum antiquoruni 
confiderationem,atque meditatio- 

e, quibus adumbrata funt , 
jquafi velata ea ipfa^quas a Prophe- 

K 6 tis 



i 



I 



Early European Books, Copyright © 201 1 ProQues» LLC. 

Images reproduced by courtesy of Koninklijke Bibliotheek, Den Hoag. 

235 B 18 [2] 



225' EXERC I T A TI O 

tisdeChrifto, vcrifque ejusDifci- 
puhs & Scftatoribus prsedidafue- 
quam typorum & oraculo- 
rum Propli^ticorum harraoniam 
&:confonantiam , fi pcrfpexiilent, 
confideraflent Judjci, non fic a 
vero aberrafllnt. Sed vcre de ilhs 
dicipoteft, quod Apoftolus ohm 
de Gentihum Sapientibus dixit, 

Primi EccJefix Chriftian^ Pa- 
«res, & antiqiiiifimiDoaores, toti 
etiam fere fiint in confeaando 
fenfu myftico , atque allegorico ; 
fcd in eo nonraro pcccant, quod 
m typis cxphcandis partium fym- 
ractriam , aptum confeiifum & 
harmoniam non fitis attcndunt, 
fed quamlibet f^pe,qu2E primo iJ- 
Jis fcfc ofFcrt inter typum , & rem 
quamtypo putantadumbratam,fi^ 
miJitudinem & convenientiam,ut- 
iit le vem & eyanidam , ftatim arri . 

piunt^ 



Early European Books, Copyright © 201 1 ProQuest LLC. 

Images reproduced by courtesy of Koninklijlce Bibliotheek, Den Haag. 

235 B ] 8 [2] 



adlocumZoharis. 229 

ipiunt ; undefit, ut allcgoricx co- 
eum expofitioncs fa^pe evadant 
ifrigidse, coadx, contort^c, violen- 
^Xy aut vero admodumlevcsatque 
tfiitiles. Eos, hacin partc, claufis 
ycluti oculis , fi^quuntur plcrique 
:>bodicrni Ecclcfiae Pontifici^e Do- 
ftorcs atquc Concionatorcs , in 
tuisad populum Homiliis , & fcri- 
jptis moralibus , quofquc Devo- 
vtionis vocant. Qui dc in hoc non 
(raropeccant , quod cjufmodi Icvi- 
?bus, & futilibus Allcgoriisabutun- 
jcur ad comprobanda fua dc reli- 
'gionc Chriftiana controverfa do- 
igmata, verbo Dci fcripto & fanae 
lEuangelii dodrinae contraria, aut 
>non fatisconfentanea. 

Unde fa;5tum, ut plerique Pro- 
:ceftantium , atque Rcformatorum 
DocSlorcs &c Thcologi , erga iftud 
interprctandi genus minus bcne 
laftedi fint, illudque pcnitiis ferm^ 
M> ufu Ecclefias & Scholse rcjecc- 
nrint , mutinter cosplane fcrme 

K 7 cxo* 



m 



Early European Books, Copyright <D 201 1 ProQuest LLC. 

Images reproduced by courtesy of Koninklijke Bibliotheek, Den Hoag. 

235 B 18 [2] 




230 EXERCITATIO 

cxolevcrit, atque 111 hiijus rei de- 
fenfionem vulgatuin iftud Scho- 
lae, vetufque didum &: axiomahuc 
trahunt , atque ufurpare folent, 
Theologia Jjmholica non argumen- 
tativa. Sane dextre & commodc 
acceptum didum ilkid &: Schola- 
rum axioma longe eft veriifimum 
&: certifTnTium, ncmpe,non eft no- 
vum & inauditum aliquod Do- 
gma , ad fidem , vel mores perti- 
nens,tanquam ad filutem neccfla- 
num,ex folistypis &aIIcgoricain- 
terpretatione procudendum,atque 
plebi Chriftian^E obtrudendum, 
iine manifeftis S. Scripturae tcfti- 
moniis, &: argumcntis, cx fimplici, 
genuino , & hterali fenfu dedudis. 
At non inde conficitur , ca qusc 
jam ahundc ex Scripturx htcrali 
fenfu funtplana, ccrta , manifcfta 
atque in confeflb , non poflc et- 
iam ( ad Ecclcfi^ & plebis Chri- 
ftianas a?dificationcm ) ex typis & 
allegorica intcrpretationc apta , 



AD L OC IIM Z OH A RI S. 23 I 

)nvenicntc commodailJiiftra- 
Bri atqiic conhrinari : ncqiie id fta- 
Itimrcjicicndumcftqiiod hoc mo- 
^do confirmatur (mod6,uti didum, 
lonfit alicnum vd diffentancum a 
foietate & fidei analogia)co dutaxat 
Qomine quod typo aliquo adum- 
>ratum , ^ allcgorica intcrpreta- 
ionc proponatur , confirmatum. 
[mo, quando eft typi 3c rci typo fi- 
[gnificatse ( qux ab analogia fidci 
Inon diftentit ) apta convenientia, 
jconcors fymmctria , & grata liar- 
lonia^magnum eft veritatis argii- 
ientum,atque in ea convcnicntia, 
ieernitur fiiam Spiritus Dci ( quo 
ducti fiint facri VetcrisTcftamcn- 
gti Scriptorcs) fapientiam,qui ejuC- 
Imodi Typis , quafi quibufdam fa- 
leris imaginibus res futuras tanto 
antetempore adumbravit, ccdit- 
ique hoc admajorem S. Scriptura- 
frum fidcm , audoritatem , com- 
mendationem , atque veneratio- 
penuinc^iiibus tain exafcaliaimo- 



Early European Books, Copyright © 201 1 ProQuest LLC. 

Images reproduced by courtesy of Koninklijke Bibliotheek, Den Hoog. 

235 B 18 [2] 



232 ExERC ITATIO 

nia,tam cxqiiifita fymmctria, tam 
admirabilis concordia Vetcris 3c 
Novi Tcftamcnti non invcnire- 
tiir^nifiab infinita Spiritus Deifa- 
picntia, qux ifta omnia fic fiipicn- 
tiifime difpofuit , S. Scriptur^e cf- 
fcnt profc(^ix. Sed^^utididumj vi- 
dendum cft fedulo , ne quid fit in 
ejufmodi interprctationibus ftul- 
tum,ridiculum,Ievc,futilc,fa]fum, 
hiulcum, acreliquas Scriptur^ ad- 
vcrfum, repugnans, difibnum, at- 
que diffentancum. 

Scd neque etiam propter rei 
abufum, rcsipfa, hoc cft, gcnus 
iftud intcrprctandi allcgoricum 
prorfus eft rcjicicndum atquc 
damnandum , cjufque ufus omuis 
ex Ecclefia pcnitus cft extermi- 
nandus; nec qui affertur fenfus al- 
legoricus, vel myftica interpreta- 
tio eo ipfo ftatim eft damnanda, 
ac cum fupercilio rejicienda , quia 
eft allcgorica ; fed juxta Apoftoli 
praeceptum, omnia ^rokite, qnod bo^ 

num 



Early European Books, Copyright © 20 1 1 ProQues» LLC. 

Images reproduced by courtesy of Koninklijke Bibliotheek, Den Haag. 

235 B 18 [2] 



AD LO CIIM ZoHARIS. 2^5 

him eft m^netey vjdendum cft, an 
roba & genuina, an vero fccus fit 
riterpretatio illa.-nam fi ad rcgulas 
pra poiitas fit conformata , cur 
jicictur? Nifi quis forte velitex- 
prte affcrerc , nihil omnino jam 
lobis licere allegoricc intcrpreta- 
|i, foli Chrifto ejufque Apoftolis, 
"ovi Teftamenti facris fcriptori- 
lus, id licuifie,quia erant JioTrviv^i ; 
►bis ide jusnon efle,quia nonfu- 
lusunacum illisJ^oWv/^fB;. Sedpa- 
ratione, eodemque argumento 
•bari poffet, non alia prophcta- 
^im Vetcris Teftamcnti oracula , 
e Chrifto a nobis advcrfus Ju- 
^tSEOs adfcrri & urgeri poffe vel de- 
ere, praeter ea quaein NovoTc- 
^^amento a Chrifto , & Apoftolis 
Ijus, allata funt & cxplicata : quod 
-emo fanusputo dixcrit. Quod fi 
(oftcrius iftud nobis , ctfi non 
■ftaTTvjvjT*?, licct ; quidni&illudno- 

I^jcis fimiliter liccbit ? Nonne in u- 
troquegenere, Scripturam explij 
.v;fum 




1 




234 EXERC I TATI O 

candi formam , modiim & ratio- 
nem, fms cxplicationibiis novis 
prxbuenmt, &:cxemplo fcio*nobis 
prxiyeriint ? An ad allegoriciim 
magis quam ad literalem fcnfum 
exquirendum neceffe cft , effc^ 

^yiv^yytl (^^itmcc^L: ? CcrtC no- 

bis non prxiviftcnt Chriftus ^ic 
Apoftoli in explicandis tum typis, 
tum Oraculis Propheticis , quse dc 
Chrifto funt , nobis in utrifquc 
aquaneccfrariohcEreret; fedquan- 
do in utroque genere exempluni 
eorum habemus, poffumus tuto 
& fecurc illudtam in his, quam in 
illis cxplicandis fcqui. 

Cxterum veterum Judarorum, 
qui Chrifti tempora pr^eceffcrunt, 
fiye in hoc, fivc in illo intcrprctan- 
di gencrc fcripta nulla hodic ha- 
bcmus. Eorum autem, qui poft 
Chrifti advcntum aliquid fcripfe- 
runt,trcs omnino funt libri, qui ab 
hodicrnis Judaeis magnse jadantur 
eifc antiquitatis. Primus eft, qui 



1. 



c..., 



l 



AD L 0 C UM ZOH AR IS. 255 

^ Moth dicitur, eftque in quinque 
Jbros MofiSjfivc magnum, minuf- 
le, quod vocant,Pentateuchum, 
Eommentarius totus allcgoricus: 
fem confcriptum volunt eflc a 
fuodam Rabba circa annum xrx 
irifti trecentefimum. Scd ea de 
; fides fit penes autorcs , qui ne- 
lue uila habent vetera & certa, ne 
luidem gentis fux (extra Riblica ) 
lonumentahiftorica, &foIent illi 
hoc gencrc multa mcntiri & fe- 
:urccomminifci. Sccunduscft ZOm 
\(ir, totus item cabbalifticus , & 
pyfticus atque allegoricus in Le- 
rem commentarius , qucm fcri- 
Tjtum jadlant a R. Simeonc F. Jo- 
Ihai, PL. Akibae ( Adriani Impera- 
• Dris tcmpore) Difcipulo, fcd fal- 
b ; fiquidcm author libri Schal^ 
'helethy reccns Judxus fcriptor, ait 
iihil a R. Simeonc fuiflc fcri- 
|tum,fed ab ejus tantum Difcipu- 
Js & Difcipuiorum difcipulis,qui 
oft multos ab cjus mortc annos 

hbrum 




Early European Books, Copyright © 201 1 ProQues» LLC. 

Images reproduced by courtesy of Koninklijke Bibliotheek, Den Hoag. 

235 B 18 [2] 




iiiiMi 



lll 



EXERC IT ATI O 

libriim iftum Zohar cenfcntiir 
confcripfiffe i<yh (^uti Joquun . 
tur)ad fuentem , & fecundiim fen- 
tentiamMagiftrifui ; hincquefiu 
dtiim c/fe,ut ab eo confcriptus fiiil 
fe dicatur. Tertius eft Talmud^dr^ 
ca quingentefimum Chrifti annum 
confecftus , in quem tota Judxc^ 
rum pauJo antiquiorum fapientia^^ 
jufque tum civiJe & politicum,' 
tum facrum & cerimoniaJe, atqu * 
reJigiofum , ThcoJogia dcniqu 
eorum de fide & moribus , fi quii 
prartereain PhiJofophia & Mcdi^ 
cina fciverunt, iJJudtotum abiJ- 
lius libri authoribus in eum cft 
congcftum. 

Author Rabboth in hunc Mo. ' 
fis locum meras agit nugas, ncc 
habet quidquam, quod expendi, 
aut vero legi pcnc mereatur. Li- 
ber Zohar pauio fufiorem adfert 
Joci iftius explicationcm allcgori- 
cam, quam impuriiTimo, & obfcu- 
rifTimo ftylo fcriptam, Latinam, 

ut 




U 



Early European Books, Copyright © 20 1 1 ProQues» LLC. 

Images reproduced by courtesy of Koninklijke Bibliotheek, Den Haag. 

235 B 18 [2] 



.Ad L O C UM ZoH AR T S, l^y 

p potuimus , fccimus (atque hic 
•opoiiimus ) proque virili Com- 
tentario noftro illuftravimus , & 
Liam licuit nobis facem ei admo- 
Imus, ut quale de hoc Judseorum 
ibendi gcnere judicium a Chri- 
lanis debeat fieri , paullo certius 
diftindius pcrfpici poJTit. Ea 
item fic fe habet cx Zoharis edi- 
mcjhdia Mantui^ in quarto, an- 
zvx Chrifti 155^. fivc ut illi 
►mputant pjS nt^^Vn. 

rerpra ex Zohar fol 14. 6. Ad 
locum Genef. 1 1. verf^.<^.6, 

^ [. H<e funt gcnerationes coelt & 
^rra , &c. Ubicumque fcribitur 
J'N (ncmpe cum nnSiD) profanan- 
Irpriora, -(feu prjecedentia ) Et 
le funt generationes inn qua^ fi- 
iiificantur verf. i,Terra erat n:j 1 inn. 
ia funt,de quibus didum c{\:,quod 
i?us benedtcttis creavit MundoSi& de- 
juxit eos , ac propterea terraerat 
\bH yabohu , deiolata & vacua. 

Quo- 




Early European Books, Copyright © 201 1 ProQues» LLC. 

Images reproduced by courtesy of Koninklijke Bibliotheek, Den Hoag. 

235 B 18 [2] 




238 ExERCItATlO 

Quomodo Deus creavit mundos, 
&c dcftruxit eosPconveniebat enim 
magis, ut non crearet eos: nempe, 
hoc certe arcanum eft. Quid cft 
illnd (3nnr:i dejiruit eos} Deus eniin 
bci.w..!d:us non deftruit operama- 
nuum fuarum , ut ne fint amplius; 
fed ifti coeli funt illi, de quibus 
diftum eft^ Cceli inftarfumievanc^ 
fcent (Efai li.6) Si ita elt, Deus cr- 
go facit , & delet. Verum didnm 
illud eft f^vTvte^uhq, quando 
B. creavit mundum ik creatum 
>«n^*niN*3 fer Le^cm , quomodo ante 
cxplicatum eft ad vocem 
de qiio didum eft, Dominus poffcdit 
me initium viarum fuarum , ( prov. 
VIII.) & in ifto n'C'Ni Deus crca- 
vit calum & terram. & eftcon- 
junaumillisin eo,proptereaquod 
nn^ fcribitur inillo n"^c^"j<"T '3 Et di- 
dum de illo ( foedere) Si non fcedus 
7neum diei & no^is ( Jcr. xxxii i. 
zs> ) funtque illi ( coeli nempc ) de 
quibus didum eft , Co^li caiorum 

funt 



l 



Early European Books, Copyright © 20 1 1 ProQues» LLC. 

Images reproduced by courtesy of Koninklijke Bibliotheek, Den Haag. 

235 B 18 [2] 




I 

Ad locum Zoharis. 
ynt Domtni CDciit. x. 14. ) Etcft 
irra vivcntium kV^d compofita(yd 
' jftans) ex fcptcm tcrris ; dc qui- 
lis Rcx David dixit> Ambulabo co- 
m Domini mM^2 in terris viventium 
fal, cxvi.i?. ) & crcavit poftmo- 
«m coelum & tcrram fupcr inn 
; Ncquc cfl ifthic fundamcn- 
lm,quod cftnn^ f(xdus,ciuoA con- 
ngitur iliis , Proptcrca quxfivit 
eus dare Lcgcm Gentibiis mun- 
jidololatris , quod eft ipfum fce- 
iis Circumcifionis;fcd nolucrunt 
kipcre illud , idco rcmanlit tcrra 
tca^^arida. Et lioc cft quod di- 
itur : Congregentur aqu^ defub Coe^ 
~ in locum ununiy & appareat ficcum. 
ud congregentur aqua lignificat 
pgcm ; illud autcm in locum unum 
nificat Ifraclem: proptcrca quod 
im^e illorum pcndcnt ab ilio lo- 
\) , dc quo fcriptum cft , Benedtcta 
^ gloria Domtm de loco fuo (Ezecli. 
i: i.vcrf 1 2. )G/on^ D(?;;;/;/i cft Di- 
nitas infcrior \ dc loco fuo cft Di- 

vinitas 



^^^^ 



Early European Books, Copyright © 201 1 ProQues» LLC. 

Images reproduced by courtesy of Koninklijke Bibliotheek, Den Haag. 

235 B 18 [2] 




EXERCITATIO 

vinitas fupcrior. Et quia ^nimx 
eorum inde funt, habitat fupcr 
eas vere Dominus , & de iilis dici- 
tur^Fortio Domint eft pofulm ejm. Et 
h.e, quod dickurycongrcgentur aqiu 
in locum unum. Lex autcm cft habi 
tatio mundi. Et quia gcntcs miin- 
di idololatrse non acccpcrunt cam . 
remanfitilla (terra fcilicct) ficca b. 
arida. Et hoc eft cjuod dicitur, 
Deus B. creavit mundos , & dcftruxit 
illos, Illi funt, qui non fcrvarunt 
prsecepta Sinai , nec funt opcra c- 
jus , quomodoexiftimantfilii ho- 
minum : quare enim pcrderct fi- 
lios fuos , de quibus dicitur dnwj 
cum creareteos. tn^-^^D^nper Hecrea- 
viteos. Et ifti funtquide Gcntibus 
mudi fiuntprofelyti, propter quos 
excidit n parvum de Abraham , in 
Aleph quintuplicatum quod cll; 
He,quod cft c^^n :jin deft)latum & a- 
ridum, defolatum in Domo priorc, 
Scftccum in Domo poftcriorc.Mo- 
fes autcm proptcrea quod quxfi- 

vit 



Early European Books, Copyright © 20 1 1 ProQues» LLC. 

Images reproduced by courtesy of Koninklijke Bibliotheek, Den Haag. 

235 B 18 [2] 



Ad locum Zoharis. 24T 
'vit adduccrc Profclytos fub alas 
CDivinitatis , putavitque quod ef- 
rjfent de illis , qui creati funt n':j pcr 
Lt:Hc, dedit in illis He Abrahami, 
[ijfuerunt iili caufa dcfcenfus , ficuti 
iijdi(5lum cft.^(Exod.xxxi 1.6) Vade, 
hdefccnde, quia populus tuus fefe corru- 
^'fity proptcrca quod non acccpe- 
furunt He in timore 5' Jod , in a- 
Wmore ^He, dcfcendit gradus ejus 
.'1 in\Ni qui eft Vau: & dcfccndit Vaii 
(luna cum co, ut ne pcriret intcr 
eos, quia futurum cft x^u^^jtkii:» m 
)gaYcam ( GalguU vcl ) rou , ut mi- 
Ifccantur intcr cos in Captivitate, 
t intcr Vefpcram magnam, quorum 
kanim^ funt de latcre corum , dc 
rquibus diclum eft, quoniam cceli in^ 
^(tar fumi evanefcent . Et funt illi, 
jtpro quibus Noe non intcrccffit, 
Ididumque eft de illis, & deleti funt 
^de terra, propterca quod fucrunt 
• de illis, de quibus dictum eft , Dr- 
Mis memoriam Amalec (Exod.xvi i. 
14)^ Mofes non cavit fibi ab cis, 

L fecit- 



I 



Early European Books, Copyright © 201 1 ProQues» LLC. 

Images reproduced by courtesy of Koninklijke Bibliotheek, Den Hoag. 

235 B 18 [2] 




242 EXERCITATIO 

fecitque caderc Hc intcr eos : in- 
deqnc fadum, qiiod non cftin- 
grefliis in terram Ifrael , donec rc- 
diit "n in locum fuum. Proptcrca 
defccndit gradus cjus, & dcfccndit 
in eo Vau , & propter hoc "n ceci- 
dit Vau, nm^xrha^vici) explna' 
tumefiantea VauiltudMofts, Et pro- 
ptcrca quod He parvum ( Hc no- 
minis Abraham , quod cft vocis 
tDXi:2n ^ imminutuni cft proptcr 
ciim , diclum cft dc co ; ySn dedu^ 
cens ad dextram hlofis brachium wa- 
gmficentu fua ( Efi. l x 11 1 . 1 2 .) 6^ 
cduxit cum inde in virtutc y Vau, 
3c adduxit cum fecum ; ftatim ha- 
bitavit fupcr eum n"', & pcrfc6ta 
cft gcns , dc qua dicitur ; Generatio 
abit , & Generattovenit ( Eccicf i. 
verf 4.) Ecce autem, jam ante dc- 
claratum eft, quod gcncratto non 
eft minor quam lx myriadcs; & 
hsec eftilla \4ofis, dc quJ dicitur 
quod una fcmina peperit lx mv- 
riades cxuno utero(vel,unopariu.^ 

{^)Uyy poJitHm VKiffttr pro Dp\ Porf O 



AD LOCUMZoHARIS. 243 

l Porro quinquc funt fpccics iii 
PVcfpera magna ; nempc Amalcci- 
Etx , aniDj , RapIiaim,Ncphi]im,&: 
pAnakim; dc proptcr cos cxcidit Hc 
Irparvum de Joco fuo. BaJaam & 
KBalac fucrunt de latcre Amalcc. 
tTolJcD;* denomineD;'S:2 & pde p^a 
Ireliquum cft ^S^. ^///4 confudit 
^Domnm lnigua?n totius tcrr^. Gen. 
ixr.5). Et hifunt qui relictifunt dc 
lilJis, de quibus diclum cft: & dcle- 
^tum cii DY omne fnbftftens , v4>r 
^W^svev. Et dc illisqui reJjcti funt 
tex cisin Captivitatc quarta , funt 
prsecipuiin foedcrc Sinai,&:ilJifunt 
qui conftituuntfiipcr Ifraclcm ur- 
jma(vcl inftrumentajvioIcntise.Dc 
l^is dicitur : Et rcpleta cft terra vio- 
Wentiaa faciecjus» Hifunt Amaleci- 
mx, NcphiJim,dc ilJis dicitur: vide- 
wunt filti Dei filias homtnum , quod 
wffent pulcr£. Hi funt fpecies fc- 
lcunda. De illis fupra didum cft, 
kuod cum quaTcrct Dcus B.ficcre 
Rniinem^quum dixk,Faciamus ho- 
mk L z mmcmy 




Early European Books, Copyright © 201 1 ProQues» LLC. 

Images reproduced by courtesy of Koninklijke Bibliotheek, Den Hoag. 

235 B 18 [2] 



244 EXERCITATIO 

fnhiumy &c. Amarunteas, &Deiis 
B. ejecit eos inferne incatenatos. 
Et hi funt xy;» Ara, & Az,aely de 
quibus efl: anima eorum qui funt 
3i;nvcfpera? magna? , qui funt 
Nephilim, qui etiam caufa iplis fu- 
erunt fcortandi pofl: fceminas, cju^ 
pulchrsE erant. Ac propterca deje- 
cit eos Deus de feculo futuro,ut nc 
fit illis parsiflhic. Et dcdit eismer- 
cedem eorum in hoc mundo, ficut 
did um eft , retrtbuens oforibus /uii in 
facieejtis adperdendum eum y ( Deut. 
VII. 10. ) onnj Fortcs funt fpecies 
tertia,dc quibus didum cft: iftifuni 
fortesyviri nominis, (^Gcnef vi. 4.) & 
ifti funt de latere eorum , dc qui- 
busdidumeft: Age, ddtficenm nobis 
nrbes, & faciajnus nobis nomen, /Fd i - 
ficant ncmpe fibi Synagogas &: 
Acadcmias (vel Scholas j& ponunt 
in eis librum Legis, & coronam fu- 
pcr caput Cjus, fcd non propter no- 
menDei, vcrum ad faciendum /ihi 
nomen; hoc illud cft quod dicitm : 



Early European Books, Copyright © 20 1 1 ProQues» LLC. 

Images reproduced by courtesy of Koninklijke Bibliotheek, Den Haag. 

235 B 18 [2] 



AD L O C IIM ZOHARIS. 243- 

^aciamus nobis noineuy (Gen.xi.4.) 
\t cie alio Jatere praEvalent fiiper 
[fraclem, qiiieft ficut piilvis terra^r, 
i& diripiunt cos , &: fradum cft o- 
ipus. De illis didum QiliEt invaluC' 
\^unt aqtu valde valde fnper terram. 
Raphaim funt fpecies quarta. 
I ■Quum vident Ifraclem in opprcf- 
-fionc ; f-Dnno fcgnefcunt, 8c quam- 
ivispolTint iibcrare,noJunt tamen, 
3& remilTi funt in Lege. Eorum ta- 
miien nonnulli funt , qui in ea ftu- 
jdent ad faciendum bonum cum 
Wololatris de quibus dicitur 
sroDip' h2 D'Ki3n Kephaim non refurgent, 
IfEfa.xxvi.vcrf^). in tcmporefutu- 
vro. Prseccptum Ifracli de ilJis da- 
Itum c{iy Perdes oinnemeorummerno^ 
r//^;;/ , Efa. xxvi.verf 14. Anakim 
runtfpccicsquinta , quiaifticon- 
ri :cemnunt illos, de quibus didum 
ift, D'pj;' torques faucibustuis. Prov. 
i.p. Deillis dicitur: Kephann repu- 
■^nntur & ipft.ftcut Anakim , ( Dcut. 
UnV.iiJax]uipolIentifti illis. Ifti 

L 3 funt 




Early European Books, Copyright © 201 1 ProQues» LLC. 

Images reproduced by courtesy of Koninklijke Bibliotheek, Den Haag. 

235 B 18 [2] 




1^6 ExERCITATIO 

funt qui convcrterunt mundnm iii 
ToJmvaBohUydc didi idiuSyTerra erat 
Tohu vaBohu , myftcrium ( five my- 
fticusfcnfusj cft : Defolata eft do- 
mus finftuarii, qu^cft fundamcn- 
tum &habitatio mundi.Statim nt- 
€juc vcncrit Iux,quse cft Deus B.dc- 
lebuntur de mundo & pcribunt. 
Sed Rcdemtio non pendet nifi iii 
Amalec, doncc delcantur, qui funt 
inea Gente. Atqueliocjam ante 
tlcclaratum cft. 

IL Alia explicatio horum vcr- 
borum : J/?.c funt generatlones cceli & 
terr<e, Ifti funt, dc quibus didum 
cft, ]ft'tfunt Dtituijlfra'el,3cc. (Ex- 
od.xxxii.^.In die quo delcti funt il- 
li ficut iIli,eo dicDeus fccit ccxlum 
terram;6dhoccftquod dicitur , 
In die ) (juo fecit Deus coelum & ter~ 
ram, In eo temporefuit DeusB. 
cum divinitate fua (vel,cum Spiri- 
tu fuo fanvfiro ) &c innovacus ett 
Mundus. Hoc cft quod didum cl\, 
qma quemadmodmn cocli' novi & terra 

nov.t, 



■ 



Early European Books, Copyright © 20 1 1 ProQues» LLC. 

Images reproduced by courtesy of Koninklijke Bibliotheek, Den Haag. 

235 B 18 [2] 



AD L O C U M Z O H A R I S. 247 

\nora, (Efa.Lxvi.vcrfliiO Hoc il- 
iliid cft, qiiod his vocibus iignifica- 
tiivjn die quo fcctt, Eo tcmpore/t'- 
\citDomtnHs Dcns germtnare de terri 
\omncm arborem vifu dckxlabiicm, ^x. 
Scd in principiojdonec dcleta funt 
Wta, non dcfcendit pluvia Lcgis,& 
Ifraclita^, qui funt finiilcs hcrbis 3c 
' U'boribus,non germinarunt; quod 
fmyftice fignificatur vocibus iftis, 
\ Et omne vtrgultum agri nondum crat 
mterra, & omnis herbaagrtydic, pro- 
pterea c[uodnon erat bomo, qui funt 
llfraelitGe in domo Sanduarii , adco* 
dendmn terram oblationibusfuis. 
Ili.Alia expIicatio.£f omne virgultu 
igrt.Hic eft Me/rias prior,/i«^f^«^;;j 
?/fet in terrL Etomnis herba agri,ante-* 
Ujuamgerrmnarct. Hic eft Mc/fias po« 
r. tcrior.Et quare iftudPquia non fuit 
[lifthic Mofes ad colcndum Numen, 
lequo dicitur: Et homononeratad 
h olcndum terram. Et arcanum loci 
iLftius , Non recedctfceptrum deluda; 
mk eft Me/Tus filius David ; ncqtie 

L 4 !cg!i„ 



Early European Books, Copyright © 201 1 ProQues» LLC. 

Images reproduced by courtesy of Koninklijke Bibliotheek, Den Hoag. 

235 B 18 [2] 





248 ExERC ITATIO 

hgisUtor depedibus ejus. Hic eftMef. 
fias filius Jofcph,donec vcniat nS'i 
Silo,Hic efhMofes. Niimcrusiftius 
eft ficut iJJius, & ipfi ertt congregatio 
populorum D'n;? nnp Jitera? funt 
iinp ^Si (^LevtKehath. 

IV. Aiia expJicatio. Et ontne vir- 
gultum agrt. Illi funt Jufti , qui funt 
dc Jatercjufti f^DS;»S "'n vivetisin fc- 
cula.' 'nty n"'i:'(hoc eft.in voccn^c^ cft 
vox 'nJi^perliterarum metathefim) 
^ notat tres ramos arboris , & hi^ 
fiint trcsPatriarch2,& a viventcial 
fecula. V. Alia cxplicatio. Etomnis 
herba agn. 'cv 2";; tria folia qux 
funt njn-iK V ti' & funtoij rami, 
a quibus pendent in numero fuo 
Omnes ilJi non continentur 
in loco qui eft Nn:^::^ , hoc eft,nu- 
inen (\d Spiritus fandus ) doncc 
veniatillequi eft'Dix, qui cft nV.T, 
hocque fignificatur vocibus iftis, 
DT Ni, cSr homo non erat ad colendum 
terram, 'jc proptercadiciturdc eo, 
Et omni^ herba priufijuam germinaret^ 

doncc 



3] 

cl 



't 



Early European Books, Copyright © 20 1 1 ProQues» LLC. 

Images reproduced by courtesy of Koninklijke Bibliotheek, Den Haag. 

235 B 18 [2] 



>r) L OCUM ZoHARIS. Z^p 

oionec gcrminct Juftus , d< ab 
co vcritas dc terra gcrminabit, de 
ijuo dicitur. Mktet veritatcm in ter^ 
\amy (Dan. v 1 1 1 . 1 2.) Et DifcipuJi 
'apientum, quifunt \'^'^"^ gratnina, 
on gcrminantin Captivitatc,do. 
f|iecveritas de tcrra germinavcrit. 
£t hic cftMofcs,de quo dicitur,L^A: 
^erttatis fuittnoreejm y quia nemo 
iiit ipfi fimiJis , qui qusefiverit Di- 
rinitatem. Ac proptcreadicitur : 
homo non erat ad colendtan. Sed 
:btim atquc vencrit , ftatimDixi, 
isctmdtis Adam adfcendet deterra. 
.tS pSo p bri< Adam de Ado- 
'ai,decft ilJiVau, Eofaduseft 
ominus totius terrar. Statim,^!^' 
rigabat totam terrdt fuperficiem, Ex 
o irrigantur IfracJitae inferne per 
facics (hoc cft, modos cxpJi- 
l:andi ) Lcgis. AJia expJicatio. Et: 
'apor afcaidebat de terra, Explicatio 
•jus ChaJdaica eft, mbes afcendebat 
' !e terra,hxc eft de qua dicitur : 
esDommi fnper Tabcrnaculim , (Ex- 

5 od. 



lu 



Early European Books, Copyright © 201 1 ProQues» LLC. 

Images reproduced by courtesy of Koninklijke Bibliotheek, Den Hoag. 

235 B 18 [2] 



■ft 




1$0 ExER C I T ATIO 

od.cap ult.verf.ult. j Per camirri- 
gantur Difcipuli Sapicntum iii tcr- 
ra hoc tcmpore. 

Lociijlhis Zoharis Eliicidatio, 

Obfcura fanc funt ifta , in qui- 
busplura vidcnturefTe divinanda 
& conjcftanda, quam definicnda, 
aut certo aflcrenda : quam tamen 
pro virili poteriraus , commmo- 
dam adferemus corum explicatio- 
nem. Qtiintupliccm crgo propo- 
nithic Autor loci iftius Gcnefeos 
myfticam five allcgoricam cxpli- 
cationem. 1. qua putatcofignifica- 
ri duplicem quandam a Dco fa- 
i5lam mundi cujufdam myftici 
creationcm;geminumqucdcfigna- 
ri a Dco fadum mundum alie- 
goricum. II. qua vult fignificari 
Ecclcfi^ & rcipublicar fudaicse in 
Lege per Mofen conftitutionemi 
UJ. quaMeffiam,&: quidem gcmi- 
num,, vult hic adumbrari. IV. qua 
fios&juftos vult fignificari.V.dc- 

iiiq^ue^ 



Early European Books, Copyright © 20 1 1 ProQues» LLC. 

Images reproduced by courtesy of Koninklijke Bibliotheek, Den Haag. 

235 B 18 [2] 



Ad locum Zoharis. 25 1 

^ niqiicqiLi Cjciitiiim (k Jud^oruin 
'McfCix tcmporc unioncm & con- 
jugationcm putat dcfignari. Cui 
fcxtamjfcd uno vcrbo fubjicit, qua 
'putat Legis ufuni in docendis ho- 
i niinibus dcfignari. Primam illani 
•cxplicationcm fufiiis profequitur; 
! in rcliquis eft multo brevior. 

Ad primum ergo fcnfum illuni 
quod attinct , vult hoc dc antccc- 
idcntc capitedupliccm aMofc pro- 
poni mundi crcationcm : alteram 
!<praeccdente capite hisvcrbis , Ds 
^frincif io creavit Deus cccLim & ter- 
ram ; altcram his capitis iiliusfe- 
cundi verbis : Ha. fmu generationes 
. co^lt&terroiy dcc. Q\ix duplex crca- 
•itio non eft intcliigcnda de gcmini 
1-Mundi hujus materialis fabrica, 
i> {td de gemino mundi , fcu homi^ 
num in co^ ftatu, atque conditio- 
ne, ea nempe qua: pra.'cedit MelTia? 
adventum; &:altera,qua? futuracft 
lyMeffix tempore: quarum ultcra al- 
5;teram cft vtluti abolitiira 6c - 



t 



t 



I 



Early European Books, Copyright © 201 1 ProQues» LLC. 

Images reproduced by courtesy of Koninklijke Bibliotheek, Den Hoag. 

235 B 18 [2] 




^5^ EXERC I TATI O 

tura , pofterior ncinpe priorcm, 
hoc eft, prior ilJa mimdi conftitu- 
tio immutanda cft , ut locum po- 
fteriori cedat. Probat autem iftud 
gemina authoritate, prima vete- 
rum Rabbinorum , altera fcriptu- 
rx teftimonio. Ad authoritatem 
Dodorum quod attinet , duo ad- 
fert eorum dida, quibus id viilt 
%nificari. Alterum eftquoddixe- 
runt, In omni loco ubi eft nSx, ibi Soa 
profanantur prtora. Scnfuseft, his 
Molis verbis nnSi/i vh^ funt ge^ 
nerationes cceh er terr<t , fignificari 
quandam Mundi novam creatio- 
nem, per cjuam antiquatur veluti 
& abolcturprior illa, qua: fignifi- 
cata fuit a Mofc, Capitepra^cedcn- 
te , verbis illis, In principio crcavit 
'Dciisccelum &terranu Porro ex aliis 
Judseorum in hunc locum Com- 
mentatoribus ( puta ex authorc 
riU"i) fic eft intclligendum illud vc- 
terum Docftorum didum , ut dif- 
crimen fit niter nnSin nVx & nSf<V 



Ad locum Zohakis. 253 
1^*1^1/1: nam ubi occurrit nn^^innSNi 
icum copula Vau prxRxa voci nS^, 
{quod aiiquoties occurrit in hoc 
cGenefcos libro,Capite nimirum x. 
yerf I.& Cap.xxxvi.i.) volunt Te- 
■^uentia conjungi praeccdcntibiis, 
^oc cft , de eodcm agi generatio- 
mm gcncre ; at ubi cft nSj<. "finc 
Vau copuJa ( uti hoc Joco) pr^ce- 
Jentia profanari , hoc eft , immu- 
• tanda cffe a fcquentibus. Sic enim 
aabet author Rabboth in hunc Jo- 
r um : vixit R. Abahn. Omnis locus 
n quo dtcttur nSx , ipic Sd2 profanat 
riora\ubivero eft nSxi, addit adante^ 
.ledentia, Htc quia dicitur nSx , profa- 
\vat pracedentia. Quid profanat ? nem^ 
' e Tohu vaBohUy& Tenebras. Hxc 
> Ic : quibus hoc vult , Pcr iftam 
^•)reationem abolcri illud , quod Cu 
iHnificatum fuit per in^i inn&icin 
\imebras, qua? dicuntur fuiffc fupcr 
i:iciem abyffi , initio creationis. 
Wdtcrum veterumRabbinorum di^ 
intum,<juofuamprobat Zohar fen. 

1-7 ten- 



t 




Early European Books, Copyright © 201 1 ProQues» LLC. 

Images reproduced by courtesy of Koninklijke Bibliotheek, Den Hoag. 

235 B 18 [2] 




254 EXERCITATIO 

tentiam , hoc cft , Dem B. f o"?;' 
pnnm Mmidos , d^' deftrmt eos: 
quo difto innuuntgcminam quan- 
dam mundicreationem^quarumal- 
tera alteri cedit, ab ea quafi de- 
ftruitur. Scripturae dida, quibus i- 
dem confirmat,duo itidem funt,al- 
terum ex Mofc,Capitepra^cedente, 
v.i.Et terraerat inj) )r\r\tnanis &va- 
cua : quo innuitur Mundum illum 
cffe a pofteriore veluti abolendum- 
Altcrum eft ex Prophctis dcfum- 
tum, Attollne oculos veftros verfiis ca 
lum , &intuemm verftis terram tnfer 
neiqutacceUhiftarfumi ^nirz: evaneflcv ' 
(vel qtiafi fal diJ[olventur);& terru '> 
ftar vefiu v^ffr^/rcf.Efa.Li.^.Qiiibi'^ 
verbis apcrte innuitur qua^dai 
Mundi prioris deftrudio. Hanc 
deftruclioncm non vult accipidc 
materialis & adfpcdabilis huji 
mundi abolitione : nam qtwmoiU 
( inquit) Dem B. crearet & akle- 
ret eos factus enim erat eos non cren- 
re Jtcm, 0^"/^ B, non deftrmt opera ma» t 

nuum 



7j 



Early European Books, Copyright © 20 1 1 ProQues» LLC. 

Images reproduced by courtesy of Koninklijke Bibliotheek, Den Haag. 

235 B 18 [2] 





Ad LOCUM ZoHARI 55 

Jfuumfuarum.ut non fint a?nplms Atcm , 
Un Dem ergo factt & delet? nxi n^n! 
:ND'NNj-!fcd rcvcraarcaniim hicefr 
mem nSDi.NTT .anum vocis, h. c. 
OicTium illudScriptur;^: mvftice & 
tllcgoiice eft intclligcndum dc fi- 
-urata quada Mundi dcftruaionc. 

)e Mundo ncmpc iJ]o,c|uem Dcus 
rcavit i^nmxj perLegem (vel in Le- 
|e)quemadm. antc exphcatumfuit 
d voccmn^::'N^a,^(?^//cpnncipio 
sx^um e/},Prov.yiu.zi,Uommus crea^ 
mt me n-Ji^^ prmciptum vtartmt fua- 
ytim.Etin iflo n^c^Nn^ creavitDeus cce^ 
ium & terram, eftque n'3 ip^ con^ 
pun^tmi iUis tn eo;propterea qttodr)'!^ 
^fedus, habeturfcriptumin >n'C'' .sn3.Hoc 
|.mlt,Mundum aDcodeftruendum 
jUlumeflccjucm inLcge/cupcrLe- 
^em,crcavit, populum ncmpc Ju- 
ilaicum , vctcrem Dei popuhim 
Synagogam)quemDcusareliquis 
crra; populisfelcgitXibiqucinpo. 
.)ulum pcculiarcm dclegit, q ium 
' -gcm iuam Molis mmilLrio ipfi 

dediti 



Early European Books, Copyright © 201 1 ProQues» LLC. 

Images reproduced by courtesy of Koninklijke Bibliotheek, Den Hoag. 

235 B 18 [2] 



1^6 ExERClTATIO 

deditrpoiro creationem illam my- 
ftice fignificari voce n^c^j^i^, in cjiia 
continetur vox . cjuae focdus 
( nimirum Legalc ) fignificat ; 
nam fi de mcdio vocis 

uas literas ^'^» ic- 

mancbit 

Casteriim illud n^r^^i , in quo 
Deus dicitur creafle coeIum,& tcr- 
ram , vult efTc illud idcm , dc quo 
dicitur, Prov. vii i. Deus poffedit 
me mtio viarum fuanwiy cjuemlo- 
cum fic accipit , quafi fenfiis ejus 
fit , Deum ab a?terno dccrcvilTc 
Legem Ifraeli dare, atque in 
fcedus cum eo contraherc, quae eft 
prima mundi fui allegorici confti- 
tutio. Paulo melius veteres Eccle. 
iix Chriftiana^ Patres , qui locuni 
Proverbiorum de Chrifto intcllc- 
xerunt , & «Va;^ utrobiquc figni- 
ficare volunt Chriftum, per quem 
Deus mundum initio crcavit. 

Porro de hoc foedcre vult accL 
picndum efTe didum Jcrcm.xxxiii. 



Early European Books, Copyright © 201 1 ProQuest LLC. 

Images reproduced by courtesy of Koninklijke Bibliotheek, Den Haag. 

235 B 1 8 [2] 




^Ad locum Zoharis. 257 

\$.Si non focdus meum no^is & diei; 
^|5quitur cnim ftatim , Etiam fcmen 
^Acob & Davidis ego repudiabo. Ubi 
iidctur alludcrcad affinitatcm vo- 
jum fcedm meumy v-^v^n ^rea- 
p ; quafi Dcus fic voluciu myftice 
ainuere , fc in faedere illo creafTc 
iiem & nodcm , hoc cft, mun- 
"um, mundumnempe iilum, dc 
^uo verfu fequcnte , Semen lacob 
r Davidis. De codem mundo (fe- 
iiinc fcilkct Jacobi & Davidis) 
iteliigcndum efle vult didlum il- 
id , Coslt coelorum funt Dotnini, ter- 
m autem dedit filils Imninum. Pfal. 
XIV. 16. C^terum tcrra viven- 
um QHi^h^^Dcompoftta ( h. e. con- 
Jat) ex fcptentrione; de quibus di- 
it Rex David: Ambnlabo coram Do- 
ino terris vtventium , Pfal. 

ixvi.p. Videturautcm intelli^ere 
:er terra viventium tcrra Chanaan , 
\%\^x data cftlfi-aelitispo/Tidcnda, 
■ qua fuerunt fcptem populi, fivc 
'ntes,Chanan^ei,Phcrcz.^i,Hcva:i, 

Hcttxi, 




Early European Books, Copyright © 201 1 ProQues» LLC. 

Images reproduced by courtesy of Koninklijke Bibliotheek, Den Hoag. 

235 B 18 [2] 



.1 ! 



.1 



258 EXERCITATIO 

Hettaei,^c.(quas Dcus indc Hetur- 
bavitj quafi totidcm tcrras fivcrc- 
giones Provincias, quibus coiu 
ftabat tcrra illa vivcntium , c]uam 
populo fuo dedit incolcndam. 

Porro in priore illo Mundo 
duas ejus veluti partcs confidcrat, 
Ccntcs nimirum, quas Dcu5. a foe- 
dcre illo fuo rcjecit, quafqiie pro- 
pterea fic vcluti dcftruxit, ut hic c- 
tiam in eo verificetur fupcrius ii- 
lud Dodorum didum, Dens crea- 
vit mundos , & defiruxit eos. Hanc 
Gcntium fcparationem , ^ 
jc^ioncm , atquc myfticam dc^ 
ftrudioncm probat ex co , quod 
prior Mundus dicitur fundatus 
'fi^r)'7y Juper vacuum j aitcnim, Et 
creavit Deus fofimodum ccelum & ter^ 
ram hy, (ir non efi ifihic fundamen- 
tum^ quodefi nn;. foedus \yi yDDi quod 
eft iUu conjunctum. Hoc vult , Lex> 
FoedusDci,cft fundamcntum prio- 
ris Mundi,fivc populiJudaici:fiipcr 
quo fundamento Gcntcs non fuc- 

rant 



f II 



Early European Books, Copyright © 20 1 1 ProQues» LLC. 

Images reproduced by courtesy of Koninklijke Bibliotheek, Den Haag. 

235 B 18 [2] 



AD LOCUM ZoHARIS, 25P 

jnant fiindatse , quia Deus ab illo 
Wdcrc cas cxclufit; ideo dicitur 
fi rior Mundus fundatus ^'^^•.Fce- 
"ius aitcm illud dicitur fiSynD ////> 
^mjundum , hoc eft , pccuJiariter 
ijudaeis datum , propriumquc illis 
|ti<^nm; cjuia (ut modo explicatum 
vox nn3 comprehenditur in 
")oce C^etcrum illa Gen- 

um rejedio fada fuit non inju- 
a , fed juftiffime , propterea quod 
\Hmt Deits quidem darc Genttbm 
idolatris Legern , qu<& eft fccdus Cir^ 
iimciftonis , fed noluerunt iUud (foe^ 
]t$ ) acapere ; tdeo rnmanfit terra 
\-ca & artda , Et hoc eft , qtiod dici- 
r : Congregentur aqtda defub cQe- 
in locum untmty & appareat ftc^ 
\m y hoc cfl: , quia nohicrunt 
:ntcs fufcipcre fignum ilhid fce* 
jris Dci , nimirum Circumci- 
i)nem , quam Abrahamus ejuf- 
iie poftcri fufceperunt, ideo ju- 
i funt a Deo rcjcd^, & cxcluf^ 
h illo fosdcrc. Verum cxchifio- 

ncm 




Early European Books, Copyright © 201 1 ProQuest LLC. 

Images reproduced by courtesy of Koninklijke Bibliotheek, Den Haag. 

235 B 18 [2] 



l60 £xERCITATIO 

ncm.illam &rejc(5lionemGentium 
a Deo fad:am , viilt a Mofc my- 
ftice cife fignificatam verbis illis, 
Congregcntur aqua, in locum ununh & 
appareat Jiccum* Nam (inquit) tU: 
congregentur aqux , fignificat 
gem:, illudautemy inlocumunum, 
fignificat ifiraelem , propterea quod a- 
nima illorum pendent ab illo loco , de 
quo /criptumeft : Benedifta fit glo- 
ria Domini lOiprDDdc loco fuo (H- 
zech. III.I2 ) GloriaDomini 
rwnn xnjDU^ divinitas inferior ydc loco 
fue efl Divinitas fupertor:Et quia anim± 
eorum tnde funt , habitat revera fuper 
eos Dominus , atque de illis didum efty 
Portio Domini cft populus cjus,Ef 
hoc efl quoddtcitur : Congregentur 
aquse in locum unum. 

Mens ejus cft,per Aquas fignifi- 
cari Lcgem; pcrlocum autcm, in 
quo congrcgatae funt aqux, figni- 
ficari Ifraclem , cui foli dcdit Dcus 
Legem fuam. Locum autcm illum 
myfticc fignificarc Ifraclcm , t"'^c 



Early European Books, Copyright © 20 1 1 ProQues» LLC. 

Images reproduced by courtesy of Koninklijke Bibliotheek, Den Haag. 

235 B 18 [2] 



\K Ad locum Zoharis. i6i 
nrobat, quod Ezcch. ni. iz.fcri- 
t:)itur; Benedtaafit GloriaDomtm de 
'"5t?r<? fiwy ubi Glona. Domim fignificat 
^finquit) divinitatem infcriorcm , 
t i e locoftioy vero fignificat Divinita- 
|fiem fupcriorem , a qua Divinitatc 
kiperiorc quia pcndcnt animse If- 
|ielitarum, ideo dicuntur myftice 
rgnificari per locum iHum,in quo 
int congrcgat^ aquse, & ideo di- 
;tur Deus habitarc fupcr cos, ubi 
llidctur alhidcre ad id quod d\d- 
iir Gcnef i.i:spirittis Dei movebat 
ffiffiper aqnaSy tum etiam ad id re- 
bicit , quod Spiritus Dci , pcr 
mem fandificantur homincs, vo- 
rtur a Judxorum Dodoribus 
"UD'^', fic autcm ab cis vocatur., 
lia habitat in cordibus fidclium, 
lua? habitatio adumbrata fuit per 
labernaculum , in quo Deus ccn- 
Satur habitarcproptereaque di- 
jm eftf3-D. quafidicat, habita* 
uum, fcilicetDivinitatis. Animge 
rgo Ifraelitarum, hoc eft, vere fi- 

delium;, 



Early European Books, Copyright © 201 1 ProQuest LLC. 

Images reproduced by courtesy of Koninklijke Bibliotheek, Den Haag. 

235 B 18 [2] 



iMliiilllli 



l6z EXERCITATIO 

delium , diciuitur penderc a Divi- 
nitate fuperiorc^quia a SpirituDci 
in ipforum cordibushabitante/an. 
ftificantur , proptereaque dicun- 
tur effeportw nomini, Dcut.xxx ji, 
p. Indcque eft quod myftue iigni- 
ficantur pcr locum illum , in quo 
fimt congrcgat^ aqux. Diftin- 
&io autcm illa Divinitatis in fupe' 
riorem & infertorem fic videtur ac- 
cipienda , ut per fuperiorem intclJi- 
gatur ipfc Dcus , qui a Judseorum 
Do(5loribus vocari folet Dipo/on/<: 
unde cft , quod voce illa iDipDD 
pud Ezcchielem dicit fignificaii 
Divinitatcm fupertorcm, Pcr mfc' 
riorem autcm Divinitatem,vidctur 
intelligere ipfos fideles , & San- 
6tos , qui in fe habent Spiririim 
Dci habitantem. Ac ncfcio , u.i 
forte huc refpcxiffe dici polTit J^. 
Petrus, cum ait,nos efic fa^los par- 
ticipes ^iot^ (pvnu^ , quafi diccre 
vellct : Nos eflc Divinitatcm quan 
dam, fcd inferiorem^feu participa . 

tam. 



Early European Books, Copyright © 20 1 1 ProQues» LLC. 

Images reproduced by courtesy of Koninklijke Bibliotheek, Den Haag. 

235 B 18 [2] 



Ad LOCllM ZOHARIS. 1^^ 

im. Scnfus itaque & mens Eze- 
[bielis in his verbis , Benedtcta fit 
Joru Domim de loco fiiOy ex Zoharis 
'•ntentia, hic cft:Juftos,pios,&: fi- 
^ks ilraelitas,aDeo qui eft oipTlo- 
ns quidam fupcrcccleftis, per Spi^ 
|tum Sandum in tis habitantem 

jn(5i:ificari,illifq;pcrcumbenedici. 
7 Rurfus, quod Gcntium fcpara^ 
Itio apopulo Dci, corumqucex- 
iLifio ab cjus foedcre, myftic^ ad- 
mbrata fit pcr aquarum fcparatio- 
im afu[ erficic tcrr^, indcconfir- 
iatur,quod lcx cft^^DS^^Txint:.' habi^ 
l^to ten<z, (feu mundt)qtM?fiLeoeqtiia 
Ites mundi tdololatM non acceperunty 
Wemanfitt terraficca & artda. Etboc 
Vqtjod dicitur : Creavit Detts B.mun- 
I-, & defiruxit eos. lUifiunt qut non fier- 
runt pracepta Stnat , nec fiunt opera 
"V , qtiemadmodum putant fiilti homi^ 
\quare enimperderetDeus filiosfiuos, 
ijuihus dicitur dnidhd , ciim crearet 
JiSenfus tft, ubi non cftlcxDci,ibi 
nncftliabitatio,fedmcrum dcfcr, 

tuni. 




Early European Books, Copyright © 201 1 ProQuest LLC. 

Images reproduced by courtesy of Koninklijke Bibliotheek, Den Haag. 

235 B 18 [2] 



2^4 ExERClTATld 

tiim,illifunt cenfcndiincultijdefcr-» 
ti , lleriles , qui non habent vcram 
Dei cognitionem , illi vcro funt 
exculti, habitati ,fcecundi, qui ea 
funt inftru6ti,atque imbuti. Gcn- 
tiles itaque a foedcre Dci cxclufi, 
& vera ejus cognitione deftituLi, 
refte cenfentur adumbrati per tcr- 
ram , quse depulfis ab cjus fupcrfi- 
cie aquis rcmanfit ficca & arida.Ifta 
Gentium rejcdio cft quafi cjuae- 
dam eorum deftrudio , dc qua in- 
telligi poteft illud vctcrum Rabbi- 
norum , Detts creavit 9nundos,& ' 
ftruxiteos. nequc tamcn dici potcil 
Dcus deftruxijfe opera manuum [ua- 
rum y quia illi non funt opcra Dci, 
iit vulgo exiftimari poffct ; Gend- 
les entm illi ft4nt,qmnon/ervaruntprS' 
cepta Dei data de monte Sinai ; ncm- 
pe, mali , impii, infidelcs, qui ta- 
lcs non funt opus manuum Dei, 
fed foli boni, pii, & jufti. Cur cnim 
perderet Deus ftios, quos hic dicitur cre- 
ajfe-y cDKiDna cnm crearet cqs* 

In 



Early European Books, Copyright © 20 1 1 ProQues» LLC. 

Images reproduced by courtesy of Koninklijke Bibliotheek, Den Haag. 

235 B 18 [2] 



Ad i ocum Zoharis. 
Iii (.]ua voce ONi^pa magnum 
jputat hic Author latcrc myfte- 
"rrium : namque Icgi poflc putat 
:£Di<^3 "n^ per Hc creavit eos:& iftifunt 
i(inquit) qni de Getibus mundiy p-:--»- 
funt proftlyti , propter quos ceciua 
IHe parvum Abraharm in Aleph qum- 
^ tm ( vel qumtupltcatmn ) quod eft 
fc . Videtur hoc vclle , Esedem 
rfunt litcroB vocis iftius DXian & no- 
rminis Patriarchx an-\:DN: tranfpofi- 
itis enim duntaxat duabus literis 
5t? 8: n, vcl invicem pcrmutatis , ex 
jon-^Dx fit D5<ian, prxtcrca vox DN-):in 
■fcribitur per "n He parvum ; 
icjuod non eft ( uti putant Judxi) 
(fadum fine myftcrio. Exiftimat 
rrgo Author illc, vocc iftaDX-^r» 
:fignificari myftice Gcntiles , qui 
nimplcxuri erantreligionem Judai- 
r:am , quique proptcrca dicuntur 
|iic creati per He, juxtahancle- 
pioncm dn-»3 'n3 perHe creavit eos, 
d. creavit eos Dcus ( vel crcati 
||.|unt ) in Abrahamo , quatcnus 
'1 M fcili. 



Early European Books, Copyright © 201 1 ProQuest LLC. 

Images reproduced by courtesy of Koninklijke Bibliotheek, Den Hoag. 

235 B 18 [2] 




266 EXERC I TATIO 

fcilicet ejiis pofteritati funt ad- 
jungendi ( fiirculi nimirum ex o- 
ieaftro dccerpti,infertifant trunco 
iiativse okx , defradis ejus natu- 
ralibus ramis; uti Joquitur Apo- 
ftolusPaulus, Rom. XI. 17.^ qui 
Abraham hic defignatur tum per 
"n ( qui cft quinarii numeri nota, 
quiqiie idem valet , quod nNC'Dn'i< 

Alcphquinquies rumtum)pofitum 
loco Aleph , quiE eft prima nomi- 
nis Dnn^N litera , tum per id , quod 
eedemfunt ( utidiftum ) utriuf- 
que vocis Dx^:in & D/"nD{< hterar. He 
autcm ijlud parvum cft, ut eo my- 
ftice fignificctur diminutio qux- 
dam fadain Judajis,five in Ifraelc, 
qui fadus cft 1 3 1 :3-»n ficcus & an^ 
dus, & quidem ain /;/ domoyfcn Tem- 
plo prtorc ; vcro in Domo pofierio- 
r.e, hoc eft, fors & condicio coruni 
miferabilis fuit in prima corum 
captivitatc Babylonica, fed mul- 
to adhucmiferabihorin poftrcma 
ifta , in qua jam funt captivitatc, 

poft 



■ 

1 

i 



Early European Books, Copyright © 20 1 1 ProQues» LLC. 

Images reproduced by courtesy of Koninklijke Bibliotheek, Den Haag. 

235 B 18 [2] 



Ad LOCUM Zon ARIS. 26*7 

poft deftrudum d i ito Vcfpa/ia- 
no Tcmplum fccundumlcrofoJ/- 
niitanum , ita ut jam vidcri po/Tmt 
fc toti D'w*3'y/ra & aridh tanquam ra- 
imi a fuo trunco excifi : dc quibus 
pChriftus in Euangelio Johannis 
idicit , quod palmes qui frudum 
|hon fert, exfcinditur, &aridusfa- 
dus colligitur in fafcem, & mitti- 
tur in igncm. 

Pcrgitauthor ^Zohar,M(7/9/4«- 
tem propterea quod qutefmt ^h.e. vo- 
hk)adducere Profclytos ftib alas Dnn- 
\n'ttatUy & putavity qttod ejfent de iUis 
'qtn creati funt per Ue, dedtqtte in tUis 
We Abrahamt , ftierunt iUi cuufi de^ 
\fcjnfus, ficutt diclwn eft : Vadc , dc- 
jfccnde, quia popuhi^ tuus fc cor- 
Irupit ( Exod. xxx n, 6) propterea, 
huod non acceperunt He m ttmore ^ 
)^od , & in aniore 5 Be, defendit ejus 
Wfidus , qui eft Vati» Quibus vcrbis 
Mctur hoc vellc , Nomcn Dci 
)prium & Tctragrammatoncit 
in\ quod fcribitur tribus litcris 

M 2 diver- 



Early European Books, Copyright © 201 1 ProQuest LLC. 

Images reproduced by courtesy of Koninklijke Bibliotheek, Den Hoog. 

235 B 18 [2] 



m 



2(58 ExERCITATlO 

diverfis, Jod, He, Vau; Mofcs aii- 
tem , quia voluit , ut Gentes noii 
fecus atque Ifraelitar comprehen- 
derentur in Dei fceJere , quod 
Deus volebat effe proprium Ju- 
dacorum , pofteritatifque Abraha- 
mi, voluitque illud adumbrare per 
He parvum vocis □«•^ai (uti modo 
cxplicatum eft) Gentes autem no- 
iuerunt accipere illud He in timore 
^ lody& amore ^ He , hoc eft, no- 
hierunt ample^li fedus illud Dci 
cum vcro & finccro amore & ti- 
niore Dci,cujus nomen eft n',idc6 
Deus illi fuccenfiiit, ^iratuscum 
de gradu fuo vcluti dejccit, ejuf- 
que gloriam imminutam vokiit, 
hoc eft , vohiit eum effe infcrio- 
rem Meifia, pcr quem populum 
fuum erat a(fcrturus in plcnam ^ 
veram libcrtatem , gloriamquc^i 
honorem fummum (quamMofis 
^ Meifi^ differcntiam denotavit 
author Epiftolse ad Ebriros , Cap. 
1 1 1 . 3 ) Hanc gloriae Mofis im mi- ^ 

nutio- 



I 




Early European Books, Copyright © 20 1 1 ProQues» LLC. 

Images reproduced by courtesy of Koninklijke Bibliotheek, Den Haag. 

235 B 18 [2] 



Ad locum Zoharis. i6<) 
nutioncm Zohar vult llgnifica- 
tam cflc his Dei ad Mofen vcrbis: 
Vade , defcende ; quia populus tum fefe 
corrupit, In co autcm collocarc yi- 
dctur glori^ Mo/is imminutio- 
nem, quod populus cui Deus Mo- 
fen prappofuit , eique dedit Lcgif- 
|4atorcm , lefe corrupturus cratpcr 
' idololatriam ; ideoquc a Deoaf- 
fligcndus crat duplici Captivitatc, 
primum Babylonica, deindediu- 
turno ifto, in quo jam funt a 
jinultisfecuhs, cxfilioi populus ve- 
^To quemDcus McfCix daturus ell, 
'totus crit fidelis,pius, &:juftus, 
«proptcrcaque gloriofus. Vcrba i- 
taquc Dci ad Mofen : Vade, defcen- 
ide y dcc. vult myftice adumbrarc 
)Corruptioncm illam populi Judai- 
ci,proptcr quam Deuscum dupli- 
ci Capiivitatc mulftavit. In eo au- 
'tcm, quodait, Mofen quarfivifle 
adduccrc Gentcs fub alas Divini- 
.tatis, hoccft, voluiffcjut in codcm 
i.|,cum Ifraclitis comprchcndcrcn- 

M 3 tur 




Early European Books, Copyright © 201 1 ProQuest LLC. 

Images reproduced by courtesy of Koninklijke Bibliotheek, Den Haag. 

235 B 18 [2] 



2 - "^ E X E R C I T A 1 I O 

tur Dei tldcrc , vidctur rcfpicere 
ad id cjuod Mofcs fcripfit in fuo 
Cantico, Deut. xxxi 1 1.43. 1.xful- 
tate Gentes populm ejtts ( vcl ctim po- 
pulofuo) quas funt ultima Cantici 
illius verba ( in quo Mofes apcrte 
pra?dicit Judxorum rcjedlionem 
& Gentium in eorum locum vo- 
cationem ) quibus verbisfuturam 
Gentium vocationem innuit, eo- 
rumque cum populo Judaico 
conjundlionem , & unionem m 
vero Dei cultu . Qu^id autem ait, 
gradum Mofis clfe Vau, nefcio an 
rorte hoc velit , Mofis nomcn re- 
gulariter fcribi debere plcne cum 
Vau , fic : nuniD. quod tamen nun- 
quam fic fcribitur , fed fimpliciter 
defed:c fine Vau fic : ncD. quo vi- 
detur innui myftice Mofis qiia:- 
dam imminutio, & dcfcenfus qui- 
dam de gradu fuo. 

Quod autem fubjungit : Et Vau 
tina cum ipfo defcendit, quia non periit 
intereos (vel, utne periret mter cn<) 



Early European Books, Copyright © 20 1 1 ProQues» LLC. 

Images reproduced by courtesy of Koninklijke Bibliotheek, Den Hoag. 

235 B 18 [2] 



Ad T rtCllM Zon ARls. 2^1 

uia tutux iim cdiihMhiiiin-j in arca- 
fio Gal^uU, ut mifccantur inter cos 
: in Captivitare 3n intcr vejpe- 
ram magnam , quorum antma eji de 
•J latere illorum , de qutbus di^um cjfy 
Xquoniam coeli injiar fumi evanefient; 
:^funtque illt pro quibus Noe non intcr- 
^cejftt , & diaum efi de illis , deleti funt 
de terra (Gcn. ix.z 3-) propterea qued 
\fueruntde lUis^de quibusdiclumefi.De^ 
lebtsmemoriamAmalcCyDQvit.xxy.jij, 
kNefcio an hoc fortafle velit , Non 
fui^Te ita imminutani Mofis glo- 
^ riam, ut prorfus perierit , fcd dun. 
i^taxat una cum eo ciefcendifrc: Mo- 
*'fis autem gloriam videtur hic vo- 
rare populum Judakum, i|ui noii 
'quidcm periit in captivitate , fcd 
lineo tantumeft imminutusquod 
lifthic commixtus eft cum Gcnti- 
bus impiis dc profanis , intcr quas 
verfatur , quafque vocat niy Ve^ 
fperam magnam , quia vult eas fuif- 
■le adumbratas per Tenebras il- 
las, quxGen. i, 2. dicuntur fuif- 

M 4 fc 




Early European Books, Copyright © 201 1 ProQuest LLC. 

Images reproduced by courtesy of Koninklijke Bibliotheek, Den Haag. 

235 B 18 [2] 



n 




272 HXERC ITATIO 

fc fuper faciem AbylTi , qux tcnc- 
bra^ ideo dicuntur Vejpera magnuy 
quia funt Vcfpera illa, quse prseccf. 
fitLucem primigeniam;dequaVc- 
fpera dicitur Gen .1. 5 .Etfuit vejperay 
& fuit maneydies prima, Vefpera ncm- 
pe prima illius diei aliud non fuit 
cjuam tenebrse, feu nox veluti illa 
perpetua, qu^e prsecclTit primam 
Lwcis crcationcm. De mundoil- 
lo impiorum allegorico, qui a Dco 
perdendus eft, intelligi vult lo- 
cum iilum Efaias fupra jam non 
fcmel laudatum, Cceli ifi/lar fumt <?- 
Vane/cent-y item illum, Delebis memo^ 
riamAmalec: fiquidem Amalecitae 
eo loco proponuntur tanquam ty- 
pi impiorum a Deo dcftrucndo- 
rum , ut dc illi qui Diluvio abfor- 
ptifunt; de quibus etiam dictum 
eft , Deleti funt de terra , 6c pro qui- 
bus Noe non intcrceflit , quia in- 
vitationiejus adpc^nitentiam non 
paruerunt. Illi, mquam , omncs, 
tc eorum fimilcs ( de quibus 

mox) 




Ad locum Zohahis. i^-z 
.mox ) pcrdcndi a Dco , tcnc- 
fbris, qiuT primam praeccflerunt ku 
m, adumhrati, funt mundus il- 
prior a Deo dcftrucndus , cx 
ncntc autlioris Zohar. Duplcx 
limirum videtur ab co llatui 
Mundus prior, dc quidem utcrque 
iicftrucndus. Unus cft impiorum, 
ncr Tcncbras & Vcfpcram ma- 
i^nam adumbratorum ; ut 3c pcr 
lAmalecitas, & homincs,qui a Di- 
fluvio abforpti funr. Altcr cft po- 
upuli Ifraeiitici,five RcipubL& Syn- 
l^ogSE JudaicaE: : quce rcfpcdliu il- 
Ks ilcclefiGC , quse futura eft tem- 
Fore Mcffi^ , & prior eft catein, 
pprc , & dcftrucnda; quia tum in 
mcluis cft commutanda. 

Additdcindeillc:Er«(7;;r4V/>/^i 
fMo^s ah eis , fid fectt cadere He inter 
y.os', unde fadum cft , quodnoncft m-. 
ijrejfmin terram Ifrael, donecredtit 
He in locurdfuum, Propterea dcftendit 
iradus e jns , defcendn in eo Vau , & 
nopter hoc He ceadn V,m , 




Early European Books, Copyright © 201 1 ProQuest LLC. 

Images reproduced by courtesy of Koninklijke Bibliotheek, Den Haog. 

235 B 18 [2] 



^74 bXHRClTATlO 

n^^DT 1 ^«/,1 prdcedn illud Vau Mofis . 
Et proptereaquodHeparrum. He, (in- 
quh) 5" Al;raham,quod eft vocis DNian^ 
dmmutum cft , /^r^^/^r //^«i diamn 
cft de eoy yb\^ deducens ad dextram 
Mofts brachium decoris fiti , &c. (Efa. 
Lx 1 1 1 . 11 ) eduxit eum in virtute 
^ &adduxit eumfecum, ftatim. 
^'^^ habitavit fuper eum n\ & perfe. 

eftgensy de qua dicitur: Generat.o 
/tbit y & generatio venit (Eccl.1,4.) 
■♦11)11« ^^'^p^^ ^'"i^ ecce autem jam ante dc- 

claratum eft, quod generatio non cfl 
minor , quam lx myriades , & eft " 
Mofis, de quo dicitur, quoduna femma 
peperit Lx myriadas ex uno utero. 

Supra jam oftcnfum eft, qiiid 
libi velit author iftc , cjuum ait, 
IIIPIIIHIIM Mofcn fcciffe cadere He; item quid 

fjgnificetur pcr Mofis defccnfum, 
& pcr defccnfum ^ Vau in coiquid 
item fignificet He parvum in vocc 
, unde quis jam pcrcipere 
IIIK)' poteft , quid fibi liic vclit , ouum 

aitj Mofes non cayit libiah 



/ID L OC UM Z OH ARIS. 275. 

hcmpc Gcniibus , quas voluit 
:um ifraelitis in cOilcm Dei fede- 
comprehendcre, cum in Canti- 
fuo prsedicit; earum vocatio- 
Jiein ad communionem Dei , ut 
lint ejus populus, per quam Gcn-» 
:ium vocationem fadla eft Judxo- 
um rejcd:io, & eorum quacdam 
jmminutio adumbratapcrHepar- 
im vocis Dxn^n. unde etiam eft 
aod Mofis gloria longe fit infe- 
l'ior gloriaMcilix, & populi Met 
sfiar gloria major quam Judaici, 
[inc etiam eft, quod & Mofes, Sc 
>opulus iile prior , qui ex i€gypto 
igreflus eft , non ingrejfifunt mter- 
ram Chanaan 5 donec reditt n in lo- 
'\um fuum y ncmpc , quum ex voce 
>:KNi3n rediit ad vocem Dn"^3-< (unde 
>cr Mctathcfin tranflatum erat) 
loc eftjVetusille populus Juda^o- 
jrum non eft t-adlus particeps verse 
jbenedidtionis, &hcreditatis ccele- 
Iftis , adumbrata^ per terrcftrem 
fcChanaan , nifi quum pater eorura 

M 6 Abra^ 



Early European Books, Copyright © 201 1 ProQuest LLC. 

Images reproduced by courtesy of Koninklijke Bibliotheek, Den Haag. 

235 B 18 [2] 



lltllll! 

^^^^ 




^7^ EXERC I T A TI O 

Abraham fadiis cft revera Abri- 
bam , hoc eft , pan :ji dn' pater ma- 
gnx multitudinU , pater nimirum 
credentium in Chriftum ; atque ita 
federi Jegali, pcr quod (uti fupra 
diftum eft) crcatus fuerat popuhis 
illc prior, fuccc/Tit fcdusEuangc- 
licumin Chrifto ejufque fidefun- 
datum , per quod faftus eft Abra- 
ham , patcr magna:? multitudinis. 
Hoc myfterium innuerc vohiit 
Scriptura , quum notat populnn 
ilhim priorcm , qui ex ^gypt 
grefliis erat ( Synagogx- typuiu j 
ejufquc duccm Mofcn , non cflc 
ingreffum in tcrram Chanaan; fcd 
pofteriorem populum , quicxilio 
natus ^ft (Ecclefix Chriftian^ ty- 
pum)ejufque duccmjofuam Chri- 
fti typum. 

Qiiodautcm ait, Propter He ce^ 
cidife Vau , quia pracedtt -rt VauMoJis, 
vidctur fign.ricarc, Mofis gloriam 
Chrifti gloria cife longe minorcm; 

^uia Chriftus rcyeia Mofcn prx- 

ccdit^ 



Ad L O C UM Z OH ARIS. 177 

. ^cdit , iiquidcm cft antc ipfuin 
Abrahamum, imo ab actcrno.Haec 
hautem gentis Judaic^ dimmutio, 
btque rcjedio in Chrifli advcntu, 
bCiiyftice fignificata pcr Hc par- 
•vum vocisDNn^njprardicfc:^ fnir, ex 
JZoharis mcntc , ab LChl. , ^ .ip. 
|Lxi 1 1, 12. his verbis: Deducens ad 
mxtram Mojjs brachmni decoris/Ja. 
Nempebrachium liiud dccons feu 
kiagnificentia? Domini cft Mc/Tias 
pEfa. Li.p.&Lii.io.) Dominus 
fNofter Jcfus Chriftus , qui adfti- 
^tit , atque adfuit Mofi, quum cjus 
ropera& minifterio populum ilium 
jveterem eduxit cx %ypto,fecum« 
■queadduxit indcfertum, perque 
iillud dcduxit, ubi nubes (nypus 
■i-^ry^ Majcftatis divincB , vel Spi- 
ritus Sancli , per quem Deus habi- 
itatm medio populi fui) obum- 
pravit populum liium, dcduxitque 
huvn : de quo populo Salomon 
iixn,Generatio una aiit: &generatio 
f//^ Vmt^ quo iignificatur duplex 

M 7 gcnc- 



Early European Books, Copyright © 201 1 ProQuest LLC. 

Images reproduced by courtesy of Koninklijke Bibliotheek, Den Haag. 

235 B 18 [2] 




lyS ExERCiTATia 
generatio,five Populusjprior nem- 
pe, qui cx -^gypto cgrefliis cfh 
abiit , pcriit in Dcfcrto ; poftcrior 
vero populus ille cft, qui ci fuc- 
ccflit , quicjue in tcrram Chanaan 
intromiflus eft a Jofua. Qtiod au- 
tcm ait : lam ante declaratum cfty 
quod Generatio una non eft mmot 
quam lx. myriades , co fignificat, 
Salomoncm loco modo laudato 
ex Ecclcfiafte , intellcxifle pcr Ge- 
nerationenjy illa fexcenta hominum 
millia , qui egrefli funt cx ^'M'pto 
flib Mofis dudu , qui piopurca 
dicitur gcnuiflc uno vcluti partu 
Lx myriadas ; ,quia una node tot 
homines eduxit cx -^gypto , &: in 
libertatem afleruit , quafi in dias 
luminis auras ex tencbris inifera: 
fervitutis. 

Subjicit deinde Zohar : Vorrh 
quinque funt ry^Jpecies (^hominum^ 
in Vejpera magna; nempc Amalecttdy 
DnnJ^D^VDJ, Rephaim & Anakjm. 
C^ibus innuit , quinque cflc- in 

gcntc 





Early European Books, Copyright © 20 1 1 ProQues» LLC. 

Images reproduced by courtesy of Koninklijke Bibliotheek, Den Haag. 

235 B 18 [2] 



I 



ilD L O C UM ZOH AR rs. 27^ 

gcntc Judaica improborum atque 
;aduItcrinorum Judseorum gencra, 
■ quos vult efle adumbratos illis 
lcjuinque diverfis hominum gcne- 
libus, quiin fcriptura nobis pro- 
Ppnuntur tanquam typi & excm- 
plaria impiorum, ncfariorum,pro. 
^anorum , & a Dco malcdidorum 
pominum,quos dicit cflTc 2^ 
vcj]?cra magna,quhfiint pars Gcn- 



liias 



i Dci fedcre cxclufarum , 
iupra diximus adumbratas 



rfuiflc ( ex Zoharis mentc ) per tc- 
"aebras iibs magnas, qu^eprseccfle- 
:unt mundi crcationcm , & Jucem 
jrimigeniam. A quo didus 
rft Grajcis tft cnim illis a- 

E^ud Hcfiodum e^«/3(^ vy| fciXaJiux, 

.dem planc quod hic 3n , di- 
.:untur nempe ab Hefiodo cx 
:fii(^ ^^«'^^j.prognata cfl^e cx chao. 
Dicit Zohar , propter has quinque 
pecies excidtjje Hc parvum de loco fuOy 
|uia propter illa quinque adulte- 
•inorum Jud^oruni gencra , vel 

proptcr 




Early European Books, Copyright © 201 1 ProQuest LLC. 

Images reproduced by courtesy of Koninklijke Bibliotheek, Den Haag. 

235 B 18 [2] 



l80 £X£RCITATI0 

proptcr GcntiumVocationcm ad 
Cnriltum , per Metathcfin ? 
5 in voce DKn^n adumbratam, 
imminuta & obfcurata cfl: ^loria 
populi Judaici, fadaque eft major 
populi Chriftiani , cjuam Judaici, 
gloria. De Amalccitarum Jatcre ( a ) 
(hoc eft , non ftirpe & progcnic, 
fed morum & vitx fimilitudi- 
ne) vult fuiife Balac & Bal. 
cjuibus adumbratos cile vult in 
captivitate quarta 'JD orpa py^^ 
cipua capita in federe sinai , qut f'n'*p 
conftituunt fuper ifraelem ddh 'Sd in- 
ftrumenta vio/entidi , quibus innue- 
rc vidctur Dodorum Talmudico- 
rum dccrcta, Traditiones & Con- 
ftitutioncs , vel faltcm rigidum, 
durum & Tyrannicum impcrium, 
quod per ejufmodi Conftitutio- 
Hcs & decifioncs Magiftralcs cxef- 
cebant in populum Judaicum cjus 
Dodorcs & Legifperiti, qui di- 

cun- 

(a ) ffi iUiftmilU , ^ud ef{ Snp. U . 



\IAd locum Zoharis. 281 
t iintiir ab eo f^i^n praapmin federe 
L mat in Captiviute qtiarta^cY-u^ fuiit 
l^gis Mofaicce Dodorcs , poft A- 
pfiani Imperatoris Romani tem- 
f •ora, fub quo poft dcvidum n^to 
1. 1 dcbellatos tumultuantcs Judxos, 
te [uarta fuit & longe maxima iii 
n.iunc ufque diem populi illius Ca- 
|i»tivitas.Nam prima fuit i^gyptia- 
f a ; fecunda, Babylonica; tertia, 
|Lib Vcfpafiano ; quarta , fub A- 
wiriano. Nifi quis malit quartam 
£>aptivitateni cam intclligere, 
y|l[uam volunt initio Mufulmani- 
Irni, circa Annum Chrifti 700. vel 
Ibo. contigiflc , quum e partibus 
^rientis per Mahomctanos eje- 
iU fcfe in partes Occidentis in A- 
Iricam & Huropam inter Chriftia- 
lios recepcrunt, totamque pene 
l-Iirpaniam, Gailiam, Italiam^Ger- 
Inaniam, Angliam , ^^c. olim im- 
|'levcrunt. Porro hinc videas non 
f uis benc convcnificintcr Talmu- 
liicos & Cabbahfticos Do<5tores> 
I quando- 



Early European Books, Copyright © 201 1 ProQuest LLC. 

Images reproduced by courtesy of Koninklijke Bibliotheek, Den Haag. 

235 B 18 [2] 




282 EXERCITATIO 

cjiiandoquidcm ifte lic contiiUK- 
liose, & invidiose de illis loquitur, 
nempe, alii alios contemfifre , ^ 
quicjue fuum ftudium alioruir, 
ftudio pr^tuJifle videntur. Ama- 
lccitas autcm ponit primo loco, 
tanquam typum & exemplum im- 
piorum; quia gens illa infcriptura 
prjpponitur per Mofcn, tanquam 
mirumin modum Dco & popuio 
Judaico exofa , quia illis cx JEgy^ 
pto rcccns egrefTis , atque in de- 
lcrto fame & fiti defatigatis , beU 
lum movit , cujus propterea me- 
moriam Deus ab Ifraelitis vult de- 
leri dcfub coelo, Exod.xvi i, 14.& 
j6, llndeetiam cft,quod poftmo- 
dum juffus eft a Samuele Saul pro- 
ficifci adverfus Amalecitas, eofquc 
internecione penitus exfcindcre. 
Eadem dc causa videtur Balacum 
Sc Balaamum in typum ctiam 6c 
cxemplum impiorum proponcre; 
quia in fcriptura proponuncur tan- 
quam infignitcr improbi, & popu- 



r 

t 



t)V.Jll 



Early European Books, Copyright © 20 1 1 ProQues» LLC. 

Images reproduced by courtesy of Koninklijke Bibliotheek, Den Haag. 

235 B 18 [2] 



41i 



AdlocumZoharis. 283 
o Ifraelitico jure merito mirum 
modum cxoll, utpotc qui ftu- 
crint illi malcdicerc,&: fcandalu 
in Idolotliytis dc fcortationc 
biicere.Quodautemait,fi de D;'Sa 
"lantur ultimas literae d;» , & dc 
2 tollatur prima & ultima litera, 
cmpcp"::. quod fupereft eflc ^?^^, 
uod confufionem fignilicat ; quta 
tfadu ibi Dominm Itnguam tottm 
rra , rcfpicit, d<: ailudit ad hifto- 
am exftrudse turris Babylonica?, 
:idcturque fignificare eos , quos 
er Amalecitas vultcffe adumbra- 
IDs , improbos nimirum fui tem- 
ris Judaros , 6c pr^cipuos in fe- 
ere Sinai , efle veluti ftirpcm , & 
^uafifobolcm eorum , qui turrint 
^abylonicam cxftruxerunt , hoc 
:ft, efle illis fimiles moribus , & 
ligenio, vitaequc inftituto , adco- 
ue& iftorum opus Tah-nudicum 
^ illorum operi,turri fciiicetBa- 
ylonic^ , non abfimile , utrobi- 
ue nimirum mu*a eft confufio,^ 

proin- 




Early European Books, Copyright © 201 1 ProQuest LLC. 

Images reproduced by courtesy of Koninklijke Bibliotheek, Den Haag. 

235 B 18 [2] 




284 EXERCITATIO 

proindcqiie parem vindidam & 
fimile jiidicium a Deo exfpcdlarc 
cos debere , diiTipationem nimi- 
riim & difturbationem operis fui. 
Idcm etiam vultinnucre,cum fub- 
jich , Ht funt qm reli6li fiint detllis 
de qmhm dUtum eft, Et delevit Dip^" ^ 
omne «^^'fas^/^^ovGenef vii. z^.Ncm- 
pe eos e/Tc jfimilitcr Deo exoro 
bc invifos, quomodo fucrunt illi, 
qui Diluvio abforpti funt, & pc- 
nitusde terra delcti. 

Nephilim d^S^sj fimt fpecies 
fecunda improborum 6: flagitio- 
Ibrum, quosintypum & excm- 
plum proponit in priore mundo 
allcgorico, qiiem Deus perdidit. 
Hos Nephilim ( de quibus Gen. vi. 
4 j yult effe Angclos, qui a fua 
originc dcfccerunt , lapfiquc funt. 
De his fibulatur , quod cum Deus 
vclkt hominem creare, propofuif-. 
feanimo, cum etiam fiipra An- 
gelos evchcre , iliifque omnibus 
eum pra^ficere atque pr^eponerc 

( quo- 



I ^ I 



Early European Books, Copyright © 20 1 1 ProQues» LLC. 

Images reproduced by courtesy of Koninklijke Bibliotheek, Den Haag. 

235 B 18 [2] 



[ Ad locum Zoharis. 285 
quomodo lofcphus in ^gypto 
pj^erat omnibus a fc pr^poficis 
Mpcr annonam ) ncmpe juxta 
jiil: vui. 7. 8. Llndc ifti invidia 
\ i homincm moti , cum apud 
iJeum accufarunt, his Pfiltis ver- 
|||: Ouidefl homo , qnodfis memor 
BI» ; & filitis hommis mp£3n o q. d. 
itodpr^ficere eum mbis velis? Fihur, 
iquam, hominis qui mox pcf- 
^'tturus cftadverfus tc. Ouibm Deus 
ffonditiSi vos effetis tnferneficut tpfe, 
m^mplm peccaretis quam tpfe , hoc 
W: fi vos fimili obnoxii efletis 
kmco tentationi, caquc vobis,ut 
ii, objiccrctur, vos non efletis co 
■ftiorcs , atque conftantiorcs. 
fuod ut vere efle comprobare- 
kr , fcriptura mox notat . Et vide- 
mt filii Dei filias hominum , ;quo fi- 
liificatur Angclos illos captos cfle 
iiorc , & dcceptos forma atqiic 
t'gantia filiarum hominum ; un- 
i fadum, utDcus eos de ccelo 
fecipitaverit /«'^a^V^a concatenatos, 
I ^^u, 



Early European Books, Copyright © 201 1 ProQuest LLC. 

Images reproduced by courtesy of Koninklijke Bibliotheek, Den Haag. 

235 B 18 [2] 



llll' 



'Httdlll 




lS6 EXERCITATIO 

feu viiiciilis conftriftos ( unde cft, 
ut hoc obiter notetur , illud 2. 

Petr. 11.^, cra^7? (^ocpa tu.p-mcao-cci, 3C U 
illud Judx, V.6. ^<rf^7saiJici^x'7^l^, 

(^<jy7T77?^>jxfy. ) Horum autcm Prin 
pesacvduti Duces duofuerunt 
ncmpe m' Azia & hai); Az,a'ei , d. 
quibus cft anima eorum qui fiUK 
vcfpcrar niagnse, hoc cft,ab iJIis in- 
fcdi 3c fafcmati funt homincs im- : 
pii &: profani , qui funt malorum 
Angclorum velutiprogenics&: fo 
boks qua^dam (juxta ilkid Chrifti , 
ad Pharifa?os & luda^os incrcdu 
Jos , Patcr ex quo prognati cftts , Dta- i 
holti6 eft. loh. VI 1 1. ^4. ) 6c ab illis i 
iikdi atquc pcllcdi funt ad fc^ 
tationem , quomodo & ipf- 
prius fuerant ad fcortationcni f.d- 
kdi: Ac propterca Dcus cxckiiit 
impios a feculo futuro , nc fit ilks 
in eo pars uka , utpote qui mcr- 
cedcm corum dat ipfis in hac vna, 
juxtailludDcut. VII. iQ. Rcddens 
oforibus feiis ftatm , nec ultra differtt 

Sic 



Early European Books, Copyright © 201 1 ProQuest LLC. 

Images reproduced by courtesy of Koninklijlce Bibliotheek, Den Haag. 

235 B 18 [2] 



l /Ad L O CUM ZOH ARIS. 287 

l^c ^ David de impiis loquitur 
llaL XVII. 14. Portfo eorum cfl in 
l uvita, deabdttis tuis bonis iniples 
I ntrem eorum, 

I ^ Varia hicab Authore ifto pcc- 
I intur.Nam i.Ncphilim vult cflc 
||Dgclos bonos, fcd qui fic excidc- 
imint ab originc fua : cum rcvcra 
i'^tius fucrint homincs Apoftatce, 
Li' ftirpe & poftcntate Seth, in 
liJijus familia conclufa erat Dei 
riclcfia, kdus cjus & fpcs, nt- 

|i< promi/Tio falutis ; unde filii 
1 3ei didi funt, quia vcrus Dci cul- 
|ijs inter eos fuit. Ciim Cain,ejuf- 
Ijjie pofteri, aDeo rcfcdi, fue- 
Kt cxtra Ecclcfiam , & fpem fa- 

itis : quia vel Dcum ncfciebant, 
hladultcrino cultu cum vcnera- 
^ lntur ; dicunturque proptcrea 
Ui hominum. 2. Quod vulteos 
iilierum amore captos , atque 
pmatk ekgantia earum elfe de- 
Nptos > & ad confuefcendum cum 
m efle pelleaos : porro hanc de 
, Angeliji 



Early European Books, Copyright © 201 1 ProQuest LLC. 

Images reproduced by courtesy of Koninklijke Bibliotheek, Den Haag. 

235 B 18 [2] 



1 r 



288 ExF. RCTTATIO 

Angclis rnulicium amatoribus 
fentcntiam a Judasis haufcrunt 
proculdubio nonnulli PatresEc- 
clefise Chriftianac , qui in cadem 
fuerunt cum iUis hacin partc hx- 
refi. 3. Quod eos velit homincm 
apud Deum accufafle; cum iilud 
cxtra veri fpeciem fit, & fcriptura 
de eo plane taceat. Nam ccetero- 
qui Diabolum invidia adverH 
hominem motum ( cx eo quo 
Dcusillum pr^pofuiflct omni opc- 
ri manuum fuarum) primiim pec 
caffc homincm ad dcfcdioncri' 
follicitando , nonfuerit fortafl . 
vero alienum, & videtur id fcnliiic 
author Sapientijr, cum ait Cap. 11. 
24. Invtdia Diaboli mortem tng. '■ 
effe in mundum. 4. Pfalmum octa- 
vum de primo Adamo accipit at- 
que intdligit ;cum de fecundo A- 
damo, Chrifto ncmpe, propric fit 
accipiendus , in cujus pcrfona na- 
tura humana vcre , maximcquc 
propriccvecSa cftfupra omniaDci 

upcra. 



Early European Books, Copyright © 201 1 ProQuest LLC. 

Images reproduced by courtesy of Koninklijke Bibliotheek, Den Haag. 

235 B 18 [2] 



J 

■| AD LOCnMZoHART5, 28<) 

p opcra, etiam ipfos Angelos. Por- 
p ^ ro quod Angclos iftos reliquo- 
b rum malorum ducesvocat kt;? & 
r Sxi;', illud eft ab t;% quatenus non 
p Fortem , ^ validum , fcd & 
k impudentem fignificat , ut illi fic di- 
d:i fint ab ipforum advcrfi.isDeuni 

■ impudcntc &: obftinata , atquc 
I contumaci infijrrcclionc , atquc 
l^rebcllione. 

H Tertiafpccies malorum homi- 
IHiumilliruntj qui ibidem (Gcn.^". 
U^4. ) dicuntur ann: fortesy fcu Po^ 
Wfentesy vel Gtgantesy & ac^ 'cjk v/r j 
, hoc cft , quorum magna 
1 erattama, qui in magna erant exi- 
I ftimatione ; in eo ncmpc fimiles 
i illis , qui turrim Babylonicam ex- 
iftruere voluerunt, ut facerent fi- 
Ibi nomcn in tcrra, hoc eft, ma- 
I gnam pararent fibi famam.Pcr hos 
I vult adumbratos fignificatos 
Iquofdam fui temporis malos &: 

■ jervcrfos Judxos, qui pictatern fi- 

■ inulabantsedificandofuisfumtibus 
I N 



Early European Books, Copyright © 201 1 ProQuest LLC. 

Images reproduced by courtesy of Koninklijke Bibliotheek, Den Haag. 

235 B 18 [2] 



tii 



t$0 EXERCITATIO 

& impenfisSchoIasatquc Synago- 
gas, eafque inftrucndo libris facris 
pulchre & magnificc ornatis , & 
hoc non propter Dct nomen , hoc cft, 
ex vero Dei amore ^ zclo, fed ut 
faciant fibi nomen , hoc cft, ut glo- 
riam hominum atquelaudcm au- 
cupcntur, & famam fibi parcnt. 
Intcrim pictatem fic fimulanr-c: ? 
yerapr^valentfupraJfraelem, qui cji 
ftcut pulvis terra , & diripiunt eos. 
hoc cft, fratrcs & popularcs fuos 
Judacos pcr vim opprimunt, &: hi- 
cultatibus fuisfpoliant (multi funt 
iftis in Ecdcfia Chriftiana fimilcs) 
xmdc fra^um eflopus corum,hoc cft, 
quomodo aDco dilTipatum cfto- 
puscorum, qui turrim Babyloni- 
cam cxftruxerunt; fic & hominum 
iftorum opcra & confilia franj(ct 
atque difturbabit Deus. Carpit fic 
procul dubio quofdam fui tempo- 
nsPrimorcsmtcr Judseos, qui ni- 
hil minus erant, quam quod vidc- 

nvolebantpii,;ufti, &fan(ai. Dc 

illis 



'■'1 



Early European Books, Copyright © 20 1 1 ProQues» LLC. 

Images reproduced by courtesy of Koninklijke Bibliotheek, Den Haag. 

235 B 18 [2] 



Ad locum Zoharis, Z()'x 
illis ctiam didum eft (Gcn. vi i, 
i8.ip.2oJ invaluerunt aqu^e val- 
Hefupcrterram^hoccftjHominum 
liiiftorum violcntia myftice adum- 
Hbrata & fignificata cfle videtur 
bN yerbis illis M fis de aquis Diluvii, 
1« invaluertwt aqtu ralde, quiaifti ho- 
kr mincspotcntia fua, favore, & o- 
Ufpibus fuis abutentcs, violentia 
^& opprclTione, tanquam diluvio 
Iquodam, fratres & popularcs fuos 

!([ quafi inundaruntjatquc obrucrunt. 

Qiiarta fpccics funt d%s*2"i Rephahfr, 
:quibus adumbratos cffc vult ma-- 
^os illos dc infidos Judxos , qui 
^uum vident ifraelem, hoc cft,popu- 
.arem aliquem fuum ab aliis (Gcn- 
cilibus) oppreflum, V^^nf:» negUgunt 
\eoSy & quamvis liberare eos pojpnty no^ 
dunt tamenMoCi hac in partc lono^ 
Mifllmilcs , qui i^gyptium Ifrae- 
rlitam pcrcutientem interfecit. re- 
^mijfi etiam frmty atquedeftdes in ftudio 
)tegis. Fat eorum tamen numeroquidam 
^mt , qui in caftudcnt adfaeiendam 

N 2 bo^ 



Early European Books, Copyright © 201 1 ProQuest LLC. 

Images reproduced by courtesy of Koninklijke Bibliotheek, Den Haag. 

235 B 18 [2] 




1^1 ExERC ITATIO 

bonum cum IdololatrU , hoc eft, (mx\ 
videtur ) licet fint profc/Tione Ju- 
dsei , vivunt tamen & verfantur 
cum Gentilibus, eorumque mori- 
bus , atque confuetudinibus , fefe 
accommodant atque inflcftunt. 
De iftis diAum eft loijTNS [^kd-i /^^. 
phaimnonfurgent ("Efa.xxvi.i^) «/ 
laudent te, quoddi^umin temporefu- 
turoy hocvult, loci illi us Efai-E fen, 
fum hunc cfle , An olim aliquand 
furgent Rephaim , uttelaudent. Ni 
mirum Judaei crcdunt,Mcflia: tcm- 
pore omnes bonos Judaros rcfur- 
rcdluros & crupturos e terrae vi- 
fceribus in vallcm Jofaphath , pcr 
rimam quandam , quar tum fict in 
monte olearum, prope Jcrufalcm. 
Impios autem 6c improbos una 
cum piis &probis non putant eflc 
rcfurrcduros , fed in pcrpctnis 
manfuros tcncbris. Atquc huctia- 
hit Author ifte locumhuncEf 
D'.ND'^ Rephaim non furgcnt, qua vocc 
non omncs omnino mortuos vnlt 



AdLOCUMZoHARIS. 

tninteJligi , fcd dcfides , remiflos, dc 
gignavos iltos Jiid£cos,quos vulcef- 
Se adumbratos pcr impios illos ho- 
l-fimincs, qui in fcriptura appellan- 
f^rRepham (his (imilcs funt inter 
thriflianos , quos Chriftus in A- 
focalypfi vocat teptdosy qui ncc ca- 
didi funt nec frigidi , quos minatur 
icforc, ut evomat ex orc fuo) Porro 
:puceptum efe mifraelidatum deper- 
Vdendis & delendis prorfus ijlis Rephaim, 
^3/erbis Efaia? immcdiate fequcnti- 
i ibus , propterea pr^cepifii & dejlrues 
h^ws y & perdes omnem memoriam eo^ 
^um , hoceft , Pra^ceptum dcdifti 
Ircrdendi & deftrucndi. Hoc igi- 
pur vult, Ex iftoEfaias loco liquel 
fv:e, Rephaimos una cum Amalcci- 
h:is proponi tanquam typos impio- 
hrum Judaeorum , qui non funt re- 
imrrediuri temporc MelTix, & pr^- 
[:eptum datum Ifraeli dc cxfcin- 
— ij^lenda Amalecitarum memoria, 
> ffe documentum de a?terno,quod 
impioshomines manct , excidio. 





Early European Books, Copyright © 201 1 ProQuest LLC. 

Images reproduced by courtesy of Koninklijke Bibliotheek, Den Hoog. 

235 B 18 [2] 




15^4 ExERCITATI© 

Quinta fpccics funt Dp:;^ Atid- 
knnydQ quibiis nihil aliud dicit/o- 
har , nifi cjuod ifii fimtles fint Re- 
phaimis, quod ait (ignificatum cflc 
ifto fcripturas dido , Rephaim repu- 
tatt fiint & ipfi ficut Dp;j» Anakim, 
Dcut. I i,v. 1 1. Atquc iftis adum- 
bratos eifc vult JudsEosillos, qui 
contemnunt eos , dc quibus di- 
ftum eft yn-iJijiS Dpj;» , torquesfau- 
cibus tuiSy Prov. i.^. hoc cft, qui 
contemnunt eos , quibus pictas & 
lcx Dei cordi cft & in precio. ifti 
funt C inquit Zohar j quiconverte^ 
runt mundum in Tohu vaBohu , & ar» 
canum vocis , defolata efi domtu San^ 
^iuarii , & terra erat Tohu vaBohu, 
quod efl fundamentum & habitatio 
Mundi* Hoc videtur vclle: Impios, 
quos vult efle adumbratos pcr 
quinque illoshominumimpioriim 
varias fpecics modo cnumcrau , 
caufam elTe cur mundus fit ali- 
quando a Dco deftruendus, ik vd- 
Mti ia antiquum fuum Chaos rcd- 

igendus. 



Early European Books, Copyright © 201 1 ProQuest LLC. 

Images reproduced by courtesy of Koninklijke Bibliotheek, Den Haag. 

235 B 18 [2] 



I A.: 1. O C UM ZoHARIS. 2p5 
^cndiis . Et fmc Miindi hujus 
|lt]ma dcftruaio futura cft, ob 
|omiiuim fummam impietatem , 
juftitia non poterit am- 

lcpliub fcrre. Vcl hoc vult, renova- 
jitiim iri mundum, feu Ecclcfiam 
"ludaicam, perMciriam, propter 
limiam cjus corruptioncm , c|ua: 
Itum futiira cft : plena nempccrit 
kum malis &pervcrfisJuda:is,c|uos 
idicit adumbrari per quinquc iilas 
fujpra cnumeratas impiorum ho- 
pinumfp 

ccics.Etfanc cum Domi- 
nofter Jcfus Chriftus venit 
uic in terras , non Ecclcfia Judai- 
a modo fuit longe corruptilTima, 
jcd & totus rchquus Mundus ja- 
Fcbat in malo, & ad fummum cor- 
uptionis (tum in moribus, tum 
In dodrina &:religionc, pcr Ido- 
«olatriam , qux tum ubique obti- 
aebat) culmen pcrvcnerat, uto- 
i>us planc fuerit ninovationc illa, 
\u3£ A Chrifto cftintroduda.Hanc 
nundi dcfolationem , feu horren- 

N 4 dam 




Early European Books, Copyright © 201 1 ProQuest LLC. 

Images reproduced by courtesy of Koninklijke Bibliotheek, Den Haag. 

235 B 18 [2] 



EXERCITATIO 

dam hominum corruptioncm (ut 
&: Templi Hierofolymitani evcr- 
fioncm) vultmyfticeadumbratam 
effe per illud inji inn, de quo ini- 
tio Genefeos , & quo denotatur 
confufio rerum omnium,qu2e fuit 
olim in prima illa mundi matcril, 
five Chaos. Contra vero Templi 
& Politiae Judaicas atque con- 
ftitutio fuit veluti i<yy fundamcn- 
tum , & quafi quasdam Mundi hiu 
jus habitatio : itaque everfo illo 
TemplojCvcrsa illa politia & Rcp, 
Ifraelis,cenfendus eft hic Mundus 
quafieverfus, dcftrudtus atque dc- 
folatus ; tum autem de novoquafi 
habitabitur , quum ifta per McC- 
{iam inftaurabuntur . Qua: fi dc 
innovatione Ecclcfiar a Chrifto 
per Euangeliiprardicationemfawla 
intclligantur, verifTima funt,fcn^ 
fumque habcnt commodiffimum, 
Nam quanta fuit mundi, adco- 
que & Ecclefiae Judaicje , quum 
Chriftus in terras venit^ fpiritualis 

dc- 



Early European Books, Copyright © 201 1 ProQuest LLC. 

Images reproduced by courtesy of Koninklijke Bibliotheek, Den Haag. 

235 B 18 [2] 



Ad locum Zoharis. 25)7 
•^lcfolatio , five corruptio , qiianta 
oer Euangelium fada eft illius in, 
> [lauratio, atqiie innovatio ? 

AdditZohar, Statim atqiii re~ 
lerit luxy qiu eft Deus B. delebuntur 
ieUundo &pcribunt^ omnes nimi- 
jum impii & improbi illi , de qui- 
")us hadcnuseft didum, Sed^^p\^ 
h Redemtio (illa ncmpe , quam Judiei 
fuo MclTia exfpedant ) nonnifi' 
Hndet in Amalec , donec dekantur 
^''\]ui funt trtiM Gente : atque hoc antc 
Aeclaratum eft: Ubi illud declara^ 
7erit Author iftc , nondum de- 
)rehcndi ; non enim eft mihi hac- 
Jcnus ledus libcr ifte Zohar : ni- 
liil tameh videtur aliud velk,quam 
Wjuod modoi explicatum eft, nem- 
t)e, Vcnturum MefTiam' ut repur- 
^^etEccIefiam fuam afordibus fuis, 
hoc eft , improbis &: hypocritis, 
fiuibus illa tota eft foedata &com- 
hiaculata , quod etiam fignifica- 
te^eft a Johanne Baptifta, Matth. 
.11. iz.ecf aChrifto olim faftum' 

N 5 cft, 



Early European Books, Copyright © 201 1 ProQuest LLC. 

Images reproduced by courtesy of Koninklijke Bibliotheek, Den Haag. 

235 B 18 [2] 



m 



ijllll 



i5>8 EXERCITATIO 

eft , & fortafle adhuc fiet longe 
ddh ic gloriofius, quum aIic[uando 
hic per mille annos in terris rc^na. 
turuseft, cjuod rcgnum miilcan- 
norum dc ftatu aliquo Ecclcfise 
gloriofo dc iiluftri a multis intclli- 
gitur. 

Atque ha^c funt qux fcriptor 
ille habet dc prima loci liujus Ge- 
iiefeos myftica explicatione . Sc- 
quuntur aliac. De fecunda fic ha- 
bct ; J/?/fncmpe coeh, dequil ' 
hic dicitur, Ha: funt generatwnes tu- 
lorumy &c.) funt de quibus di^um 
Jltfunt Dn tuholfrae/y qm te eduxe^ 
runt e terraj£gypti (Exod. xxxi i. 
4) In die quo deleti fnnt iSno iSn iUt fic- 
utilliy (hoc eft, uti videtur, Ifrac- 
Vitx idololatras poft conflatum vi- . 
tulum aureum , ficuti paullo ante 
fuerant -^gyptii in mariRubro) 
eo die Deus fecit calum & terram, 
hoc eft, foedus Jegale cum Ifracle 
pepigit,qui Ifrael, fic a Deo in po^ 
pulum clciftus, cftquafi novus qui^ 

dam 



.^AdLOCUM ZoHARIS. 2^r) 

iam Mundiis, novum coclum, no- 
a terra, comparate nimirumaj 
economiam Lcgis & focderis na- 
iuralis , quse antc Lcgcm pcr Mo- 
icn datam , obtincbat in mundo. 
f boc tjl qnod dicitur: In dicy quofectt 
::>€u$ coelum '& terranii d<.c. Eo tem^ 
"orefutt Deus B.rrnrjiy uy cum Spiritu 
^iio, & innovAtus efi Mundus, r^yy:; a 
nida:i> vocatur Spiritus Dci , quo 
ciomincs fmdificat : Hoc igitur 
^ult Scriptor iflcDeum poll: fum- 
im de Judoeis^fdololatris ( in au- 
[o vitulo ) fuppliclum , foedus 
bm Ifracic pcpigifTc , ac fk no- 
f.^umin populo illo eledo , quafi 
'Hundum crcaffc. Atque boc eji ('ni' 
..juit ) quoddicJumefty qutaquemad^ 
modum coelinovi, &terranovay dcc. 
lE.fa. Lxvi. 2 2. Agnofcit author il- 
I e locum iftum Efiiae accipidcbc- 
I dc myftica feu allcgorica qua- 
ram & fpirituali novi cujufdam • 
[woiundi crcatione, fcd eum infledit 
idvcterisMundi, in Reip.Ifrae^ 

N 6 liticae 





Early European Books, Copyright © 201 1 ProQuest LLC. 

Images reproduced by courtesy of Koninklijke Bibliotheek, Den Haag. 

235 B 18 [2] 



500 ExERCITATlO 

litic^ confl:itutione,creatione,cuin 
debcrct potiiis eum accipere de 
nova Mundi pcr Mefnam futura 
recreatione. Addit dcinde Zohar. 
Eo tempore fecit Dominus germinare 
de terra omnem arboremdele^abilem, 
&c. Sed in principio, donec deleta 
funt (illa) nondum defcenderat pluvia 
l^gis; & lfraeiit£,qut funt fmtles her^ 
bis & plantisyatque arboribtUynon ger^ 
tninarunt , hSdt nni & hoc eft myftice 
figntficatum verbis illis: Et omne vir- 
gultum agri nondum erat in terriy 
& omnis herba agri , &c. propterea 
quod nonerat homo , qui funt Ifraelita 
in Domo Saniluarii y ad colendam ter- 
ram oblationibus fuis, Accommo- 
dat Author ifte verba Mofis hoc 
locoad Ecclefe Judaica? confti^ 
tutionem aDeo facftam , cum Le- 
gem in monte Sinai illi dcdit, 
Comparat nempc Ifraclitas ( ve- 
ros &bonos) arboribus & plan- 
tis illis dcleftabiiibus , quas Deus 
planuvit > fecitque germinare, dc 

tcrra 



Ad LOCUM ZOHAKIS. JOI 

tcrra in hono Edenis ; Legem 
)D comparat imbri, pluvi«,vapori: dc 
b cjuo hoc loco Mofes, Vapr adfcen- 
Y debat. IfraeHtas rurfus comparat 
d homini , Adamo , qui hortum E- 
|f: denis colere debiiit : vultquc noii 
' prius plantatas fuifle myfticas iftas 
larboresdelcdabilcs fbonosputa 
Ifraelitas; quam mah , & Idolola- 
tr^ Ifraclita? , quafi totidem noxiar 
& inutiles herbse atque plantse, 
fuiflent a Deo cxterminati & de- 
ileti; tum dcmum Legis imbrem 
fupra Ifraclcm defcendiffe , tum 
Ifuiffein terrahomincm , qui ter- 
Jram, ('hoc efl:,Dcum colerct facri- 
: ficiis & oblationibus fuis , Lege 
■jMofaica prsefcriptis. 
J Sequitur tertia explicatio . Et 
comne virgultum agri, &c. Hicefl 
1 ( inquit Zohar) prior Meftas , ante- 
quam ejfet tn terra : & omnis herU' 
Agri mtequam germinaret\ Hic efi 
^HeJfias fecundus. Et quare iflud? Quia 
1 mn fuit Uofes ad colendum Numen^ 

N 7 * 



Early European Books, Copyright © 201 1 ProQuest LLC. 

Images reproduced by courtesy of Koninklijke Bibliotheek, Den Haag. 

235 B 18 [2] 



302 



IIIIIIM! 




EXERCITATIO 

de quo dicitur: Et non erat homo ad co^ 
lendam terram» ludsei fingiint duos 
eflcMeirias,alteriim filium David, 
altcrum filium lofcph. Vult autem 
antc utrumque dcbuiflc prxcedere 
Mofcn , per qucm homines vc- 
rum Dci cultum doccrentur ; id- 
que myftice fuifle hoc loco a Mofc 
fignificatum , qui priorcm Mcf- 
fiam fignificat pcr n^c virgultumy 
poftcriorem vero pcr herbam: 
aitque ifta non fuiflb , non germi- 
nafle in tcrra , quia nonduni f ' 
rat Dcus plucrc fupcr tcrram , iiuc 
eft , nondum dcdcrat Lcgis fux 
imbrem ; nondum cnim crat ho- 
vno ad colcndam tcrram , hoc rft, 
nondum cxortus erat Mofcs, ci.^. . 
minifterioDeus deditLegem. Sanc 
Legis ccconomia dcbuit prarccdcrc 
ceconomiam EuangcHi , Mofes 
Chrifti incarnationem; cftenim i- 
ftius quafi prxhidium quoddam.Et 
hoc quidem red:e& vcre. Ncq^ie 
vero male etiam lex imbri, plii- 

vi« 



jk 



% ;1 



f 



Early European Books, Copyright© 201 1 ProQuesf LLC. 

Images reproduced by coortesy of Koninklijke Bibliotheek, Den Hoag. 

235 B 18 [2] 



II A 

Ad locum Zoharis. 303 

pvi^atque rori comparatur . Nam 
fc pa/Tim in Prophctarum fcriptis, 
6 ' adcoquc & in ipfo Mofe, verbum 
1 -pci, Prophctiacomparaturimbri 
Meccelo ftillanti, atquc dccidcnti, 
\ atque fic ( ut ratio ailcgoria^ in re- 
hquis conftct) non malcMofcs, 
pcr quem data cft Lex , compara- 
ki tur homini feu Adamo, ad cujus 
V intcrcc^Tionem & preces lud^ri vo- 
punt impetratum effc tcrr^e im- 
r brcm , qui ante crcatum hominem 

0 non dcciderat in tcrras.Porroquod 
irMcfTiam vult %nificatum cffe 
|pern>K^v/>g«//«;«, vel rcfpexit ad 

nomcn n-L-D cjuod vicinum eft vo- 
4 ifti vcl ad id refpexit quod 
-la XI. I. Me/fias dicitur idh furcU' 
ius & vtrguUy quse voces funt 
ipropinqua: & aftinis cum n-i:^ fi- 
•jnificationis. 

1 Pergit Zohar. arcamm loci 
^fiius, Non recedet fccptrum dc 

]^dixh ( G^nxLix,io) hU ejl Mef ' 




Early European Books, Copyright © 201 1 ProQuest LLC. 

Images reproduced by courtesy of Koninklijke Bibliotheek, Den Haag. 

235 B 18 [2] 



304 EXERCITATIO 

ftas film Davidy nequelcglflator de 
pedibus ejus , hic eft Uejftas film 
lofeph , doncc vcniat nVc^ Silo , htc 
eft Uofes, Numerus hujus eft ficut 
numerus ifttus , & ipfi crit congrc- 
gatio populorum , Q^d;^ nnp )h\ /1- 
ter£ funt nnp ^i^? Levi Kehath. Probat 
Mofcn debuifTe prsecedere utriuf 
que McfTiae advcntum , ex cclcbri 
loco Gcnef. xlix. i o. Non recedtt, 
&c.quoIoco ex conftanti Iuda:o- 
rum confcifione pra^dicitur ad- 
ventus MciTise. Ex eo loco cxfcuU 
pit fcriptor ifte geminum fuum 
McfTiam , altcrum ex iftis verbis, 
Sceptrum de luda; alterum cxiftis, 
Legislator de pedibus ejm. Mofcn au- 
tem utrumquc dcbuiflb pr^Eccdcrc, 
probat I. cx illis vcrbis , donec ve- 
ntat nS>ty silo , quibus Mofcn vult 
fignificari, quia pcr Gcmatriam, 
quam appellant , utriufque nomi- 
niS nVc^ & nc'D literse ' cunderh fa- 
ciunt numerum , neihpe 545. 2 . 
id(inl ind^ probat,quia immediatc 

fc. 



t 



Early European Books, Copyright© 201 1 ProQuesf LLC. 

Images reproduced by coortesy of Koninklijke Bibliotheek, Den Hoag. 

235 B 18 [2] 



■^. Ad L OC UM ZOH A R I S. ^O^ 

^■p (cquitur D'?D;Mnp iSun quibusdua- 
^■i. bus prioribus vocibusnnp' iSi fi li- 
^^'Jterae aliter conjungantur , atque 
locombincntur , invenientur iftac 
jduaennp 'iS levi Kehdth , ex quibus 
Unatus eft Mofes ; Mofis enim pa- 
tcr fuit Hamram, avus Kchath, 
;iabavus vero Lcvi. Ita locum illuni 
xelcbrem , qui manifcftam conti» 
|:nct dc Chrifto prophctiam , acci- 
;pit quidem Author ilie de Mef- 
ifia , fed inversa , prava atquc 
>detorta intcrpretatione . Nam 
Icum per Silo intelligere debuerit 
iMelTiam , ipfe Mofem interprcta- 
itur ; & cum fenfus loci illius hic 
|fit , In adventu Mcife ceffaturam 
pffe & abohtum iripoteftatem tum 
lcivilcm defignatam per fceptrum, 
E,tum Ecclefiafticam & Legalem, 
.Ritus puta & Cserimonias, qua? fi- 
ignificantur per vocem ppnD ( nam 
ia'pn proprie funt ritus , Cxrimo- 
niae) quum Mofes ab eo dicitur 
jprsecedere Meifiam , tacite eo fi. 

gnifi- 




Early European Books, Copyright © 201 1 ProQuest LLC. 

Images reproduced by courtesy of Koninklijke Bibliotheek, Den Haag. 

235 B 18 [2] 




306 EXERCITATI^ 

gnificatur in adventii Mcuia' dc- 
bcre cefTare Mofcn, hoc cft , i,- 
tramque illam potcftatcm Civilcm 
& Ecclefiafticam ablatum in iu- 
dxis in Meffise adventu. 

C^terum, quod gcminum fa. 
ciunt Mcffiam , alterum fiiium 
Davidis , ilJuftrcm , gioriofum, 
magnificum, potentiiTimum j al- 
terum , fiJium Jofcpli , paupcrem, 
infirmum , mendicum , icprofum, 
(juem etiamnum deJitcfcerc com- 
ininifcunturintcr mendicos, qui 
funt in porta urbisRomae,iftud 
a pravo intciJcftu Proplietiarum 
de geminoClirifti ftatu,aitero Hu- 
miliationis , 5c Exinanitionis ; al- 
tero vero Exaltationis & Giorice 
fupercoelcftis, ac planefpirituaiis. 
Quod autcm paupcrcm &c infir- 
mum Me/riam dicunt cffe fiiium 
lofcph, vidcntur co fignificarc 
Dominum noftrum Jefum Chri- 
ftum , qui cxiftimabatur vuJgo a 
luda^is clfc filius lofcph, quitfuc a 

multis 



A D L o c II M 7 ' ' I s. ^07 
Wnultis luda;is crcuitus & habitus 

fuit MciTias; icd ab iifdcm poft- 
l modum contcmtus fuit, quia li- 
b berationcm a Romanorum , ca:- 

jtcrorumquc Gcntilium fcrvitutc, 
I iquam a fuo Mc/Tia cxfpcdabant , 
bpcr cum non nadi funt. Unde 
pcnata cft dcindc intcr corum pofte- 
\ ros traditio &: fabula de gcmino 
LjMcfria, altcro Davidis ( qucm ad- 
\ huc hodiccxfpcdant), altcro |o- 
( fcphi , qui pridcm vcnit , filio. 
f Qu^od autcm fabulantur iftum ct- 
iiiamnum hodie delitefcere , & 

fedcre inter mendicos & lepro- 
e&sad portam urbis Romse , vi- 
p dentur co innuerc velle , filium 
j ftum Jofcphi putatitium eflc noa 
||iruum , fcd Chriftianorum Mcf- 
J fjam; Nempe Juda^i nontalcm in- 
f [irmum,paupcrcm, languidum, & 

cprofum volunt Mcffiam^fedglo- 
jC riofum Monarcham ; idco paupc- 
[i:cm illum MelTiam rclcgant ad 
|Chriftianos , ipfifquc rclmquunt 
H colcn- 



f 



Early European Books, Copyright © 201 1 ProQuest LLC. 

Images reproduced by courtesy of Koninklijke Bibliotheek, Den Haag. 

235 B 18 [2] 



308^ ExERCITATIO 

colendum , fufcipiendum , atque 
po/Tidcndum, Non nefcio tamcn, 
Mc/Iiam ab illis dici filium Jo- 
fcphi , quod Jacob in Jofcphi bc- 
ncdidione, Genef xlix. 26. vi- 
dcatur prsedicere Mcffiam oritii- 
rum ex eo , his vcrbis , fuper caput 
I^azjtrai e franibus ejus. Scd vidctur 
illud eflc poftcriorum Judarorum 
tfFugium. 

Scquitur quarta cxplicatio. l:t 
nine virgultum agriji// frmt juftt,qui 
fmt de latere (rKf ^te/(^(^, utiJoqui- 
turauthorfapienti«,Cap.i. ult.) 
jufti '"n^viventis in fecula'^^ n"'iy 
& tres{n6t2ii)arboris ramosyatque hi 
fmt tres Patriarcha, qui funt a viVi 
te infecula, Hoc vult, voce illa n'K\ 
qua? hica Mofe ufurpatur, fignifi- 
cantur jufti & pii homines , qui 
funt quafi progcnics, & foboles 
qua:dam illius, qui vivit in fecula, 
Dei nimirum , vel MciTiaE. Porro 
n^ii^idem eft inverfis Jitcris quod 
'ne^, quod legi potcft 'n-j^ qm vmt > 

litcra 



Ad LOCUM ZOHAR IS. ^Op 

rlitcra autcm :y (qux prima < 11 hu- 
jjus vocislitcra ; ipsa Ibi figuratres 
) VeIuti arboris craifiorts ramos re- 
/ert , quibus denotantur tres vete- 
3res Patriarch^E, Abraham, Ifaac, & 
Jacob , qui funtab eo qui vivit in 
fecula , 6c a quibus funt omnes pii 
& jufti, vel per gencrationem car- 
nalcm , vcl pcr fidei Abrah^ imi- 
ationem. Hft bxc interprctatio 
Loharis arguta nimis , & plane 
R.abbinica , atquc Cabbaliftica, 
inulla folida veritatc fulta. Addit 
Zohar. Aliud verbuw, hoc cft, Alia 
explicatio. n omnii ^-y herba agri^ 
r£"c^ crajfum Schm , ntafelta , qul 
munt njmN' '"^ . funt Ty ji ramiy 
uipendent in ipfisy ry iy^)nifctlicet 
kumerum eorum 72. Hxc & feqq, 
mihi quidcm hadcnus funt ionge 
Dbfcuriffima , ac quid fibi hic velit 
fcriptor , vix ac nc vix quidcm aC- 
fcqui poffum ; qualemcunquc ta- 
^imcn conjefturam meam de illis, 
' atipotcro,aperiam. Sic ergo cgo 

arbi^ 



Early European Books, Copyright © 201 1 ProQuest LLC. 

Images reproduced by courtesy of Koninklijke Bibliotheek, Den Haag. 

235 B 18 [2] 



JTO ExERCITATlO 

arbitror : In voce 315';? , qua iititur 
Mofcs , fi per mctathelin literx 
invertantur, invenietur ^yyyhoc 
eft , litera ^ & quod 72 notat. 
Porro c^illud notat tria folia (quo- 
modo ncmpe fupra dixit eo dc- 
notari tres arboris ramos)qua: fnnt 
njmx^ti/ (quid fibi vclit barL.w. 
plane ifta voce njmw\ non pof- 
fum divinare ) duabus antc aliis 
literis, nempc dcnotari 72 ra- 
mos,quia nimirum 3";% numcrum 
illum facit. AdditZohnr. nwt?t^< 
iUi non \nmm teneanm 
piuntury comprehendunturjiu iolo ijiu 
eji XjIJO*^' , donec veniat illc , qui roca- 
tur qm efi nin'. Scnfus videtur 
cffe : Mofcs hic ait , hcrbam non- 
dum gcrminalfe, quia non erat 
D"iN homo ad colcndam tcrram. 
Pcr homincm iftum vidctur Zo- 
har intelligcrc McfTiam , qui cft 
nin\ fimul, inquam , din* & mn\ hoc 
eft, ^olj>%6>7r^. Ante crgo hominis 
iftiiis, M^fTix, inqiiam, ^a*jpM^H 

advca- 



Early European Books, Copyright© 201 1 ProQuesf LLC. 

Images reproduced by coortesy of Koninklijke Bibliotheek, Den Hoag. 

235 B 18 [2] 



Ad LGCllM Zon ARIS. 

idventuni ncgat 72 ramos conti. 
ncri in loco qiii cfl: NnrDj^ , hoc cft, 
ncgat Gentcs vocandasefreadve' 
»' ram Dei cognitionem . Pcr -2 ra- 
mos intclligi dcbcrc GcntcsVpla-. 
lumcftcx eo,quodlolcntjud£i di- 
ijcrc cffc in toto terrarumorbc 72 

ivcrfos popuIos,fcuGentes,toti- 
demc|;diverfaslinguas; quodlimc 
i*x(cuipunt , quia Gcn. x. ubi po- 
tcn Noachi poft exftrudam tur- 
^im Babylonicam , & confufun 
lominum linguam , rcccnfcntur. 



.|UI- 



lumcrantur 72 homincs , ,1 c,ui. 
f)ns univcrfa tcrra dicitur c/lcha- 
|itata. A tribuscrgoNoachifiliis, 
|em , Cham & Japhct , quafi totil 

|emarborisfeutrunciatqueftipitJs 
;cneris humani crafiloribus ra- 
nis, enati funt 72. minorcs rami, 
'vc populi , a quibus poftDilu- 
lum propagatum eft genus hu- 
'lanum. Hi autem 72 popuJinon 
^mt fub i^r^yy:; , hoc cft , yeri Nu- 
Minis & Spiritus fanfti alas & pro- 

teclio- 



Early European Books, Copyright © 201 1 ProQuest LLC. 

Images reproduced by courtesy of Koninklijke Bibliotheek, Den Haag. 

235 B 18 [2] 




JT2 ExERCI T*A T T O 

tedionem addudi, priiifqiiam vc- 
nit fingularis ille Adam , qui cft 
mn' , MciTias nimiriim , Doniinus 
nofter Jefus Chriftus , Deus in 
feciHa benediiflus. Et hoc ( addit 
Zohar ) fignificatur voctbus jftis , Ht 
homo non erat ad coiendam tcr- 
ram ; ac propterea de eo dicitur Ft 
omnis hcrba agri priufquam -^i 
minaret y hoc eft , donec germinet 
pny juftus , d; abeo veritas de terri 
germmabit (Pfal. 85.12) de quo dt- 
£itur , Mtttet veritatem tn terr mt, 
Dan. VI11.12, Juftus iftc, . v^tio 
Veritas de terra gcrminat , pro- 
cul dubio eft MefTias. Ergo ho- 
mo , de quo Mofes hic dicit , Ncn 
erat homo ad colendam terram 
/juxta Zoharis mcntem) Mcilias, 
Porro fallitur aurhor ifte in Joco 
Dan.v111.12.quem ip/e accipit de 
Mcffia, cum revera accipicndus fit 
de Antiocho Epiphane , de quo 
iflhic dicitur , non quod nSrnwi- 
firit , fed ^"^W projeartt in tcrram 

verita- 



Early European Books, CopyrightO 201 1 ProQuesf LLC. 

Images reproduced by courtesy of Koninklijke Bibliotheek, Den Hoog. 

235 B 18 [2] 




Ad l o c 11 m 2 o h ^ r 1 ^ I ^ 
ventatcm ; quia, qiiantum inipfo 
ffuit, verit.itcm divinam , hoc cft, 
religioncm Judaicam , projecit 
concirlcandam in tiiran^ 
AdditZ..har • ' ' " r/,./ s.i/htnm^ 
w fhv.r V i^iuiji g, amtnuy non ger^ 
n nantm cuptivJate , don:c V.rnas dc 
^erraj^ermnuverit. ¥.tbtc cfi Mofa, de 
d citunlex Verttatis fmt m oreejns; 
^tiia ncmo fuit ficut ipfi.qmqnaftverit 
^ivmitatem, Comparat Rabbmos, 
u Juda^orum magjftros , atqiic 
(<Dod:orcs(quosDircipulosSapien* 
tum vocatj graminij.ncgatcjuecos 
'-ol]c inhoc, in quo jamVunt, cxfi- 
, o, gcrmniarcatquc vircfcerc, five 
iorere, doncc veritas de terra ger. 
^inaverit, h. e. doncc vcniat Mo- 
,qui Me/Ticeadventumprj:ccfliu 
Fus cft;decocnim dk\t,Htc efiMofls, 
:k quo didum cffc vult,lf j^r veritatis 
%it in ore ^W^Malach. 1 1 .6.quta (in- 
uit Zohzvy) nemofunficut ipfe, qtt 
f^^fiverttDivmttatemM.c.majorfui 
nibus Prophetis in vera Dci co? 

O gnit 



Early European Books, Copyright © 201 1 ProQuest LLC. 

Images reproduced by courtesy of Koninklijke Bibliotheek, Den Haog. 

235 B 18 [2] 



314 ExERCITATIO 

gnitionc. DQin [uhjick, Ac propterex 
dicitur , Etnon erat honwad colendum 
terram;fedJfathnatquevenerit(hoir\o 
ille Mofes, )ftatim etiam Di«i fecundm 
Adam (vclfecundiis hon\o) adftenda 
de terrd. Quibus indicat , quod 
quemadmodum herbse &qramina 
non erant interra, (cx Judseorum 
fententia)priufquam homo crcatus 
cffet fextodie,qui coIerettcrram,& 
ad cujus preces 5c intcrcciTioncm 
dcmittcrentur imbrcs,quibustcrra 
fccundarotur ( voluntenimhcrbas 
& plantas , cum tcrtio dic a Deo 
creatx funt, non cmcrfifle e terrJ, 
fed adfupcrficiem ufque extrcmam 
terrar pulIuIafTe, fexta demum die 
poft creatum homincm dc demif- 
fumimbrememerllfTee terra) ficc- 
tiam ante Mofis adventum ( qui 
prsecefTurus eft Mcfliam ) Difcipuli 
Sapientum, qui funt veluti hcrbar 
&:gramina , non poffuntin hoccx- 
liho germinare, atqueflorerc, antc 
magiftri fui Mofis adventum, qucm 

ftatini 




AdlocumZoharis. 515 
iftatim fcciiturus cll Mc/Tias , Id 
' [uodZohar iignihicat his verbis,5^i 
Wnn atque venerit (Mofcs ncmpe, 
iqucm vultfignificatum eflehis ver- 
«bis , Ethomo non eratadcolendamter^ 
>^ram) ftatm dini fecundus Adam ( h. 
.c. MciTias, Dominus nofter Jtfus 
Iphriftus, quiiic aPauIlonon fcmel 
^vocatur J adfeendet de terrl ( Hic 
^atxi cft fecundus Adam , quomodo 
n-TNicft fccundus Adar) Hoc & hinc 
"^ofirmatur, quia fcquitur 'Jnx p "t^^ 
n^S p^JD Adamdicitur ah Adonaiy de^ 
^tftque illi Vau: atque eo faclus eft Domi- 
<mis totiusterra. Hocncmpe vult,lu- 
I ccHigi hic aMofe ejufmodi homi- 
paem (DnN^iqui (xt didusab*J-TJ<, qui- 
^-.ic fit fadtus Dominus totius tcr- 
. Qiiis autcm cft illc, nifi Mc/Tias, 
ijui fimulcft, futi modofupridi. 
idt)&DnN ^ScnvT h.c.9?«^%^^®-.Qiiod 
l^JiUtcm dicit efic dtn\ qui dicatur ab 
*rnx & decflc ilii Vau, fadumq; effe 
Oominum totiusterre,omninore- 
^picitacalluditadPfal. 8, 5. outdeft 



i 




Early European Books, Copyright © 201 1 ProQuest LLC. 

Images reproduced by courtesy of Koninklijke Bibliotheek, Den Haag. 

235 B 18 [2] 



jl6 EXETICITATIO 

Oix homoyquod meminem ejm^c^wctn 
homiiicm Pfaltcs dicit conft tutum 
cflc a Dco fupcr omnia opera faa, 
ac proindc Dominum totius Mun- 
di. Porro eo loco Pfaltes agit dc 
Chrifto, qui revera conftitutus cft 
a Dco fupcr omnia opcra m:inuum 
fuarum. Hunchomincm Zohar > 
cit ciredi^liiin p ub Ador^ 
diftum cflc quafiiix Domtnu:> 
efle tamcn illi Vau,nominis lciiiccc 
tetragrammati nin', cjuod pronun- - 
ciatur Adonai ; coque myfticc in- 
nqi , cjuod conftitutus lit a Dro 
"Dbminus toti us Mundi. Priufq 
igitur homo ifte Meflias(qui ab jin 
diftus cft CD"^« quafi fnf< Dominm^ 
q^uique a Deo conftitutuscft D 
minus totius Mundi , juxta Davi 
dem,Pfal. viii.)fit in terra,Difci- 
puHfapicntum inhocexilio,(a quo 
per Meffiam fpcrant fc eflc iiberan- 
dos ) non poflunt florere atque ' 
germinare, non fecns atqucplmtr 
&HWbi ante crcatam homiii^.-.. ^ 

Hxc 



Ad locum Zoharis. 

[Harcvidcturomninoeflemcns Zo- 
%hans hoc loco , apud quem fcqui- 
fjtur ftatim, 'migahat totam terra 
fuperficiem, Ex eo mtgantur ifiaelita 
^-^Nnn*? hifcrne, per l xx modos Legis, h. 
c. Interim dum advenit homo ille 
|(Mcfrias ) ut pcr eum demittantur 
'e ccelo imbrcs divin^e fapicntisr, 
|bortus Eden , h. e. Ecclcfa , Rcfp. 
ilfraclisjirrigatur a fluvio Legis pcr 
o varios modos explicandi Lc, 
^jjcm ; tot cnim divcrlis modis p. - 
:i:ant Judd. Magifl:ri Lcgcm poflc 
oplicari. Breviter hoc vult, multo 
ajorcm fore tcmporc Mcffix, de 
eo,&rcbus divinis, fcicntiam,at- 
i^ue cognitioncm , per eam quam 
aflx-rctMeflias dodrinae plenitudi- 

fem,quamcfl:ea quxhaberi potcfl: 
crLcgem yodiverfismodisexpli- 
:atam. Quodfanelongecfl verifli, 
pumin Jefu Chrifto Dominono- 
ro,vcro Mcflia, cujus doclrina at- 
iieinftitutio longe cftplcniordo- 
rina Lcgis , Ipfc cnim efmu Patris 

O 3 baufitj 




Early European Books, Copyright © 201 1 ProQuest LLC. 

Images reproduced by courtesy of Koninklijke Bibliotheek, Den Haag. 

235 B 18 [2] 



illllli 



318 ExERCITATlO. 

hdufit^&nmo novitPatreynifiFilius, <jh^ 
e.in finu Patris, Ipfe eum nobis revelavit» 
Huc refcrtur ultima hujus loci 
cxplicatio, quam Zohar adfcrt. Et 
vapor adfcendebat de terra. Explica- 
tto ejus Chaldatca hac eft: Nubes adfcen- 
dehat de terra. Hac efl , de qua dicitur: 
J^ubes Domini fiiper Tabernaculum. 
Exod. XL. 3 8. Peream irrigantur filii 
Sdpientum hoctempore. Hoc vult. Pcr 
Yaporem , de quo hoc loco Mofe«, 
myftice fignificari Legem , cujus 
doftrina irriganturjam Jud<Torum 
magiftri, qui nihil aliud ftudcnt, 
aut norunt,prseter Legcmjidque cx 
co liquerc, quod Chaldaicus Para- 
phraftes ix, quod Vaporem proprie 
fignificat,rcddiditN:iJ;%;2«^if;;;. Nu- 
bcs autem ifta ea cft , quas Exod. 
vcrf ukimo dicitur fuiffc fuper Ta- 
bernacuhnn interdiu , qua Nubc 
myftice fignificatur Lex , qua irri- 
gantur Judseorum Magiftri, qui 
huicuni rci dnntop. ram. 

Hxc funt qucc vifum eft , pro 

virih. 



Ad I. OCUM ZoHAR IS. ^ip 

i virili, in hunc Zoharis locum obf- 
j curilTimum , pro cjus illuftra^ 
ijtionc, adfcrre. In nonnullispla- 
ine harrco, ut cftillud njmK', quod 
jego non capio , quodque arbitror 
.quidcm pcr Gcmatriam cfic cx- 
.plicandum ; at quodnam illi no- 
men rcfpondcat , nondum video. 
In quibufdam ne mihi quidcm ipfc 
fatisfacio,ncdumutfpercm mealiis 
fatisfadurum. Conjccluram tan- 
Ttiim protuli meam, quam libcrum 
icrit, cui volucrit, rcpudiarc , fi 
lon illi arrideat . Si cuis quid pof- 
lit, quod raclius, planius & plc- 
lius (it, atque ccrtius,non invidc- 
>o,im6 maoisgaudcbo,atquccum 
^(Jro, fi communicare vclir , fruar. 
I Intcrim his fruatur , quivokicrir, 
l^dum mcliora ccrtiora alius in- 
Jveniat, in mcdiumque profcrat. 

Porro in Kabbinicis iftis nugis, 
fa^ Cabbaliftica» dodrinx quifqui- 
jiis atquc furfuribus , non parum 
\ur£ ihmlx , hoc eft, orthodoxse, 

P 4 ^ 




Early European Books, Copyright © 201 1 ProQuest LLC. 

Images reproduced by courtesy of Koninklijke Bibliotheek, Den Haog. 

235 B 18 [2] 



320 EXERCITATIO 

& Chrif^ianx dodrina? immixtum 
vidcrc , & dcprchendcrc JLcct, 
quod non aliunde vidctur ciTe, 
quam quod primis Chnftianifmi 
temporibus ludseorum ("qui primi 
Chriftum fufccpcrunr,fed co poft- 
modum neglcdro, Nazar^ei dicfti 
funt, aborthodoxis & vcrisChri- 
ftianis fegrcgati, & fcmijudaei atque 
femichrdHaniabiishabitifunt) Do- 
dores multa aChrifti Difcipulis& 
Apoftolis rcligionis Chriftiange ca- 
pitaatqucmyftcriaacccpcrunt,quc 
ilii poftcris& Difcipulis fuis invol ul 
ta obfcure tradidcrunt , hi rurfu 
variis nugis, commcntis, a^fabijl"^ 
afe excogitatis immixta, magif|uc 
ndhucdeformata, cjuam quomo- 
do ea acccperant , poft fc rcliquc- 
runt, quxficpoftmodum in Cab- 
balifticorum iftorum Scriptoruni 
rccentiorum Kapfodiis permixta 
abipfis forte Rapfodiis, multomi- 
nus ab hodicrnis ludais qui illis 
fucceflerunt, non intcllc(5la inve- 

niuntur. 



Early European Books, Copyright © 201 1 ProQuest LLC. 

Images reproduced by courtesy of Koninklijke Bibliotheek, Den Haag. 

235 B 18 [2] 



AdlocumZoharis. 
'iniuntur. Sunt ncmpc ^n ipta ifta 
jiCabbaliflica , mcra: a vanis, vario 
|«temporc,cx aliorum didis^Scriptis 
p traditionibus, atquc inflitutio- 
rliiibusundccumque collcctx atquc 
ironflircinatc ^coagmcntat^ Rapf- 
W^dix, Equibusnonpaucabona,ra- 
, & orthodoxa cJici & colligi 
boflunt, fimodo cum judicio lc- 
■antur 8c intclligantur. 
1 Scd milTis iilis Judxorum nugis 
ftque halJucinationibus , vidca- 
j|injsanin cjufmodi intcrprctandi 

Encrc, Chrifliani aliquid rcdius, 
iius,pJanius&pIenius,atquefo]i- 
Hus prxftarc po/Tint^fpirituali Eu- 
^gclii luminc colluftrati. Jam fu- 
. ra fundamentum hoc a nobis,fta- 
liim initio,fubftratum eft. PJeraquc 
trfmnia in Vetcri Tcftamcnto , ac 
l ijr^fertim in fcriptis Mofaicis, cffe 
vpica, proindcquealicgorica.Ty- 
orum autem tria ^ gencra: a- 
os ncmpe cfte Lcgalcs , aJios Hi- 
jOricos, alios dcniquc Naturalcs. 

O 5 £t 




322 EXEKCITATIO 

Et naturalcs quidcm cos diximus, 
cum pcr Naturx ipfius in mundi 
crcatione , conftitutioncm adum- 
brantur ca,qu2epcrtinentad Eccle- 
fix Dci fpiritualcm ftatum ^con- 
ditionem. Voluit nempc Dcus iu 
prima rcrum omnium crcationc ty- 
pum,rpccicm,& imagincm quanda 
cxhibcrecorum,qu^aliquadopolh 
cafaduruscratin fpirituali Ecclcfi^ 
fu^ rcdetionc, ftatu, & condition. . 

Poft hominis ergo lapfum pcr 
catum,cx humano gencre in mil( 
riam pcr peccatum prolapfo, Dco 
libuit Ecclcliam,h.c.ccrtum homi. 
num numcrum fibi dcligcre , c\uo% 
cx illa mifcria adxternamevchn 
in coelis fruendam beatitudincui. 
Eorum duplice voluit clfcftatum, 
priorcm in hac mortali vita.in hoc 
mundo; poftcriorcm infutura vitai 
in coelis agenda. Status hujus vir?p 
rurfus eftduplex,unus extcrnus,a}- 
terinternusiille in extcrno Ecclcfif 
regimiiic , cjuatenu& ilh corpus 

cjuoJ- 



Early European Books, Copyright © 20 1 1 ProQuest LLC. 

Images reproduced by courtesy of Koninkiijke Bibliotheek, Den Haag. 

235 B 18 [2] 



Ad locum Zohakis. 32^ 
juoddam conftituit cxternum.or- 
Ime aliquo rcgcndum;ifte in inter- 
10 cordis Sc affc6tuum,omniumG; 
lanime facultatu fpirituali dudu ac 

bregimmc,pcrChriftiSpin*tuminvc. 
tra rcgcncrationcac findificatione. 
)IUtnufc|ueiIIius ftatus tuminterni, 
^iJtum cxterni, duplcx fuit Dci occo- 

^nomia,quafapicntiiTimc'Ecclcfiam, 
iifuam , pro vario ejus ftatu &: con- 
liditionc, rcxit ac adminiftravit; IT- 
|;iia,(]ua: Chrifti ortum atque Nati- 
fcvitatcm pra^cedcre debuit , altcra 
mux eandcm eft fubfecuta: una Le- 

Uis,aItcraEuangehi;unavetcnspo- 
puli Jiidaici, altera noviChriftiani. 
^cclcfice autem ftatus & conditio, 
pcique in ea rcgenda oeconomia, 
p)y fcc ul II m , m un d us, a J u dxi s, u^c^y 

^j^.W^ccl.^afacrisScriptoribusvoca- 
rr; q u i a i II a i n pr i m a h u j us a fpeda* 
ilis mundi creationc fuitab cofa- 
ipntilTime adumbrata. Et pnor 
[uidem Dei ce onomia jam prideni 
|Juda:is diCu hnt,dicituraue etia- 

^ ^ mim 



Early European Books, Copyright © 201 1 ProQuest UC. 

Images reproduced by courtesy of Koninklijke Bibliotheek, Den Haog. 

235 B 18 [2] 



5 14 EXER C I T AT I O 

iiuni hodie n?n dSi;» feculum boCy 
pofteriorvcro fub Mefria,abiifdcm 
diciturx:3n u^r^feculumventurum. A 
quibus hac in partc Apoftolus non 
abludit, aut longc n!^^^ (lit , cirn 
poftcriorcni oeconomiaiu vocat 

iCiSfAivTiv ili/j ^iXXiS(ntV' Hcb. I ouM' 

VXT9V ^i)i>.ovTu y ibidcm Cap.(5.5. Itcm 
cumftatum rcrum prsefcntem vo- 
Cat TT!/ cvsriy^tt Gal. I. 4. quciii 
iit a ftatuhominiscorrupro & na- 
turalidiftinguatjvocatiftum ttcv^' 
Duplex ifta Dei ceconomia , ^ 
Ecclefias conditio , in LcgeDci, 
fcuScriptisMofaicis adumbrata u 
fignificata cenfcri procul dubio dc- 
bet,aC nulhbipotius, quam in ao^ 
fpedabilis hujusMundi crcationis 
hiftoria atquc narratione cft qua?- 
rendai fiquidem vifibiiia funt invi- 
fibihum imagincs & fimulacra qua- 
dam: unde& Apoftolus Paulus (uti 
initio diximus) vultuniusin crea- 
tione conftitutionem eflc altcrius 
typum & exemplar quoddam. 

Puplcx 




AdlocumZoharis. 325 
Duplcx autcm facla fuit a Dco 
Mundi hujus adfpedabilis vcluti 
crcatio, proindcc|uc gciniiuis qua- 
fiMundu*;: altcr in^ormis &nudus 
atqucconfufus^dL .j. o ^•^unicfl:, 
prhicipio crcavit Dtm ccelum & 
\terram , &^ terra erat matm & vacua, 
i&c. Altcr fuit cxcultus , exorna- 
ajtus, perfcdus, omnibufcjuc nu- 
cris & partibus fuis abfolutus, 
n flne fe» dicrum , quibus Dcus 
iabfolvit opus fuum , de quo ini- 
^ ^tio Capitis fecundi , Et pcrfecii funt 
' kocli & terra , ^ omnis eorum orna- 
us . Prior ille Mundus poftcrioris 
rudimcntum duntaxat quoddam, 
'jufque quafi materia prima , ru- 
4is adhuc & informis, fuit; pofte- 
ribr prioris fuit vcluti forma,com- 
^plementum , perfcdio atquc ex- 
'ornatio. Prior fuit confufum vcl- 
mti quoddam Chaos , obfcurum, 
^ tenebris obfitum ; nam T^- 
tbrd^ erant fuper faciem Alyf: po- 
"^crior fuic opus quoddam diftin- 

O 7 a:um> 



Early European Books, Copyright © 201 1 ProQuest LLC. 

Images reproduced by courtesy of Koninklijke Bibliotheek, Den Haag. 

235 B 18 [2] 




ExERCITATlO 

^lum , expolitum , pcrfc<5cum, lu- 
cidum, imo ab ipfa luce initium 
ducens, Fiatemm /«A;(inquit Deus) 
& fuit lux . Interim prior ille ut ut 
fuerit fic rudis & impcrfc6tiis , fi 
tamencumNihiIo,quod eum prce- 
ccfTit, comparetur,fuit aliquid Ni- 
hiloillolonge pra^ftantius ; multo 
enim magis prgftat Fjfe qualecumcj; 
quantumvis rude,debile,& impcr- 
fc6i:um,quam omnmonon cffe^ni- 
hilquccft ipfoNihiloimperfe6tius 
atqueignobilius. Acquamvis pri- 
mum illud Chaos fucrit confufum 
& rude admodum; Spiritus tameu 
Dci dicitur nihilominus fefc fu pcr 
illius aquas motitaflc, quo rudis & 
indigefta illa moles quafi continc- 
batur , & veluti fovebatur. 

Jam vcro quis nefcit priorcm 
Deiin Eccelefia fua regcnda O - 
conomiam fub Lcge , ante Chnfti 
adventum , refpedu poftcrioris, 
<\i\x eft fub Euangclio, poft Chri- 
fti adveatum , fuiflc admodum 



!. I 



1 



Early European Books, Copyright © 201 1 ProQuest LLC. 

Images reproduced by courtesy of Koninklijke Bibliotheek, Den t-laag. 

235 B 18 [2] 



! 



Ad locum Zohart^ 327 
riidem , atquc imperfcctain , efe 
veliit rudimentiim duntaxat quod- 
dam Ecck fix potius, cjuam excul- 
4 tam atqucexornatam&abrolutam 
' HcclefiamiundeeftetiamjquoJ lc- 
I galcs ritus &c cerimonise ab Apo- 
dI ftolo dicuntur mundi ^i^hx , ele- 
i tnenta , atque rudimenta, priufque 
foediis nihil rejrXeieJTtc^ ^ adduxiflc 
ad perfcdioncm . In priorcmerx 
fcrmc fuerunt Tenebrjp , propter 
Jonge maxiiiiam , qua- tum fuit, 
divinj^ revclationis obfcuritatem. 
In poftcriore vero , comparatead 
priorem , mcra fuit lux , per lucis 
I Euangelicae longe maximum fplcn- 
! dorcm. Unde etiam ell:,cju6d Apo- 
ftolus deiemporibus Novi Tefta- 

imcnti loqucns, dicit, prdteriiffe no^ 
item, lucem jam effe-.propteraque jubet 
msarmis /«r«/W/^/.QLiamvisautcm 
prior ille Eccleflse ftatus atquc 
conditio fit , refpcdu poftenoris, 
. admodum rudisatquc impcrfcda- 

I 




Early European Books, Copyright © 201 1 ProQuest LLC. 

Images reproduced by courtesy of Koninklijke Bibliotheek, Den Haag. 

235 B 18 [2] 



328 ExERCITATIO 

prscftabilior quam tfl: naturalis & 
corruptus hominum ftatus, in quo 
omnes naturalitcr jacent, priuf- 
C]uam a Dco (qui , ut Apoftolus 
a; t, vocdt ea qu^ tmi funtyac ft ejfent) 
e naturali fuo Nihilo cvoccntur,at- 
que educantur, Lt p iiis iHud EHc 
fpirltuale ( ut ut adluic admoduni 
infirmum &: dcbilc , atque impcr- 
feftum ) quod fub Lcgc , & pri 
ceconomia , locum habt''t , 1 
Dco per fpiritualo — j-,- - 
nem accipiant ^ uotincaiu 
cnim ftatus illc corruptx noii 
Naturx veluti merum Nihil , i<:- 
fpedu &: comparate ad fpiritunlcm 
ftatum, c]ucm per Spiritiis D. 
gcnerationcm accipimus , Tf:i, . 
eft , quod ftatus iftc Isova. crcatu- 
ra y novm homo , Regeneratto , quafi 
nova nativitas , nova gcncratio, 
paffim in fcriptura dicitur. Ac 
quamvi$ denfa^ Tenebra^ & crafla 
veluti caligo in priore illa ccco- 
nomia faciem Ecclcfias obvelarct; 



I 

1 Ad locum Zoharis. 

qspiritns niliilominiis Dei movebat 
-e fiipcr faciem illius Aby/Ti, & ru- 
pem illam atque informem & in- 
Tligcftam Ecclcfe prioris atcjue 
ifudaica: molcm veiuti fovcbat , &: 
|uall animabat : per quem Dei 
'Ipiritum intus in cordibus , ut- 
ft debilitcr agcntem , cum Deo 
>mmiinionem habcmus, & efta- 
natura: noftrse corrupto in 
)rtem & condicionem filiorum 
^ci transfcrimur. Porro , quod 
>eus tum dicitur creajje tn prhuipto 
flum & tenam , eo /ignificatiir 
lconomia, cju^ prima obtinuit, & 
1 ab ipfo Mundi cxordio initium 
^buit.rtcm,quodtcrradiciturfuif. 
Iinn.i yr^r^inanisyvacua, dcfena, eo fi- 
Mficatur,oeconomiam illam fuiffc 
[acuandam atqueabolendam. 
"Ifto itaque priorMundus myfti- 
atq; allcgoricus, ftatusEcclcfix 
:eris antc Chrifti adventum , per 
imum , rude & informe Mundi 
Ijusafpcdabilis Chaosadumbra- 

tus; 



Early European Books, Copyright © 201 1 ProQuest LLC. 

Images reproduced by courtesy of Koninklijke Bibliotheek, Den Haag. 

235 B 18 [2] 



JJO ExERCITATIO 

ttis; poflcrior vero mudiis per opus 
fcx dicriim crcationis, cfto ftatus 
Ecclcfia:Chriftianac fub Euangclio. 

Rurfus , quandoquidem Mofcs 
poftabfolutam , primo hujuslibri 
Gcncfcos Capitc, crcationisMun- 
di narrationcm , alteram hoc lo^ o 
videtur de novo narrarc creatio^ 
nem , ejufque his verbis inchoarc 
narrationem , lla funt generationes 
coeii ^ terr£, &c. non immcrito vi- 
dctur voluiffe, novahacatque it 
rata crcationis narratione 
Ks^xXctiMffjv , tacite innucre altcriiis 
cujufdam Mundi novi fpiritualisac 
myftici(Ecclcfiac nimirum Chriftia- 
nx) creationcm atque formatio- 
ncm . Nimirum /;/ coeli & hacterrj, 
quorum gencratio hic aMofc r 
ccnfctur, /unt novi illt coelt &nov4 
tHa Terra , quos Deus dictt fe creatu- 
ruMy Efa.Lxv. 17.& lxvi.2 2. No- 
vi item illl coeli, & nova illa terra^ 
quos etiamnum exJpeBamus , tn quibus 
jufiitia habitaty dc quibus B. Pctrus 

2.Ca- 



1 




Early European Books, Copyright © 201 1 ProQuesf LLC. 

Images reproduced by courtesy of Koninklijke Bibliofheek, Den Hoag. 

235 B 18 [2] 



Ad locum Zoharis. ^il 
.Cathol. 1 1 i.i quos & JohVn- 
oiicsdicit fc vidific, i^poc.xxi. I. 

NovLisnempeEcclcfia:ftatus, fivc 
nic ni terris , five ctiam in ccelo 
:>oll hanc vitam,cft novus quidam 
7clutimundus, ficcjue nobisinfcri- 
oturaproponitur. Nam&ipfaEc- 
3:lcfia pa/Tim in Apocalypfi (c]ui li- 
|>cr eft totus allegoricus) CceUno^ 
mine indigetatur. Huic coelo Sc 
n-x Generatio hic tribuitur.H^ funt 
nerationes cceli & terr^-.c^im fideles 

ton funt nati ex carnc & finguine, 
d ex Dco,cujus funt filii,vcra Dei 
hhoks, & chriftt ipfms femen atque 
.?/?m>.«^,Efa. 5 3 ,io.Dicuntur etiam 
Dco ci-Q^t^.u^^^Ty^iquumcreati funt 
Ivei, quum crearct eos) quia non cx 
IfaDci fubftantia, fed exnihilofa- 
ti funt : uti modo cxplicatum eft, 
|uatenus naturx noftr^ecorruptus 
-atuscftmcrum Nihil, ad fpiri- 
alcm fortcm & conditionem fi- 
>rum Dei,ad quamper Regene- 
tioncm transfcrinuir , collatus. 

Di- 




Early European Books, Copyright © 201 1 ProQuest LLC. 

Images reproduced by courtesy of Koninklijke Bibliotheek, Den Haag. 

235 B 18 [2] 



EXF.RCITATIO 

Dicuntiir item aDeo fadir.rcT dv:i 
in d-e quo fecit Domhm Dem terram & 
c«lum \ quia fidclcs funt, & pafTim 
dicuntur in rcriptura,()/>fr*? fvamum 
Vfi: Dcus eos Spiritu fuo veluti 
fingitatque refingit , multifquc ac 
variis modis paullatim pcrficit at- 
quc confummat, quomodo ficri 
folet in iisoperibusjquae manu no- 
ftra perficimus.Et quidem D-nbxnin» 
Bommus Deus diciturcosfeciffcqr ■ 
phrafi tum Pater , tum Filius, tum 
Spiritus fandus fignificari poteft: 
quiacorum unufquifquc eft rcvci i 
D^n'^^? n)n\ Dcus unus & verus: 
Tres ncmpe iili in Fidelium forma- 
tione atque fpirituali recrcatioae 
'iV fimul concurrunt. Nam Patcrp:r 

primum fidei,fcu credcndi,aftum, 
quem hominibus a fe eledlis inci l 
atque ingenerat^eosFiliofuoChri 
fto dat,illique eos inferit: Chriftus 
fibi a Patre datos,atque infitos,fcr' 
vat a malo, fovct, tuctur, ut nemo 
cos eripiat e manu fua: dcniquc 



AdlocumZohari^;. 
)per SpiritumTjndum Paracletuin, 
lab utroc]ueprocedcnccm,qucm Fi- 
jlius a Patre mictit,toro vita^ tcmpo- 
Tcpaullatim fanclificantur , doncc 
id pcrfection-Mi , qiiseiK ccelis 

Ca^ictjadduc iiji. ir.D/fj a: tcnj.qiio 
omin is Dcns fccit coelum illud 
tjrr.im^cft iila temporis plcnitu- 
^do,in qua Chr.ft^js de coelis in tcr- 
" is vcnit , incarnatu^ , baptizi- 
tus,nilutem noft^-T"!-! n ^cc opc- 
ratus eft , & b. ...a... i.i.ino; talra- 
tem Mundo pTc^dicavit. Terram 
itzm primiim,deinde vero etiam 
!:celum feciffe hic dicitur , in dte 
)^uo fecit Dommus terram & ceelum; 
juiaftatirs & conditio fidelium in 
iiacvitaficompareturcum ea, qux 
tos manet in ccelo, cft cjuafi tcrra, 
imque h^cab iliadiftat,quam coe- 
lum a tcrra;Terra itaquc hic prius, 
luam coelum , nominatur in hac 
(ovi mundi formationc. Vel etiam 
accipiillud potcft, quod nimi- 
im prior ceconomia, qu<e eft Lc- 



Early European Books, Copyright © 201 1 ProQuesl LLC. 

Images reproduced by courtesy of Koninklijke Bibliotheek, Den Haag. 

235 B 18 [2] 



m 



I 



334 ExERCITATIO 

gis,refped:ii poftcriorisjHuangelic^ 
iiimirum, cft vcluti terraj pofterior 
vero quafi coelum: Foederis enini 
legalis promi/Iio fuit terrse Cha- 
naanpoffeiTio^Euangelici veroccr- 
lum, vitseque in eo seternse fruitio. 
Sic tcrra prxcedit ccelum , & prius 
quam coelum crcatahic dicitur. 

Porro in fpirituahs & n^yftjci n- 
triufque Mundi crcatione , /^r/w/" 
quam de ccelo dodrinae Euang^ lic i" 
imber per Chriftum ejufque Apo- 
ftolos demitteretur.antequajn fccun- 
AusAdam^ Chriftus ncmpc, nafcc^ 
rctur; ejfetque in terra ad excolendum 
terram, h. e. Dci Eccleliam , priut 
quam ad ejus interceirionem& prc- 
ces (uti Judaei volunt eflc fadum 
in prima Mundi crcationc) impc- 
tratus eflct i Patre coeicftis iilc ini- 
ber,qui in Apoftolos die Pcnteco- 
ftes de coelo dcmiflTus fuit (juxtailr 
lud Chrifti: Rogabo ?atremy& mittet 
vobis Paracletum)nondumfmt in terri 
grameHineque ijerbayaut omne a^ri 




Early European Books, Copyright © 201 1 ProQuest LLC. 

Images reproduced by coortesy of Koninklijke Bibliotheek, Den Haog. 

235 B 18 [2] 



Ad locum Zoharis. 5,'5 
^^uirum, PJanta?,inquam, c^^arbores 

^dpiritualcsfiliornm Dci,qui aPfaltc 
comparantur/>4^;^,,^^;.;,,.,^,^.y7,/^^ 

j muspUntatis in atriis domtis Dciy Pfal. 
-cir. 14. & graminiac herba% quo 
errx facics decoratiir, PlaJ.Lxx 1 1. 
^6, Fueriint c]uidcmilii fub priore 
^rgis ceconomia tanquam in gcr- 
'^■Jinc.&crcminc, (uti volunt Jud.Ti 
lc hcrb;r & plantaru rci tia dic crca- 
pne)intr -^" -m qua/ioccnIta,h. 
.nondumauouvcrant,&adjuJbm 
inm magnitudincm cxcrevcrant, 
cum fidehbus fub NovoTcfta- 
icnto comparcntur,quiilJisconi. 
ofiti atquc comparati funt iongc 
>hs aduJtiores , atquc vcgetiorcs : 
Undum enim tum adfcenderat Vapoy 
Gve mbes) e terrdadirrt^andumu^ 
^mrfam terr^ faciemiChnihis nem- 
•.eincarnatus nondii inccelumad- 
Vcndcrat ad irrigandum univerfum 
^rrarum orbcm ccelcfti rorc co- 
Utionisfu^.Itaque nondum etiam 
|tcrra veJuti prominebant adhuc, 

aut 



Early European Books, Copyright © 201 1 ProQuest LLC. 

Images reproduced by courtesy of Koninklijke Bibliotheek, Den Hoog. 

235 B 18 [2] 



33<> ExERCITATIO 

auc adolcveiat,rpiritual(s illirpiaiu 
taeatqiicarbores;licct viVcrbi Dei 
(cjui jufTit illas c tcrra gcrininarc) 
gcrmcn jam tum conccj iflau , fed 
cjuod occultum adhuc ii^^'- - tcnac 
fuperficiem fc contincbat, licoin- 
pai cntur fidcles illius tcmporis ad 
vcg.tam &: adultam fidclium fub 
Novo Tcnamenio(pon- ( hr f}- ^ 
Af oftol. pra:c!icatioiici.. ^ 

Niliil in mylbca illci^oiica 
ejufmodi intcrprctationc coa- 
<5tum , durum, dilutum, frigidum, 
hiulcum , diflonum , aut mak . 
hsercns vidctur ; fcd omnia contra 
apta, conncxa, compad:a, cohx- 
rcntia, confona , & convenicnti ii- 
ifiil'tudinc adumbrata. Atquc hxc 
fint,fi hbctjveluti promulfis,a^ . 
ftus quidam myfticarum & alLgo- 
ricaruni (qux in Mofaicis Scriptis 
aptse & commod^ fieri poflunt) 
Intcrprctationum, fi omnia attcnte 
confidcrentur5& apte intcr fc com- 
ponantur atque conne(5iantur. 
f 1 N I S. 



f 




Early European Books, Copyright © 201 1 ProQuest LLC. 

Images reproduced by courtesy of Koninklijke Bibliotheek, Den Hoog. 

235 B 18 [2] 





Early European Books, Copyright <D 201 1 ProQuest LLC. 

Images reproduced by coortesy of Koninklijke Bibliotheek, Den Haag. 

235 B 18 [2] 



i 



Early European Books, Copyright © 201 1 ProQuest LLC. 

Images reproduced by courtesy of Koninklijke Bibliotheek, Den Haag. 

235 B 18 [2] 




Early European Books, Copyright © 20 1 1 ProQuest LLC. 

Images reproduced by coortesy of Koninklijke Bibliotheek, Den Haag. 

235 B 18 (1]